I SA/Lu 382/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Jerzy Parchomiuk po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. z siedzibą w B. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2013 r. - na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 marca 2018 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 marca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Pismem z 28 marca 2017 r. G. z siedzibą w B. P. (dalej jako: skarżąca lub Spółka) wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2013 r. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. W ubiegłym roku podatkowym prowadzona działalność przyniosła stratę, skutkiem czego obecnie nie posiada środków finansowych na regulowanie zobowiązań finansowych wynikających z prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca nie posiada środków trwałych ani środków pieniężnych na rachunkach bankowych. Kapitał zakładowy spółki wynosi [...] złotych. Ostatni rok obrotowy skarżąca zakończyła stratą w kwocie [...]złotych. Aktualnie spółka posiada wymagalne zobowiązania w kwocie [...]zł, których nie reguluje z uwagi na brak środków. Z tego względu zarząd spółki w dniu 27 lipca 2017 r. złożył wniosek o ogłoszenie upadłości spółki, który dotychczas nie został rozpatrzony. Ponadto do akt sprawy skarżąca złożyła sprawozdanie z dnia 31 marca 2017 r. z działalności za rok obrotowy od 1 stycznia do 31 grudnia 2016 r., z którego wynika, że w roku 2016 nie miały miejsca żadne zdarzenia mające istotny wpływ na działalność prowadzoną przez skarżącą (pkt II), skarżąca planuje umocnić swoją pozycję na rynku lokalnym poprzez pozyskanie nowych klientów (pkt IV), wynik finansowy za rok 2016 nie odbiegał znacząco od poprzedniego roku obrotowego, zaś sytuacja finansowa skarżącej jest dobra, a płynność finansowa zachowana (pkt V). Informacja dodatkowa do bilansu oraz rachunek zysków i strat za rok obrotowy 2016 potwierdzają oświadczenie zawarte na druku PPPr, że skarżąca nie posiada żadnych środków trwałych, w roku 2016 nie osiągnęła żadnych przychodów, a rok obrotowy zakończyła stratą w wysokości podaną na druku PPPr. Z raportu kasowego za okres od dnia 1 kwietnia 2017 r. do dnia 27 lipca 2017 r. wynika, że w okresie tym nie dokonywała żadnych operacji finansowych. Ponadto dołączono zeznania [...] i deklaracje [...] oraz rachunki i faktury VAT. Postanowieniem z 1 marca 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie referendarz wskazał, że skarżąca, działająca w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników. Skarżąca nie wykazała, aby jej udziałowcy wsparli ją dopłatami. Nie można więc przyjąć, że podjęła wszelkie niezbędne działania mające na celu pozyskanie środków finansowych koniecznych dla poniesienia kosztów sądowych niniejszego postępowania. Ponadto referendarz zauważył rozbieżność w argumentacji skarżącej, która z jednej strony akcentuje swoją złą sytuację finansową, z drugiej jednak – w sprawozdaniu z 31 marca 2017 r. oświadcza przeciwnie, wywodząc, że jej sytuacja finansowa jest dobra, a płynność finansowa zachowana. W ocenie referendarza, skoro więc taką samą sytuację finansową skarżąca ocenia raz źle raz dobrze przyjąć należy, że zła ocena sytuacji finansowej związana jest z ubieganiem się o pomoc z budżetu państwa polegającą na przejęciu przezeń kosztów sądowych. W terminie otwartym Spółka złożyła sprzeciw od postanowienia referendarza. W sprzeciwie podniesiono, że Spółka przedstawiła bilans oraz sprawozdania z działalności, z których jasno wynika, że przy kapitale zakładowym rzędu [...] zł wymagalne zobowiązania skarżącej wynoszą [...] zł, a strata w roku 2017 wyniosła [...] zł. W ocenie Spółki rozstrzygnięcie referendarza prowadzi do nieuzasadnionego pozbawienia jej drogi sądowej, ponieważ nie posiada majątku, który może zostać spieniężony, ani środków pozwalających na bieżące regulowanie zobowiązań. Spółka wskazała, że gdyby posiadała środki musiałaby przeznaczyć je na zaspokojenie w pierwszej kolejności swoich wierzycieli, natomiast zobowiązania jej nie są na chwilę obecną w żaden sposób regulowane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W obecnym stanie prawnym sąd dokonuje zatem merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak miało to miejsce wcześniej – rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Skarżąca Spółka ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jak wynika z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (lub innej jednostce organizacyjnej) następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy na wstępie podkreślić, w ślad za ugruntowanym orzecznictwem sądowym, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ [...]; z 13 stycznia 2015 r., II OZ [...]; z 14 stycznia 2015 r., II OZ [...]; z 16 stycznia 2015 r., I OZ [...] i II OZ [...]; z 20 stycznia 2015 r., II OZ [...]; z 22 stycznia 2015 r., I OZ [...]; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA). Zdaniem Sądu trafne są konkluzje referendarza, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Ustalenia faktyczne poczynione przez referendarza są w zasadzie niesporne, a Spółka w swej argumentacji nie tyle zmierza do podważenia tych ustaleń, co zarzuca referendarzowi wadliwą ich ocenę. Przede wszystkim Spółka w podniesionym sprzeciwie w żaden sposób nie podważyła zasadniczego argumentu referendarza wskazującego na brak działań ze strony Spółki zmierzających do uzyskania środków na pokrycie opłat sądowych poprzez żądanie dopłat od wspólników. Jeśli skarżąca nie podjęła działań w celu uzyskania tego wsparcia od wspólników, nie można uznać, że dochowała niezbędnej staranności aby pozyskać środki konieczne dla poniesienia kosztów sądowych niniejszego postępowania. W tej sytuacji Spółka oczekuje pomocy ze strony państwa, nie czyniąc samodzielnie tego, co mogłaby zrobić, żeby pozyskać niezbędne środki. Takie działanie stanowi wypaczenie funkcji, jaką ma spełniać prawo pomocy i próbę bezzasadnego przerzucenia ciężaru kosztów postępowania sądowego na podatników, poprzez ich pokrycie ze środków publicznych. Wyrażone w tym zakresie stanowisko referendarz opiera się na ugruntowanych poglądach orzecznictwa i Sąd nie znajduje żadnych podstaw, aby zakwestionować zasadność tych poglądów. Ponadto skarżąca nie podważyła również skutecznie argumentu referendarza, w którym wskazuje na istotną rozbieżność w argumentacji skarżącej, która powołuje się konsekwentnie na złą sytuację finansową, ale w sprawozdaniu z 31 marca 2017 r. oświadcza już, że jej sytuacja finansowa jest dobra, a płynność finansowa zachowana. W sprzeciwie skarżąca nie powołuje żadnych argumentów, które wyjaśniałyby tą sprzeczność w argumentacji, ograniczając się ponownie do twierdzenia, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania. Sąd nie widzi w tej sytuacji podstaw do tego, aby zakwestionować argument referendarza, że poprzez powyższe sprzeczności skarżąca nie uprawdopodobniła należycie swojej sytuacji finansowej. Wobec powyższych argumentów Sąd uznał, że nie ma podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.