I SA/Lu 360/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Fita po rozpoznaniu w dniu 29 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi W. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w związku ze sprzeciwem skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia 2016 r. w przedmiocie prawa pomocy p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 7 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę W. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. w przedmiocie wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z powodu nieusunięcie jej braków formalnych. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł zażalenie - które opłacił wpisem w kwocie [...]zł - wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając ten wniosek wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z czwórką pełnoletnich dzieci, z których tylko jedno (syn G.) pracuje zawodowo. R. pracuje dorywczo przy zbiorze owoców. Jako swój dochód wskazał emerytura w kwocie [...]zł netto (979,64 zł brutto). Majątek jaki posiada wnioskodawca to dom drewniany o pow. 60 m2 oraz grunty rolne o pow. 4,32 ha fiz. (6,61 ha przelicz.) oddane w dzierżawę w zamian za opłacanie podatku rolnego. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący złożył: oświadczenie, że żadne z dzieci nie jest zarejestrowane w urzędzie pracy i, że nie posiada konta bankowego, decyzje w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2015 oraz umowę dzierżawy gruntów rolnych zawartą 31 maja 2015 r. na okres 10 lat. Nie złożył natomiast zaświadczenia zakładu pracy o wysokości wynagrodzenia syna G.. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2016 r. (sygn. akt I SA/Lu 360/16) odmówił W. Ż. przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, w którym podał, że zaświadczenia z zakładu pracy syna G. nie złożył za wezwanie referendarza z przyczyn od siebie niezależnych – nie było to jednak jego celowym działaniem. Wyjaśnił też, że dochodów z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego nie uzyskuje ponieważ nie jest zdolny do pracy – oddał gospodarstwo w dzierżawę w zamian za podatek, co jest przyjętą praktyka w regionie. Opłatę od zażalenia uiścił, aby mogło być rozpatrzone zażalenie, lecz ta opłata w znacznym stopniu uszczupliła kwotę, która pozostała mu w dyspozycji na pozostałe wydatki w ciągu miesiąca. Dodał też, że jego stan zdrowia stale się pogarsza. Do sprzeciwu skarżący dołączył zaświadczenie o chodach syna G., z którego wynikało, że miesięcznie z tytułu umowy o pracę otrzymuje on [...] zł brutto (1.360,69 zł netto). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl natomiast art. 260 § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 243 § 1, 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego trakcie. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego /§ 2/, zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego / § 3/. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Skarżący W. Ż. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Art. 246 § 1 p.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - pkt 1). Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje, i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe oraz informacje dotyczące sytuacji materialnej i możliwości finansowych wnioskodawcy wynikające z wniosku PPF i dokumentów źródłowych dostarczonych na wezwanie referendarza oraz dołączonych do sprzeciwu przyjąć należy, iż prawidłowa była ocena Referendarza sądowego wyrażona w sentencji postanowienia odmawiającego przyznania stronie prawa pomocy. W niniejszej sprawie Sąd pragnie zwrócić uwagę na to, iż: - sytuacji finansowej skarżącego i członków jego gospodarstwa domowego nie można ocenić jako "dobra", "satysfakcjonująca". Emerytura skarżącego oraz wynagrodzenie za pracę syna nie są wysokie. Rodzina z pewnością żyje skromnie. Niemniej jednak zauważyć należy, iż zarówno emerytura wnioskodawcy jak i wynagrodzenie syna to stałe dochody tego gospodarstwa domowego, które strona jest w stanie przewidzieć z miesiąca na miesiąc i, że do tego dochodzą dochody z prac dorywczych pozostałych dzieci skarżącego (są to osoby dorosłe: 39 lat, 36 lat, i 26 lat); - koszty życia i funkcjonowania na wsi, których dokładnych wysokości nie podaje skarżący są, przy racjonalnej gospodarce, niższe niż w mieście, rodzina wnioskodawcy ma bowiem możliwość pozyskiwania choćby produktów żywnościowych we własnym zakresie: poprzez hodowlę drobnych zwierząt gospodarskich, zbiór owoców i warzyw, czy też płodów rolnych z posiadanej ziemi (w niniejszej sprawie, pomimo skromnej sytuacji finansowej i funkcjonowaniu we wspólnym gospodarstwie młodych, nie zatrudnionych nigdzie osób, gospodarstwo zostało oddane w dzierżawę jedynie za podatek). W kontekście powyższego trudno takiej sytuacji byłoby nie traktować jako dobrowolne i niczym racjonalnym nie podyktowane wyzbycie się tego źródła dochodu, jakim jest gospodarstwo rolne. Wnioskodawca wskazuje bowiem, w stosunku do siebie, iż jego wiek i stan zdrowia nie pozwalają na pracę fizyczną, jednak "pod wspólnym dachem" mieszkają młode i zdolne do pracy osoby (skoro podejmują się drobnych prac przy zbiorach owoców) i z przedstawionej sądowi sytuacji nie wynika, dlaczego, pomimo tego, rodzina wyzbyła się źródła dochodu. Sąd tym samym nie neguje, iż taką decyzję rodzina wnioskodawcy mogła podjąć, nie może jednak w tej sytuacji oczekiwać, że inni podatnicy, współobywatele, są w związku z tym obowiązani pokryć te koszty za stronę; - wspólne mieszkanie oznacza wspólne korzystanie z lokalu, mediów, zaspokajanie potrzeb życiowych. Wszystkich też członków gospodarstwa domowego dotyczy przedmiotowa w sprawie niniejszej opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Dla oceny, czy strona może samodzielnie sfinansować swój udział w postępowaniu, jest konieczna i ocena, czy pomoc, której może udzielić jej rodzina, jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Emerytura skarżącego jest niewysoka, ale należy wziąć pod uwagę, że skarżący zamieszkuje z dorosłymi dziećmi, mającymi obiektywną możliwość zarobkowania, że pracuje zawodowo syn skarżącego, zatem zobowiązani są oni, w pierwszej kolejności, do partycypowania w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego, zwłaszcza, że jak wskazano wyżej, sprawa dotyczy opłaty za wywóz śmieci ze wspólnej posesji. Mając powyższe na uwadze Sąd nie znalazł podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego w omawianym zakresie. W tej sytuacji na podstawie przepisu art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa należało orzec jak w postanowieniu.