I SA/Lu 354/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca), WSA Andrzej Niezgoda Protokolant Referent stażysta Jacek Zięba po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 września 2018 r. sprawy ze skargi L. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia L. G. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z [...] r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. prowadzi postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], którym objęto zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę. Należność objęta tym tytułem wykonawczym wynika z decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z [...] r. którą określono zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 r. w wysokości [...] zł. Decyzję tę po rozpatrzeniu odwołania skarżącej organ odwoławczy utrzymał w mocy. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpatrzeniu skargi skarżącej wyrokiem z 7 czerwca 2006 r. sygn. akt I SA/Lu 109/06 postanowił ją oddalić., podobnie jak Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 22 listopada 2007r. sygn. akt II FSK 3/07 oddalił skargę kasacyjną skarżącej. W celu wyegzekwowania należności pieniężnych objętych wskazanym tytułem wykonawczym podjęto następujące czynności. W dniu 8 czerwca 2005 r. zawiadomieniami z 2 czerwca 2005 r. organ egzekucyjny dokonał zajęć rachunków bankowych w I. i K. S.A. Oddział w L.. Odpisy tych zawiadomień zostały doręczone skarżącej w dniu 22 czerwca 2005 r. W dniu 13 czerwca 2005 r. zawiadomieniem z 2 czerwca 2005 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w L.. Odpis tego zawiadomienia o zajęciu doręczono 15 czerwca 2005 r. W dniu 15 czerwca 2005 r. doręczono skarżącej odpis wskazanego tytułu wykonawczego. Pismami z 12 lipca 2005 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. zawiadomił C. S.A. i D. S.A. o zajęciu praw z papierów wartościowych i wierzytelności pieniężnych z rachunków inwestycyjnych. Zajęcia zostały dokonane odpowiednio 26 i 25 lipca 2005 r. Odpisy tych zajęć doręczono 26 lipca 2005 r. W dniu 13 października 2009 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia ruchomości w postaci samochodu osobowego V. . W tym dniu skarżąca została powiadomiona o zajęciu. W dniu 11 marca 2010 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia nieruchomości stanowiącej zabudowane działki nr [...] i nr [...] położone w Ś. ul[...], poprzez doręczenie skarżącej wezwania do zapłaty egzekwowanej należności w ciągu 14 dni, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania. W dniu 20 kwietnia 2010 r. dokonano zajęcia pozostałych nieruchomości położonych w Ś., przy ul[...]. Odpisy zawiadomień doręczono 20 kwietnia 2010 r. W dniu 9 września 2010 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. na wniosek Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. dokonał zajęcia nieruchomości położonych w N., przy ul. [...]. Następnie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. postanowieniem z 28 września 2010 r. połączył postępowania dotyczące nieruchomości lokalowej przy ul. [...]. Zajęcie to doręczono 9 grudnia 2011 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. ponownie na podstawie wezwania z 3 listopada 2015 r. dokonał zajęcia nieruchomości określonych w księgach wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy L. w L. z siedzibą w Ś. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych. Ponadto, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. pismem z 11 lutego 2016 r. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z wnioskiem o przeprowadzenie ponownych egzekucji z niżej wymienionych nieruchomości stanowiących: zabudowane działki gruntu o nr [...] i nr [...], poł. w N. przy ul. [...], niezabudowaną działkę gruntu nr [...] poł. w N. przy ul. [...]. Odpisy kolejnych zawiadomień o zajęciach dokonanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. doręczono 20 czerwca 2016 r. Postanowieniem z 7 lipca 2016 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. połączył prowadzone postępowania egzekucyjne z nieruchomości. Ponadto wezwaniem z 17 października 2016 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. dokonał zajęcia nieruchomości (lokalu mieszkalnego), położonego w L. przy ul. [...]. Wezwanie to zostało doręczone skarżącej 24 października 2016 r. Pismem z 22 grudnia 2017 r. skarżąca zwróciła się do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W treści wniosku powołując się na podstawę z art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w zw. z art. 824 § 1 pkt 4 K.p.c , którą jej zdaniem stanowi bezczynność wierzyciela, przejawiająca się tym, że nie wykonuje on obowiązku podjęcia czynności niezbędnej do dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Po dokonaniu zajęcia nieruchomości 17 października 2017 r. nie zostały wykonane żadne czynności, które umożliwiają dalsze prowadzenie postępowania. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. postanowieniem z [...] r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie znalazł podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że w sytuacji uchylania się przez zobowiązanego od obowiązku zapłaty ciążących na nim zobowiązań, ustawowym obowiązkiem wierzycieli jest podjęcie czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych w celu najszybszego wyegzekwowania należności. Obowiązkiem organu egzekucyjnego jest podjęcie działań, których celem jest doprowadzenie do realizacji przez zobowiązanego obowiązków. Następnie organ odwoławczy wskazał na treść art. 26 § 1 i 4 u.p.e.a. oraz art. 59 u.p.e.a. wskazujący na enumeratywnie wyliczone podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Pkt. 10 § 1 tego przepisu mówi o innych przypadkach przewidzianych w ustawach, a § 2 u.p.e.a. mówi o umorzeniu postępowania w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Art. 59 § 4 u.p.e.a. wskazuje, że postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela z urzędu. Zdaniem organu w sprawie nie zaistniały przesłanki z art. 59 u.p.e.a. uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego. We wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego skarżąca wskazała na art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w związku z art. 824 § 1 pkt 4 K.p.c , a zdaniem organu Kodeks postępowania cywilnego nie jest szczególnym aktem prawnym wobec ustawy prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ odwoławczy wskazał na konieczność rozróżnienia egzekucji administracyjnej i sądowej. Administracyjne postępowanie egzekucyjne dotyczące obowiązków publicznoprawnych, prowadzą organy egzekucyjne wskazane w art. 19 u.p.e.a. Natomiast realizacja obowiązków cywilnoprawnych następuje w drodze egzekucji sądowej, prowadzonej przez komornika sądowego w trybie przepisów ustawy Kodeks postępowania cywilnego. Instytucje te są odrębne dlatego nie można stosować instytucji uregulowanych w k.p.c. (art. 824 § 1 pkt 4) w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Organ odwoławczy dokonując analizy wszystkich przesłanek mogących stanowić podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego podkreślił, że przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego skarżąca nie wykonała dobrowolnie egzekwowanego obowiązku w podatku dochodowym od osób fizycznych. Obowiązek ten jest wymagalny, nie został umorzony, nie wygasł z innego powodu, nie stwierdzono, że egzekwowane należności uległy przedawnieniu. Egzekwowany obowiązek dotyczy zobowiązania podatkowego w p.d.o.f. za 1999 r. z terminem płatności do 2 maja 2000 r. zatem 5-letni termin przedawnienia, wynikający z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, upływał 31 grudnia 2005 r. Jednak przed upływem 5-letniego okresu przedawnienia organ egzekucyjny doręczył skarżącej 15 czerwca 2005 r. odpis tytułu wykonawczego, zastosował środki egzekucyjne, które przerwały każdorazowo bieg terminu przedawnienia (art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej). Należność objęta tytułem wykonawczym wynika z ostatecznej i prawomocnej decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L., która była przedmiotem kontroli zarówno organu odwoławczego, jak i sądu I i II instancji, co inicjowała sama skarżąca. Egzekwowany obowiązek został określony w tytule wykonawczym jest zgodny z treścią obowiązku wynikającego ze wskazanej wyżej decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L.. W trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego wyegzekwowano tylko część zobowiązania. Z treści decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym o fizycznych za 1999 r. wynika kwota [...]zł. Natomiast tytuł wykonawczy został wystawiony na kwotę [...]zł stanowiącą równicę pomiędzy podatkiem zadeklarowanym przez skarżącą, a kwotą wynikającą z decyzji określającej. Nie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego ani sytuacja, gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego. Nadto zobowiązana żyje. Ponadto przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego brak było obowiązku doręczenia upomnienia przedegzekucyjnego na podstawie § 13 pkt 1 wówczas obowiązującego rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. (Dz. U. z 2001 r., nr 137, poz. 1541). Nie zaszła także sytuacja, w której postępowanie egzekucyjne zawieszone na wniosek wierzyciela nie zostało podjęte przez upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania. Wierzyciel działając jako organ podatkowy nie złożył wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Nie ma także podstaw do stwierdzenia, że w trakcie postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, gdyż organ egzekucyjny nie wyczerpał wszystkich możliwości egzekwowania dochodzonego obowiązku. Organ drugiej instancji podkreślił, że umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pienionej w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, następuje według uznania organów egzekucyjnych, które kierować się powinny względami celowościowymi. Nie jest to jednak obowiązek organów. Obecnie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. prowadzi egzekucje z nieruchomości określonych w księgach wieczystych [...] i [...] oraz [...]. W skardze skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Zarzuciła naruszenie art. art. 59 §1 pkt 10 u.p.e.a. w zw. z art. 824 §1 pkt 4 k.p.c. poprzez błędną wykładnię oraz uznanie, że przepis art. 59 § 1 u.p.e.a. odnosi się wyłącznie do ustaw szczególnych w stosunku do u.p.e.a. oraz art. 8 § 1, art. 11 w zw. z art. 107 §1 pkt 6 i art. 107 §3 K.p.a. przez brak uzasadnienia przyjętej przez organ tezy. W uzasadnieniu wskazała, że w stosunku do niej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a 17 października 2016 r. doszło do zajęcia lokalu mieszkalnego położonego w L. ul. [...]. Od tej daty nie zostały wykonane inne czynności, które umożliwiałyby dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Dlatego skarżąca wystąpiła z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego, gdzie jako podstawę wskazała art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w zw. z art. 824 § 1 pkt 4 k.p.c., który stanowi, że postępowanie umarza się w całości lub części z urzędu jeżeli wierzyciel w ciągu sześciu miesięcy nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania lub nie zażądał podjęcia zawieszonego postępowania. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organów, że ustawa kodeks postępowania cywilnego nie jest ustawą szczególną, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a., zatem art. 824 § 1 pkt 4 k.p.c. nie może stanowić podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Polemizowała z takim stanowiskiem, cytując poszczególne fragmenty zaskarżanego postanowienia. Końcowo wskazała, że organ nie uzasadnił stanowiska, że art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a. odnosi się wyłącznie do ustaw szczególnych w stosunku do ustawy egzekucyjnej, co doprowadziło do naruszenia zasad wynikających z k.p.a. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z dnia 29 sierpnia 2018 r. skarżąca podtrzymała zarzuty i wnioski skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zauważyć, że przedmiotem kontroli Sądu jest ostateczne w administracyjnym toku instancji postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy o numerze [...] (zmieniony Nr [...]) obejmujący zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 r. Skarżąca domaga się od organu egzekucyjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego mającego na celu wyegzekwowanie zaległości podatkowych wraz z odsetkami, powołując się na zamieszczony w kodeksie postępowania cywilnego art. 824 § 1 pkt 4, który stanowi, że postępowanie umarza się w całości lub części z urzędu jeżeli wierzyciel w ciągu sześciu miesięcy nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania lub nie zażądał podjęcia zawieszonego postępowania. Podstawę od podjęcia żądanego rozstrzygnięcia miałby stanowić art. 59 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 t.j.), zwanej dalej "u.p.e.a." Na wstępie wskazać należy, że w myśl przepisu art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Należy podkreślić, że w art. 59 § 1 u.p.e.a. ustawodawca sformułował zamknięty katalog przesłanek obligujących do umorzenia postępowania egzekucyjnego, co oznacza, że organ nie może wydać postanowienia w tym zakresie, gdy żadna z tych przesłanek nie wystąpi. Analizując treść art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a. stwierdzić należy, że umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić także w innych przypadkach, przewidzianych w innych ustawach. Przykładem umorzenia postępowania "w innych przypadkach przewidzianych w ustawach" może być art. 146 ust. 1 zd. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. nr 1361 t.j.), który stanowi, iż postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości, wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Postępowanie to umarza się z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Innym przykładem jest art. 34 ust.1 pkt 3 i ust. 2 ustawy z dnia 3 lutego 1993 r. o restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw i banków oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U.2018.1439 t.j.), zgodnie z którym z dniem wszczęcia postępowania ugodowego do czasu jego umorzenia, uprawomocnienia się ugody lub uchylenia ugody bankowej przez sąd nie może być wszczęta lub prowadzona dalej przeciwko dłużnikowi egzekucja wierzytelności objętych bankowym postępowaniem ugodowym; wszczęte wcześniej postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu. Po uprawomocnieniu się ugody zawieszone postępowania układowe, upadłościowe i egzekucyjne, w odniesieniu do wierzytelności objętych ugodą, postępowania te ulegają umorzeniu. Zatem podany przez skarżącą art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a. nie jest samoistną podstawą do umorzenia postępowania. Bowiem kompetencję do umorzenia na tej podstawie będzie posiadał organ egzekucyjny tylko wówczas, gdy inny przepis innej ustawy nakładałby na niego taki obowiązek. Rozpoznając zarzuty skargi w świetle powyższych uwag przede wszystkim wskazać należy na konieczność rozróżnienia egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej. Kodeks postępowania cywilnego nie zawiera definicji egzekucji sądowej. Postępowanie egzekucyjne jest uregulowane w części III kodeksu postępowania cywilnego. Natomiast przyjmuje się, że sprawa egzekucyjna jest w istocie sprawą cywilną, tyle że ściśle sprawę cywilną należy odnosić do postępowania rozpoznawczego, a sprawę egzekucyjną do postępowania egzekucyjnego. Celem takiego postępowania jest przymusowe zrealizowanie (urzeczywistnienie) praw lub obowiązków ze stosunków cywilno – prawnych, a więc prawa cywilnego materialnego. Dotyczy ono wykonywania orzeczeń i innych aktów wydanych w sprawach cywilnych, których tytuły egzekucyjne precyzowane są w przepisach kodeksu postępowania cywilnego. Postępowanie egzekucyjne w administracji jest uregulowane odrębnie. Jego przedmiotem jest wymuszanie przez organy administracyjne wykonania obowiązków o charakterze administracyjnym. Zgodnie z art. 1 pkt 1 u.p.e.a. ustawa ta określa sposób postępowania wierzycieli w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków publicznoprawnych. Art. 2 § 1 stanowi, że egzekucji administracyjnej podlegają m. inn. podatki, opłaty i inne należności, do których stosuje się przepisy działu III Ordynacji podatkowej § 1 (pkt 1). Zatem procedury administracyjna i sądowa są odrębne i nie można stosować instytucji uregulowanych w kodeksie postępowania cywilnego w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym i odwrotnie. Procedury te służą do realizacji zupełnie innych celów i nie mogą być stosowane zamiennie. Sumując, brak dobrowolnego uiszczenia zaległości podatkowych przez skarżącą skutkował wdrożeniem i prowadzeniem postępowania egzekucyjnego w oparciu o przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepisy części III k.p.c,. w tym art. 824 § 1 pkt 4, nie mają w sprawie zastosowania. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd, nie będąc związanym zarzutami skargi stwierdza, że zostało ono prawidłowo oparte na regulacji z art. 59 § 1 u.p.e.a., jako przepisie wskazującym przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organy – pierwszej i drugiej instancji – rozpoznały w pełni stan faktyczny sprawy i wyczerpująco rozważyły, czy zaistniały w przypadku skarżącej wymienione w tym przepisie przesłanki do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zasadnie przyjmując ich brak, o czym mowa w spełniających wymogi prawne, uzasadnieniach postanowień obu instancji. Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa procesowego, jak i prawa materialnego Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) skargę jako bezzasadną oddalił w całości.