I SA/Lu 376/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w zakresie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem skarżący zwolniony został z obowiązku uiszczenia połowy wpisu od skargi, zaś w pozostałym zakresie odmówiono mu przyznania prawa pomocy. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, iż skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe utrzymując się z uprawy gruntów rolnych o powierzchni 31 ha, z czego 26 ha położonych jest na obszarze objętym programem "Natura 2000", co według oświadczenia skarżącego uniemożliwia swobodną ich uprawę. We wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że posiada uprawę gorczycy na obszarze 3,6 ha, oraz że z tytułu uprawy gruntów rolnych za 2016 rok otrzymał dopłaty w kwocie 4.300 zł. Według oświadczenia majątek skarżącego stanowi dom o powierzchni 60 m2, trzy budynki gospodarcze oraz sprzęt do produkcji rolnej: ciągnik rolniczy MTZ 82 wraz z narzędziami, kombajn zbożowy, samochód ciężarowy VOLVO, samochód dostawczy IVECO i uszkodzony w wypadku samochód osobowy Citroen Berlingo. Uzasadniając orzeczenie referendarz sądowy wskazał, że wysokość wpisu od skargi (500 zł) w zestawieniu z sytuacją finansową i życiową skarżącego uzasadnia pokrycie z budżetu państwa kosztów postępowania w części stanowiącej połowę wpisu od skargi, gdyż koszty postępowania w pełnej wysokości były zbyt dużym obciążeniem dla skarżącego. Jednocześnie w ocenie referendarza sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie, nawet biorąc pod uwagę, że skarżący oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, złożył wnioski o prawo pomocy jeszcze w dwóch innych sprawach zawisłych przed tutejszym sądem. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podkreślono, że skarżący dysponuje dochodem z tytułu prowadzonej działalności rolniczej (dochód z uprawy gruntów rolnych oraz dopłaty obszarowe) i jest właścicielem majątku znacznej wartości, w którego skład wchodzi gospodarstwo rolne o powierzchni 31 ha wraz z zabudowaniami (dom i budynki gospodarcze), maszynami rolniczymi (ciągnik, kombajn, maszyny uprawowe) i pojazdami samochodowymi. Posiadanie gruntów rolnych o takiej powierzchni oraz wskazanego majątku ruchomego nie pozwala w ocenie referendarza sądowego na uznanie skarżącego za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa, a dla takich osób przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywana pierwotnie "prawem ubogich". Skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia referendarza sądowego podnosząc szereg argumentów niezwiązanych jednak merytorycznie z wydanym rozstrzygnięciem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W ocenie sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Należy mieć na uwadze, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w razie przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania majątku podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego powinny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i w miarę możliwości zgromadzić i zabezpieczyć środki na jego prowadzenie. Zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego utrwalonym zresztą w orzecznictwie, że strona wstępująca na drogę sądową powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i powinna w związku z tym znaleźć pokrycie w swych dochodach przez ograniczenie innych niebędących niezbędnymi wydatków dla jej utrzymania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09). Jak słusznie zauważył referendarz sądowy w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokości wpisu od skargi wynosi 500 zł. Natomiast w razie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez skarżącego opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. Wzięto również pod uwagę, że skarżący złożył również wnioski o prawo pomocy w dwóch pozostałych sprawach zawisłych przed sądem na skutek wniesionych przez niego skarg. Zgodzić się należy, że ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej skarżącego uzasadnia przyznanie jedynie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. zwolnienia z obowiązku uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi. Skarżący dysponuje bowiem dochodem z tytułu prowadzonej działalności rolniczej oraz jest właścicielem majątku nieruchomego i ruchomego znacznej wartości, co nie pozwala uznać go za osobę ubogą, nie będąca w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie sądu przyznanie pomocy poprzez zwolnienie od uiszczania połowy kwoty wpisu sądowego od skargi jest adekwatne do opisanej we wniosku i piśmie uzupełniającym sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego, wobec czego nie zaistniały przesłanki aby przyznać skarżącemu prawo pomocy w szerszym zakresie. Wraz z wniesionym środkiem zaskarżenia skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby zmianę zaskarżonego postanowienia. Zawarta w sprzeciwie argumentacja nie dotyczy sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego, a tylko takie okoliczności stanowią przesłanki przyznania prawa pomocy. Należy też wskazać, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie prawa pomocy jest zaś formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których jest co najmniej prawdopodobne, że zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest (było) obiektywnie niemożliwe. Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1- § 3 p.p.s.a., sąd postanowił jak w sentencji.