I SA/Lu 351/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S.Ł. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] 2009 r., nr [...] w przedmiocie płatności dla gospodarstwa niskotowarowego - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata; postanawia: odmówić S.Ł. przyznania prawa pomocy. S.Ł. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł od wniesionej skargi złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z uzasadnienia złożonego wniosku wynika, iż wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawcy, w którym pozostaje żona i troje uczących się dzieci, w tym jedno małoletnie utrzymuje się z gospodarstwa rolnego. Gospodarstwo rolne przynosi dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Dwoje dzieci otrzymuje stypendia, ale to nie pokrywa wszystkich środków. Dwoje dzieci przebywa poza domem. Koszt ich stancji wynosi około [...] zł miesięcznie plus wyżywienie. Koszt energii elektrycznej wynosi [...] zł na okres rozliczeniowy liczący 3 miesiące. Opłaty z tytułu ogrzewania i gazu wynoszą około [...] zł rocznie. Jako posiadany majątek wnioskodawca wykazał dom o powierzchni około [...] m2 oraz budynki gospodarcze, nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, w tym użytki rolne o powierzchni [...] ha. Z tytułu zgromadzonych oszczędności wnioskodawca zadeklarował posiadanie kwoty rzędu około [...] zł. Skarżący wskazał również, iż posiada kredyt w wysokości około [...] zł. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata stwierdził, co następuje: Z uwagi na obecny etap postępowania związany z wniesieniem skargi koszty sądowe, które skarżący może ponieść sprowadzają się do wpisu sądowego w wysokości 200 zł od skargi (§ 2 ust. 3 pkt. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz pozostałych kosztów sądowych, które to mogą ale nie muszą wystąpić. Na pozostałe koszty sądowe składa się: opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł za odpis wyroku z uzasadnieniem (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192) oraz potencjalny wpis od skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 cyt. rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Na koszty tego postępowania składać się może również koszt ustanowienia adwokata (nie są to koszty sądowe - przypis własny), którego stawka minimalna w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna (jest to sprawa z zakresu rolnictwa), w tym wypadku wynosi co najmniej 240 zł (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu – Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Strona domagając się zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania tzn. obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami pozwalającymi jej na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym i nie ma możliwości pozyskania tych środków. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowany w przypadku osób charakteryzującym się ubóstwem. Odnosząc to na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał, że należy do kategorii takich osób. Wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawcy oprócz dochodów z gospodarstwa rolnego posiada znaczne oszczędności w wysokości około [...] zł. Dlatego też nie można przyjąć, że wnioskodawca wykazał, że obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami umożliwiającymi poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym lub aby nie miał możliwości pozyskania tych środków. Wobec powyższego brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie mniej jednak, brak podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie oznacza możliwości rozważenia przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w ww. przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu z drugiej strony jej możliwości finansowych. Odnosząc się do powyższej sytuacji finansowej wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy związanej ze zgromadzonymi zasobami pieniężnymi oczywiste jest, iż środki te znacznie przewyższają koszty tego postępowania. Wskazuje to jednoznacznie na brak przesłanek do przyznania skarżącemu prawa pomocy również w zakresie częściowym dotyczącym odrębnie zarówno kosztów sądowych jak i kosztów ustanowienia adwokata. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.