I SA/Lu 364/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Ryniec (spr.), Sędziowie NSA Ewa Gdulewicz,, NSA Anna Kwiatek, Protokolant st. sekr. sąd. Marta Ścibor, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi Z. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe Sp.z o.o. [...]w podatku od towarów i usług za m-ce: II, III, V, X, XI i XII 2000 r. oraz za I, IV, V,VIII i X 2001 r. - oddala skargę I SA/Lu 364/04 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2004 r. Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu odwołania Z. Ł. od decyzji Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego orzekającej o solidarnej odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług spółki z ograniczoną odpowiedzialnością [...]za miesiące: luty, marzec, maj, październik, listopad i grudzień 2000 r. oraz styczeń, kwiecień, maj, sierpień i październik 2001 r. postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż Spółka [...] nie uiściła należnego podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące w latach 2000 i 2001. Kwota zaległości podatkowych Spółki wynika z decyzji Trzeciego Urzędu Skarbowego z dnia [...] października 2001 r. i z dnia [...]czerwca 2002 r. W przeprowadzonym postępowaniu ustalono, że egzekucja zaległości podatkowej od Spółki okazała się bezskuteczna. Jednocześnie Zarząd Spółki nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono upadłość Spółki lub wszczęto postępowanie układowe. Wobec powyższego Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego, stosownie do art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz. U. nr 137, poz. 926 za zmianami/, postanowił orzec o odpowiedzialności podatkowej członków zarządu z tytułu ciążących na Spółce zaległości podatkowych. Od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego Z.Ł. złożył odwołanie, w którym zarzucił organowi podatkowemu pierwszej instancji wydanie decyzji z naruszeniem art. 116 § 1 pkt 1a oraz art. 116 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu odwołania podniósł, iż jako członek zarządu podjął wszelkie czynności w celu zabezpieczenia spłaty zaległości podatkowych, we właściwym czasie wystąpił do Sądu Rejonowego z wnioskiem o otwarcie postępowania układowego, a nadto wskazał poborcy skarbowemu mienie Spółki, z którego mogła być prowadzona egzekucja. Kwestionował także ustalenia potwierdzające trwałe zaprzestanie przez Spółkę spłacania długów w okresie, za który orzeczona jest odpowiedzialność. Organ odwoławczy po rozpoznaniu zarzutów odwołania nie znalazł podstaw do zmiany decyzji pierwszej instancji. Wskazał, iż odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością określona została w art. 116 Ordynacji podatkowej i stanowi jeden z przypadków odpowiedzialności osób trzecich, które ponoszą skutki prawne niezgodnego z przepisami prawa zachowania podatnika polegającego na nie wykonaniu przez niego zobowiązania podatkowego. Zgodnie z art. 107 § 1 Ordynacji podatkowej za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. W postępowaniu podatkowym ustalono, że skarżący w okresie powstania zobowiązań podatkowych spółki [...] z tytułu podatku od towarów i usług za niektóre miesiące lat 2000 i 2001 pełnił funkcje członka zarządu, a więc zgodnie z art.116 § 2 Ordynacji podatkowej mógł być adresatem zaskarżonej decyzji. Przepis art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej stanowi, iż członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności w sytuacji gdy we właściwym czasie zgłosi wniosek o ogłoszenie upadłości lub zgłosi wniosek o otwarcie postępowania układowego, albo gdy wykaże, że nie zgłoszenie wniosków, o których mowa wyżej nastąpiło bez jego winy, albo wskaże mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki. Z brzmienia tego przepisu wynika, że obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek zwalniających od odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki członka zarządu ciąży na tym członku. Ustalony stan faktyczny sprawy dowodzi jednoznacznie, że strona takich okoliczności nie przedstawiła. Spółka [...] na dzień 31 grudnia 1999 r. uzyskała stratę w wysokości 352.981,52 zł, zaś zobowiązania długoterminowe i krótkoterminowe były wyższe, niż posiadany majątek trwały i obrotowy. Sytuacja, w jakiej znalazło się prowadzone przez skarżącego przedsiębiorstwo nie wynikała z zaistnienia jakichś nadzwyczajnych okoliczności, ale z systematycznie pogarszającej się sytuacji finansowej Spółki. Fakt złożenia wniosku o otwarcie postępowania układowego w dniu 23 czerwca 2000 r., a także otwarcie tego postępowania, a co za tym idzie możliwość uwolnienia się członka zarządu z odpowiedzialności podatkowej, należy rozpatrywać w powiązaniu z tym, czy złożenie wniosku nastąpiło we właściwym czasie, to jest w czasie właściwym ze względu na ochronę wierzycieli, Niekwestionowane ustalenia organu podatkowego pierwszej instancji dotyczące wielkości zobowiązań, liczby wierzycieli i momenty powstania zaległości Spółki [...] / niektóre zaległości powstały w 1998 r. / pozwalają na stwierdzenie, że w sprawie niniejszej nie może być mowy o złożeniu przez stronę wniosku o otwarciu postępowania układowego we właściwym czasie. Odnosząc się do zarzutu nie uwzględnienia przesłanki wyłączenia odpowiedzialności określonej w art. 116 § 1 2 Ordynacji podatkowej organ odwoławczy wskazał, iż w postępowaniu egzekucyjnym przeprowadzonym przed wszczęciem postępowania w sprawie przeniesienia odpowiedzialności członka zarządu dokonano zajęcia rachunków bankowych zobowiązanej Spółki oraz majątku ruchomego . Egzekucja z rachunków Spółki okazała się bezskuteczna. Majątek ruchomy także nie wystarczył na pokrycie zobowiązań Spółki. Ustalenia faktyczne wykazały iż skarżący w postępowaniu prowadzonym w niniejszej sprawie nie wskazał takiego majątku Spółki , z którego egzekucja byłaby skuteczna i doprowadziłaby do całkowitej likwidacji zaległości podatkowych. Przy czym nie jest istotne, że mienie takie istniało w czasie, w którym zaległość istniała, kiedy skarżący pełnił jeszcze swoją funkcję. Mienie, by skutecznie uchronić od odpowiedzialności członka zarządu spółki musi istnieć i być wskazane w momencie, w którym toczy się postępowanie w sprawie przeniesienia odpowiedzialności. Nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy umowa sprzedaży wszystkich udziałów w spółce na rzecz przedsiębiorstwa A.-C. i zobowiązanie kupującego o przejęciu wszelkich zobowiązań Spółki wobec Urzędu Skarbowego i wierzycieli. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego skarżący wnosząc o unieważnienie zaskarżonej decyzji zarzucił Dyrektorowi Izby Skarbowej wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 116 § 1 poprzez błędnie uznanie , że strona nie złożyła we właściwym wniosku o otwarcie postępowania układowego , stwierdzenie, że Spółka trwale zaprzestała spłacać długi przed dniem otwarcia postępowania układowego, oraz, że skarżący nie dołożył należytej staranności we wskazaniu mienia Spółki, z którego można byłoby spłacić jej długi. W wywodach skargi podtrzymał argumentację przedstawioną w postępowaniu podatkowym. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę podtrzymał argumentacje przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269/ oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270/ stwierdzić należy, że skarga na uwzględnienie nie zasługuje, zaskarżona decyzja odpowiada bowiem przepisom prawa. Artykuł 107 § 1 Ordynacji podatkowej stanowi , iż w przypadkach i w zakresie przewidzianym w rozdziale 15 powołanej Ordynacji zatytułowanym "Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich" za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Odpowiedzialność osób trzecich jest więc instytucją prawną wiążącą skutki istnienia zobowiązania podatkowego z podmiotem innym niż podatnik. Nie ulega zatem wątpliwości, iż wyżej przytoczona regulacja ma charakter wyjątkowy. Osoby trzecie ponoszą odpowiedzialność za cudzy dług, jednakże odpowiedzialność ta wynikać może wyłącznie z mocy konkretnego przepisu ustawy, a do kręgu tych osób należą wyłącznie podmioty wymienione wart. 110-117 Ordynacji podatkowej, przy czym katalog osób trzecich ponoszących odpowiedzialność z tytułu cudzych zaległości podatkowych ma charakter zamknięty. Zgodnie z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej stanowiącym podstawę prawną zaskarżonego orzeczenia, za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono upadłość lub wszczęto postępowanie układowe albo, że nie zgłoszenie upadłości oraz brak postępowania układowego nastąpiły nie z jego winy. bądź też wskaże on mienie. z którego egzekucja jest możliwa. Natomiast art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej wskazuje, że odpowiedzialność członków zarządu spółki, o której mowa w § 1 obejmuje zobowiązania podatkowe, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu spółki. Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych wynika, iż skarżący. na którego przeniesiona została odpowiedzialność za zaległości spółki, w czasie, w którym powstało to zobowiązanie, był prezesem zarządu tej spółki. Ponadto wdrożone przeciwko spółce postępowanie egzekucyjne stało się nieskuteczne. W tym stanie rzeczy uznać należy, iż zaistniały przesłanki do przeniesienia na skarżącego odpowiedzialności za zaległości spółki. Odpowiedzialność członka zarządu spółki może jednakże zostać wyłączona - gdy wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono upadłość spółki lub wszczęto postępowanie układowe. Gospodarczą przyczyną upadłości jest załamanie finansowe podmiotu gospodarczego, polegające w zasadzie na jego trwałej niewypłacalności, a więc na braku możliwości zaspokojenia wszystkich wierzycieli. W orzecznictwie podkreśla się przy tym. iż nie chodzi o przypadki, że dłużnik zaprzestał płacenia długów, jeżeli nie zapłacił jednego z większej liczby długów. Natomiast podstawą do ogłoszenia upadłości będzie taki stan, gdy dłużnik z braku środków płatniczych nie płaci przeważającej części swoich długów lub gdy majątek przedsiębiorcy nie wystarcza na zaspokojenie długów. Przy ocenie, czy zachodzi stan nadmiernego zadłużenia należy uwzględniać wszystkie wierzytelności i zobowiązania dłużnika, bez względu na to, czy miałyby w przyszłości wchodzić w skład masy upadłości, czy mają charakter warunkowy lub bezwarunkowy, a także, czy są już wymagalne (por. S. Gurgul, Prawo upadłościowe i układowe. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 31-33). W świetle powyższego nie ulega zatem wątpliwości, że wszczęcie postępowania upadłościowego lub układowego może nastąpić jedynie wtedy, gdy wystąpią ustawowe przesłanki do ogłoszenia upadłości. Z art. 5 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 października 1934 r. -Prawo upadłościowe /Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zmianami/ wynika, że przedsiębiorca zobowiązany jest, nie później niż w okresie 2 tygodni od dnia zaprzestania płacenia długów, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Natomiast przepis art. 1 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 21 października 1934 r. Prawo o postępowaniu układowym /Dz. U. Nr 93, poz.836 ze zmianami/ stanowi, że przedsiębiorca, który zaprzestał płacenia długów lub przewiduje w najbliższej przyszłości zaprzestania ich płacenia może żądać otwarcia postępowania celem zawarcia układu z wierzycielami. Zatem dla stwierdzenia istnienia (bądź nieistnienia) tej przesłanki zwolnienia od omawianej odpowiedzialności ważne jest ustalenie, czy i kiedy wystąpił stan trwałego zaprzestania płacenia długów, a w konsekwencji tego, czy w terminie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości bądź o wszczęcie postępowania układowego. Z brzmienia art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej wynika, że obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek zwalniających z odpowiedzialności za cudze zobowiązania podatkowe członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ciąży na tym członku. Zatem to ten członek winien okoliczność tę udowodnić, gdyż z tego faktu zamierza wywieść korzystne dla siebie następstwa. Organy podatkowe ustaliły, iż Spółka [...] na dzień 31 grudnia 1999 r. uzyskała stratę w wysokości 352.981,52 zł, zaś zobowiązania długoterminowe i krótkoterminowe były wyższe, niż posiadany majątek trwały i obrotowy. Z rachunku zysków i strat za okres od l stycznia 1999 r. do 31 grudnia 1999 r. wynika ,że także rok 1998 zamknął się stratą. Ponadto w postępowaniu układowym zgłoszono do zaspokojenia też zaległości, które powstały w roku 1988. W tej sytuacji uprawnione jest stanowisko organów podatkowych, iż wystąpienie przez skarżącego w dniu 23 czerwca 2000 r. do Sądu Gospodarczego o otwarcie postępowania układowego nastąpiło z opóźnieniem , bowiem Spółka nie płaciła swoich długów już w roku 1998 i od tego czasu jej kondycja finansowa stale się pogarszała. Na koniec roku 1999 Spółka nie była w stanie zaspokoić swoich wierzycieli, gdyż wartość jej majątku była niższa od zobowiązań. Zgodzić się też należy ze stanowiskiem Dyrektora Izby Skarbowej, że skarżący nie wskazał mienia Spółki, z którego egzekucja byłaby skuteczna i doprowadziła do całkowitej likwidacji zaległości podatkowych. Mienie, by skutecznie chronić od odpowiedzialności członka zarządu spółki musi istnieć i być wskazane w czasie, gdy toczy się postępowania w sprawie przeniesienia odpowiedzialności podatkowej. Wskutek czynności egzekucja prowadzonych w stosunku do majątku Spółki dokonano zajęcia rachunków bankowych zobowiązanej oraz majątku ruchomego. Egzekucja z rachunków Spółki okazała się bezskuteczna. Odebrany majątek ruchomy nie wystarczył na zaspokojenie zaległości podatkowych Spółki. Wartość majątku ruchomego organ egzekucyjny ustalił z uwzględnieniem dwóch wycen dokonanych przez rzeczoznawcę majątkowego, stąd też zarzut skarżącego, o sprzedaży majątku Spółki po cenach zaniżonych nie zasługuje na uwzględnienie. Twierdzenie skarżącego, iż zobowiązania w stosunku do wierzycieli na koniec 1999 r. miały pełne pokrycie w zapasach magazynowych towarów nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Z bilansu Spółki sporządzonego na dzień 31 grudnia 1999 r. wynika, iż posiadała zapasy towarów na kwotę 140.709,26 zł, natomiast zobowiązania stanowiły kwotę 1.071.794,79 zł, w tym krótkoterminowe - 631.979,20 zł . Skarżący jako członek zarządu Spółki miał obowiązek stałego monitorowania sytuacji finansowej zarządzanego podmiotu , a prawidłowo prowadzona dokumentacja księgowa pozwala na ustalenie, także w trakcie roku podatkowego , czy działalność gospodarcza przynosi zysk, czy stratę. Stąd też twierdzenie skarżącego, że dopiero po sporządzeniu sprawozdawczości rocznej w miesiącu marcu 2000 r. dowiedział się o niepokojącej sytuacji ekonomicznej Spółki nie może stanowić okoliczności przemawiającej za uznaniem, iż skarżący we właściwym czasie wystąpił o otwarcie postępowania układowego. Nie stwierdzając zatem zarzucanych naruszeń, tak w zakresie prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.