I SA/Lu 38/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, Sędziowie WSA Halina Chitrosz,, NSA Anna Kwiatek (sprawozdawca), Protokolant Referent Ewelina Piskorek, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 maja 2013r. sprawy ze skargi W. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011r. I. oddala skargę; II. przyznaje ustanowionemu z urzędu adwokatowi J. P. wynagrodzenie w kwocie [...] tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...], Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia W. D., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji składnika majątkowego. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Dyrektor Oddziału ZUS w L. przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego do egzekucyjnej realizacji tytuły wykonawcze obejmujące zaległości skarżącego w składkach na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych od marca 2000 r. do maja 2001 r. doręczone skarżącemu w dniu 22 .03.2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniem z dnia 6.04. 2011 r. dokonał zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym za 2010 r., a zawiadomieniem z dnia 1.06.2012 r. (doręczonym skarżącemu w dniu 4.06.2012 r.) dokonał zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku dochodowego za 2011 r. W dniu 2.07.2012 r. żona skarżącego, jako jego pełnomocnik, złożyła w Izbie Skarbowej pismo, w którym na podstawie art. 13 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 – dalej: "upea") wniosła o zwolnienie z egzekucji nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. Po przekazaniu powyższego wniosku zgodnie z właściwością rzeczową Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, organ I instancji, mając na względzie dyspozycję art. 13 1 upea, pismem z dnia 11.07.2012 r. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. Inspektorat w P. o zajęcie stanowiska w sprawie wniosku zobowiązanego. Postanowieniem z dnia [...] ZUS nie wyraził zgody na zwolnienie spod egzekucji składnika majątkowego w postaci nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. Wobec powyższego Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] odmówił zwolnienia spod egzekucji powyższego składnika majątkowego, uzasadniając, że zwolnienie spod egzekucji składnika majątkowego uzależnione jest m.in. od zgody wierzyciela. W zażaleniu pełnomocnik skarżącego podniosła, że postanowienie ZUS łamie obowiązujące prawo z uwagi na upływ terminu przedawnienia dochodzonych należności i zostało zaskarżone. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia zważył, że w świetle regulacji art. 13 § 1 upea zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych należących do zobowiązanego, może nastąpić tylko w przypadku łącznego zaistnienia trzech ustawowo określonych, w tym przepisie przesłanek: złożenia przez zobowiązanego wniosku w powyższym zakresie, uzyskania na zwolnienie zgody wierzyciela oraz gdy za zwolnieniem przemawia ważny interes zobowiązanego. Wyjaśnił również, że rozstrzygnięcia podejmowane przez organy egzekucyjne na podstawie art. 13 upea mieszczą się w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że ocena, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające wyłączenie spod egzekucji określonego składnika majątkowego pozostawiona została swobodnemu uznaniu organu egzekucyjnego, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Niemniej jednak skoro w przedmiotowej sprawie wierzyciel nie wyraził zgody na zwolnienie spod egzekucji nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r., to postanowienie organu I instancji jest zgodne z prawem, gdyż zwolnienie z egzekucji nadpłaty w podatku dochodowym wbrew stanowisku wierzyciela byłoby niedopuszczalne. Natomiast argumenty dotyczące upływu terminu przedawnienia dochodzonych składek pozostają bez wpływu na wynik sprawy niniejszej, gdyż przesłanką zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego nie jest upływ terminu przedawnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W. D. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Nie precyzując zarzutów naruszenia prawa skarżący, w uzasadnieniu skargi podnosił, że organ odwoławczy nie przeprowadził ponownego postępowania, nie wziął pod uwagę trudnej sytuacji materialnej rodziny skarżącego. W jego ocenie, nadpłata podatku powinna być przeznaczona na cele rodzinne - wydatki na dzieci, a nie na spłatę przedawnionych zobowiązań ich rodziców. Wskazał, że brak jest ostatecznej decyzji odmawiającej umorzenia zaległości wobec ZUS, a równocześnie już jest prowadzona skuteczna egzekucja z majątku skarżącego. W jego ocenie zarówno organ rentowy (wierzyciel) jak i organ egzekucyjny, powinien wziąć pod uwagę, że przedmiotowe zaległości są zaległościami ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem i co najmniej rozważyć możliwość zastosowania art.28 ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż istnieją przesłanki do umorzenia zaległości wobec ZUS. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. W związku z zawartym w skardze wnioskiem strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanowieniem z dnia 19.03.2013 r. Referendarz sądowy w WSA w Lublinie przyznał skarżącemu prawo pomocy w pełnym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przedmiotem kontroli pod względem legalności jest rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji składnika majątku. Postępowanie w tym przedmiocie zostało zainicjowane przez skarżącego i wyznaczyło granice sprawy, w których rozstrzyga Sąd ( art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08. 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: "ppsa"). Dlatego też argumentacja dotyczącą sytuacji majątkowej skarżącego i jej oceny przez organ egzekucyjny w kontekście możliwości zastosowania przez wierzyciela (ZUS) art.28 ust.3a ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.z 2009 r.Nr 205, poz. 1585 ze zm.) i umorzenia należności, pozostaje bez wpływu na wynik przedmiotowego postępowania oraz nie może być przedmiotem zarzutu skargi w tej sprawie. Zgodnie z art. 13 § 1 upea organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Wykładnia tego przepisu nie budzi wątpliwości. Z literalnego jego brzmienia wynika, na co wskazał organ odwoławczy, że zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić tylko w przypadku łącznego zaistnienia trzech wskazanych w nim przesłanek, a mianowicie: wniosek zobowiązanego; ważny interes zobowiązanego; zgoda wierzyciela. Rację ma zatem Dyrektor Izby Skarbowej, gdy argumentuje, że konstrukcja zwolnienia z egzekucji składników majątkowych opiera się na tzw. "uznaniu administracyjnym". Oznacza to, że z jednej strony wypełnienie tych przesłanek nie zobowiązuje organu egzekucji do zastosowania zwolnienia, ale też nakłada na ten organ obowiązek szczególnie wnikliwego przeprowadzenia takiego postępowania. W przedmiotowej sprawie wierzycielem i organem egzekucyjnym są dwa odrębne podmioty, dlatego też prawidłowo Naczelnik Urzędu Skarbowego przed rozpoznaniem wniosku skarżącego zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie. Poza sporem pozostaje, że zobowiązany zgody wierzyciela na zwolnienie spod egzekucji nadpłaty podatku dochodowego za 2011 r. nie uzyskał, co znalazło wyraz w postanowieniu z dnia [...]. W tych okolicznościach, w kontekście tylko już wskazanych normatywnych przesłanek, od kumulatywnego ziszczenia się których uzależnione jest zwolnienie spod egzekucji, brak podstaw prawnych, aby kwestionować zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia. Brak zgody wierzyciela wyklucza bowiem możliwość uwzględnienia wniosku zobowiązanego, nawet gdyby organ egzekucyjny stwierdził, że ważny interes zobowiązanego za tym przemawia. W kontekście przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, w rozumieniu art. 13 § 1 upea, której wprawdzie organ egzekucyjny w niniejszej sprawie nie badał, bo w okolicznościach jej stanu faktycznego nie był do tego zobowiązany, to dla porządku jedynie wskazać stronie skarżącej należy, że przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w oparciu o zobiektywizowane kryteria i z uwzględnieniem, że przepis art. 13 § 1 upea ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Bezspornym jest, że skarżący nie wskazał żadnego innego alternatywnego, a przede wszystkim skutecznego sposobu uregulowania przedmiotowych zaległości. Natomiast okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego nie można przeciwstawiać okoliczności związanych z interesem wierzyciela skoro ustawodawca interesy tego ostatniego zabezpieczył w ten sposób, iż od jego zgody w ogóle uzależnił możliwość pozytywnego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 ppsa, orzeczono jak w sentencji. Wynagrodzenie za udzieloną z urzędu pomoc prawną uzasadnia art.250 ppsa.