I SA/Lu 373/00

Przepis par. 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 marca 1998 r. w sprawie opłat drogowych /Dz.U. nr 40 poz. 230 ze zm./ rażąco narusza zasadę proporcjonalności wynikająca z art. 2 Konstytucji RP. Opłata podwyższona przyjęta w powołanym przepisie rozporządzenia powinna być narzędziem ochrony stanu nawierzchni drogowej, jednakże należy stwierdzić, że wymierzanie opłat podwyższonych bez uwzględnienia długości trasy przebytej przez pojazd nienormatywny, mimo że opłata podwyższona jest opłatą "za przejazd po drogach publicznych" jest sprzeczna z celem wprowadzenia tego obowiązku i stanowi z tego względu akt represji wobec użytkowników dróg, nie zaś narzędzie ochrony stanu nawierzchni drogowej. Prezes Głównego Urzędu Ceł w Warszawie po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w B. obciążającej "S." podwyższoną opłatą drogową, utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że 20 lutego 2000 r. samochód ciężarowy firmy "S." przekraczał dopuszczalny nacisk drugiej i piątej osi, co stwierdzono na granicy dokonując pomiaru nacisków osi i masy całkowitej pojazdu. W związku z tym, że kierowca nie posiadał zezwolenia na przejazd pojazdu nie-normatywnego, pobrano opłatę drogową na podstawie par. 9 ust. 1 /Dz.U. nr 40 poz. 230/. W złożonym odwołaniu strona wniosła o uchylenie tej decyzji. Prezes Głównego Urzędu Ceł, po zapoznaniu się z aktami sprawy wskazał, że pomiaru dokonano stacjonarna wagą posiadającą ważne świadectwo legalizacji Obwodowego Urzędu Miar w Siedlcach. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia /Dz.U. nr 44 poz. 432/ nacisk nie może przekraczać określonych w par. 5 ust. 5 pkt 4 kN. Wynik ważenia dynamicznego pojazdu jest drukowany przez urządzenie elektroniczne zainstalowane na wadze i uzyskiwany jest za pomocy programu komputerowego. W przypadku nieprawidłowego przejazdu przez punkt kontrolny, komputer sygnalizuje tę nieprawidłowość, przerywając proces ważenia oraz komunikuje o konieczności ponownego ważenia, która to sytuacja nie nastąpiła w rozpatrywanej sprawie. W tej sytuacji organ I instancji zasadnie uznał, że wynik przeprowadzonego badania jest zgodny ze stanem faktycznym i pobrał opłatę podwyższoną. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący wnosi o uchylenie wydanych w sprawie decyzji zarzucając im naruszenie art. 2 Konstytucji RP, naruszenie zasad postępowania administracyjnego a w szczególności art. 7, art. 8 art. 9 i art. 10 Kpa, błąd co do ustaleń faktycznych, nie zbadanie całości materiału dowodowego przez nieuwzględnienie żądania strony dotyczącego przeprowadzenia dowodu co narusza art. 75 Kpa oraz pominięcie znaczących dla skarżącego dowodów tj. naruszenie art. 80 Kpa. Po przedstawieniu okoliczności faktycznych sprawy skarżący wywodzi, że wynik badania ważenia pojazdu Scania wraz z naczepą nie może być przyjęty za rzeczywisty co potwierdzają przeprowadzone przez skarżącego badania pomiaru mas przypadających na poszczególne koła tego samego pojazdu wraz z przyczepą przez biegłych rzeczoznawców z Przemysłowego Instytutu Motoryzacji PIMOT wykonane 15 marca 2000 r. oraz przez rzeczoznawcę Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Komunikacji. W ocenie skarżącego nie można jednoznacznie stwierdzić, czy w czasie dokonywania pomiarów waga była sprawna, toteż należało zgodnie z nie-uwzględnionym przez Dyrektora Urzędu Celnego wnioskiem skarżącego przeprowadzić powtórne badanie pojazdu. Nie można też wykluczyć, że z powodu uszkodzenia wagi świadectwo jej legalizacji utraciło swą ważność. Dowodem utwierdzającym przekonanie skarżącego o nieprawidłowości w dokonywaniu badania pojazdu jest odmienny wynik ważenia, wykonany 28 lutego przez celników Białorusi. Nie można bowiem przyjąć, by towar stracił na wadze przebywając przez 8 dni zabezpieczony i zaplombowany na parkingu celnym. Z tych powodów odmowa powtórnego zważenia towaru na koszt skarżącego i w jego obecności, w ocenie skarżącego, naruszała wskazane w drodze przepisy Kpa. W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wnosi ojej oddalenie, podtrzymując argumentację zawarta w zaskarżonej decyzji, przedstawiając ponadto w sposób szczegółowy zasady ważenia pojazdów. Sąd rozpatrując przedmiotową sprawę zważył co następuje: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. nr 14 poz. 60/ w brzmieniu nadanym przepisem art. 33 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 2 sierpnia 1997 r. o warunkach wykonywania międzynarodowego transportu drogowego /Dz.U. nr 106 poz. 677/ obowiązującym od 12 grudnia 1997 r., w art. 13 ust. 2a stanowi, że za przejazd po drogach publicznych bez zezwolenia pojazdów nie normatywnych pobiera się opłaty podwyższone. W art. 13 ust. 4 ww. ustawy ustawodawca upoważnił Radę Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad wprowadzenia opłat, o których mowa w ust. 2 i 2a, organ właściwego do ustalania stawek opłat urzędowych oraz organów właściwych do ich pobierania. Przepis ten został zmieniony przepisem art. 15 pkt 7 lit. "d" ustawy z dnia 21 stycznia 2000 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej /Dz.U. nr 12 poz. 136/ obowiązującym od 23 lutego 2000 r., uzyskując brzmienie: 4. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady wprowadzenia opłat, o których mowa w ust. 2-5 i ust. 2a, oraz organ właściwy do ustalania stawek opłat i organ właściwy do ich pobierana z uwzględnieniem w szczególności: kategorii pojazdów, czasu parkowania i organizacji ruchu lokalnego. W okresie rozstrzygania niniejszej sprawy /5 kwietnia 2000 r./ przez organ drugiej instancji obowiązywał art. 13 ust. 4 w brzmieniu ustalonym ustawą nowelizującą z dnia 21 stycznia 2000 r. Jednocześnie w art. 40b ust. 1 i 2 ustawa powyższa daje uprawnienie osobie upoważnionej przez dyrektora urzędu celnego do kontroli pojazdów wykonujących międzynarodowy transport drogowy w zakresie masy, nacisków osi lub wymiarów, określonych przepisami Prawa o ruchu drogowym. W razie przekroczenia wskazanych parametrów urzędy celne pobierają, opłaty zgodnie żart. 13 ust. 4 ustawy o drogach publicznych. W wykonaniu delegacji ustawowej zawartej w cyt. wyżej artykule, Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 17 marca 1998 r. w sprawie opłat drogowych /Dz.U. nr 40 poz. 230/. Zaskarżona decyzja i utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji wydane zostały na podstawie par. 9 tego rozporządzenia, zgodnie z którym: w przypadku stwierdzenia, że przejazd pojazdu nie normatywnego odbywa się bez właściwego zezwolenia pobiera się opłaty podwyższone we wskazanej wysokości /ust. l/; opłaty te ustala, za każde przekroczenie parametrów oddzielnie, bez względu na długość przejechanej trasy m.in. urząd celny /ust. 2/; jeżeli przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi występuje na kilku osiach pojedynczych lub składowych osi wielokrotnej pojazdu, opłatę pobiera się za każde przekroczenie. Powołane wyżej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 marca 1998 r. jest aktem prawnym, który uchylił dotychczasowe przepisy w tym zakresie - tj. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 października 1996 r. w sprawie opłat drogowych /Dz.U. nr 123 poz. 578 ze zm./. Regulacja prawna odnosząca się do przejazdu nie normatywnego bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym wynikająca dotychczas z par. 4 ust. 1 rozporządzenia z 1996 r. została zastąpiona uregulowaniem tej materii w przepisie par. 9 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 17 marca 1998 r. w sprawie opłat drogowych. Przypomnieć należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 kwietnia 1999 r. P 7/98 stwierdził, iż par. 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 14 października 1996 r. w sprawie opłat drogowych jest niezgodny z art. 2 i art. 92 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, i nie jest zgodny z art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych przez to, że narusza zakres ustawowego upoważnienia oraz stanowi przepis o charakterze represyjnym. Powstaje zatem pytanie w jakim zakresie argumenty prawne przytoczone przez Trybunał Konstytucyjny w wyżej wymienionym orzeczeniu mogą odnosić się do powołanego par. 9 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 marca 1998 r. w sprawie opłat drogowych. Przyjmując, iż wskazane przez Trybunał Konstytucyjny wady ustawowego upoważnienia zawartego w art. 13 ust. 4 ustawy o drogach publicznych zostały usunięte wskazana wyżej nowelizacją tego przepisu zawarta w ustawie z dnia 21 stycznia 2000 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej /znowelizowana treść tego artykułu stanowiła podstawę rozstrzygnięcia organu drugoinstancyjnego w rozpatrywanej sprawie/ stwierdzić jednak należy, iż nadal nie została usunięta wskazana przez Trybunał Konstytucyjny w powołanym orzeczeniu wada, polegającą na naruszeniu zasady na tle proporcjonalności. Dopiero bowiem w art. 9 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych /Dz.U. nr 51 poz. 607/ wprowadzony został przepis stanowiący, iż opłatę za przejazd bez zezwolenia przy zastosowaniu podwyższonej wysokości opłat, o których mowa w ust. 1 oblicza się według zryczałtowanej długości trasy przejazdu wynoszącej 400 km. Z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego odnoszącego się do zasady proporcjonalności wynika, że z zasady tej wypływają trzy powiązane między sobą obowiązki prawodawcy: l/ przyjmowanie danej regulacji tylko wówczas, gdy jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego, z którym jest związana; 2/ nakaz kształtowania danej regulacji w sposób zapewniający osiągnięcie zamierzonych skutków /celów/; 3/ warunek zachowania proporcji między efektami wprowadzonej regulacji a ciężarami, względnie niedogodnościami wynikającymi z niej dla obywateli /orzeczenie TK z dnia 31 stycznia 1996 r., K 9/95 - OTK ZU 1996 nr 1 str. 39, wyrok TK z dnia 27 kwietnia 1999 r. P 7/98 - OTK ZU 1999 nr 4 poz. 72/. Toteż nie oceniając celowości wprowadzenia opłat za przejazdy na drogach publicznych pojazdami nie normatywnymi, stwierdzić należy, że par. 9 rozporządzenia rażąco narusza wynikająca z art. 2 Konstytucji RP zasadę proporcjonalności w ten sposób, że opłaty podwyższone pobiera się bez względu na długość przejechanej trasy. Opłata podwyższona przyjęta w powołanym przepisie rozporządzenia powinna być narzędziem ochrony stanu nawierzchni drogowej, jednakże należy stwierdzić, że wymierzanie opłat podwyższonych bez uwzględnienia długości trasy przebytej przez pojazd nienormatywny, mimo że opłata podwyższona jest opłatą "za przejazd po drogach publicznych" jest sprzeczna z celem wprowadzenia tego obowiązku i stanowi z tego względu akt represji wobec użytkowników dróg, nie zaś narzędzie ochrony stanu nawierzchni drogowej /por. wyroki SN z dnia 17 listopada 2000 r. III RN 50/00 i III RN 49/00 - nie publ. i z dnia 8 września 2000 r. III RN 17/00 - nie publ./ W tym stanie prawnym nie ulega wątpliwości, że przepis par. 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 marca 1998 r. w sprawie opłat drogowych rażąco narusza zasadę proporcjonalności wynikająca z art. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji, stwierdzenie niekonsytucyjności par. 9 ww. rozporządzenia Rady Ministrów rozpoznawanej sprawy /w świetle skutków prawnych orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego P 7/98 wydanego -jak wskazano w podobnej jurydycznie sprawie/ stanowi podstawę do uchylenia decyzji wydanych na podstawie powołanego przepisu /por. wyroki NSA z dnia: 16 czerwca 1999 r. II SA 1810/98, 27 września 1999 r. II SA 216/99, 14 października 1999 r. II SA 1393/99 - nie publ./.