I SA/Lu 382/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w dniu 6 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. H. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Lublinie z dnia [...]., sygn. akt I SA/Lu 382/16 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata i odmówił zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy i wyjaśnień strony wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z emerytury w kwocie [...]zł netto (brutto-2.285,22 zł). Nie posiada żadnego majątku, ani przedmiotów wartościowych. Dom w którym zamieszkuje jest własnością jego siostry. Za zamieszkiwanie nie uiszcza czynszu, ponosząc jedynie koszty związane z eksploatacją domu (miesięcznie: media – około [...] zł, niezbędne remonty – około [...] zł, zakup węgla i drzewa z dowozem– około [...] zł). Wskazał, że posiadane przez niego grunty rolne o powierzchni około 5,90 ha nie są przez nikogo użytkowane, są zarośnięte samosiejkami. Dodał, że na zakup leków i leczenie się przeznacza kwotę około [...] zł miesięcznie oraz, że spłaca również pożyczkę zaciągniętą na zakup pompy ciepła w kwocie [...]zł, a także, że część środków zabiera mu komornik sądowy w ramach prowadzonej egzekucji (około [...] zł). Przyznając skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika referendarz sądowy uzasadniał, że na obecnym etapie postępowania opłaty sądowe sprowadzają się wyłącznie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł, a pozostałe ewentualne koszty sądowe nigdy nie przekroczą jednorazowo tej kwoty. W jego ocenie sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego jest ustabilizowana i pozwala na uiszczenie mogących wystąpić w sprawie kosztów sądowych, natomiast już poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru byłoby dla skarżącego niemożliwym do uniesienia ciężarem. W sprzeciwie skarżący wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia referendarza sądowego w przedmiocie odmowy zwolnienie od kosztów sądowych z uzasadnieniem, że takie rozstrzygnięcia stanowi rażące naruszenie prawa - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."). Brak jest bowiem przepisu, który pozwalałby na przyznanie stronie pełnomocnika bez zwolnienia od kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), która zasadniczo zmieniła zasady rozpoznawania sprzeciwu od postanowienia referendarza. Ponieważ skarga w niniejszej sprawie wniesiona została po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, oznacza to, że zastosowanie w niej znajdzie art. 260 § 1 P.p.s.a. w nowym brzmieniu. W myśl art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. W niniejszej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak stanowi art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Pamiętając, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w sytuacji, gdy strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący, wskazać wnioskodawcy należy, że w sytuacji, gdy strona dysponuje stałym (nawet niewysokim) dochodem, który pozwala jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, nie ponosi opłat czynszowych za mieszkanie, a ponadto posiada grunty rolne, które mogą stanowić dodatkowe źródło dochodu, to nie sposób przyjąć, że znajduje się w sytuacji o jakiej mowa w powołanym przepisie. Pomoc prawna w zakresie całkowitym, jak słusznie podkreśla referendarz sądowy, skierowana jest tylko do takiej grupy osób, które nie mają jakichkolwiek środków finansowych na pokrycie należności sądowych, a nie do takich, dla których pokrycie tych kosztów wiązałoby się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 39/15, LEX nr 1640590). Także posiadanie majątku zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. Istotne jest przy tym, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, a niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się dodatkowych finansowych środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II [...], LEX nr 1530778). W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał dlaczego posiadane przez niego grunty rolne o powierzchni prawie 6 ha nie są użytkowane i jakie są tego obiektywne przyczyny. Dlatego też, w okolicznościach analizowanej sprawy, zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza, że sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy umożliwia mu poniesienie kosztów postępowania sądowego, które w tej sprawie każdorazowo nie przekroczą kwoty [...]zł. Dodać również należy, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1468/14, LEX nr 1549447). Analiza sytuacji dochodowej i majątkowej wnioskodawcy wskanuje jednak, że jakkolwiek jest on w stanie ponieść koszty postępowania, to już poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru byłoby dla niego nadmiernym obciążeniem. Koszty te bowiem w nin. sprawie kształtują się w kwocie minimalnej rządu [...] zł (adwokata, radca prawny) lub [...] zł (doradca podatkowy) - zob. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz.1800) i w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015r., poz. 1804) oraz § 3 ust. 1 pkt 2 - rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U. z 2011 r., Nr 31, poz. 153). Dlatego też zasadna jest ocena referendarza, że wniosek strony zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Nie ma racji przy tym skarżący, gdy wywodzi, że niemożliwym jest przyznanie stronie prawa pomocy tylko w zakresie ustanowienia pełnomocnika bez zwolnienia od kosztów. Możliwość podjęcia takiego rozstrzygnięcia wynika wprost z regulacji art. 245 § 3 P.p.sa., który stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wobec powyższego, nie znajdując podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo, Sąd działając na podstawie art. 260 § 1- 3 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.