I SA/Lu 382/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka Masy Upadłości P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej w L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej w L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2011 r. p o s t a n a w i a 1. zwolnić stronę skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w całości; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wnioskiem złożonym po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...]zł, Syndyk Masy Upadłości P. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w L. wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Skarżący wskazał, że Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w L. ogłosił upadłość spółki obejmująca likwidację majątku. Spółka aktualnie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej i nie uzyskuje żadnych dochodów. W oświadczeniu o majątku i dochodach zawartym na złożonym formularzu, wnioskodawca zadeklarował: kapitał zakładowy rzędu 240.000,00 zł, środki trwałe wynoszące 0 zł, oraz środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych w wysokości 0 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Na wstępie należy zaznaczyć, że strona składając wniosek o prawo pomocy zażądała zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do wniosku spółki o przyznanie prawa pomocy w takim zakresie należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio p.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że wnioskodawca wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych z tym, że wyłącznie w zakresie wpisu sądowego od skargi. Nie można bowiem stwierdzić, że wnioskodawca jest w stanie wygospodarować środki niezbędne do pokrycia kosztów wpisu od skargi. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że postanowieniem Sądu Rejonowego L. – Wschód w L. z siedzibą w Ś. z dnia 28 czerwca 2017 r., sygn. akt IX GU [...] ogłoszono upadłość likwidacyjną spółki. W tym miejscu trzeba jednak stwierdzić, że wszczęcie postępowania upadłościowego nie implikuje automatycznie obowiązku przyznania syndykowi masy upadłości prawa pomocy. W orzecznictwie akcentuje się, że fakt ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy nie stanowi warunku koniecznego przyznania prawa pomocy (tak w postanowieniach NSA z dnia 11 czerwca 2008 r., sygn. akt: I FZ 204/08, LEX nr 479133 i z dnia 17 sierpnia 2010 r., sygn. akt: I GZ 249/10, LEX nr 737473). Tak więc sam fakt ogłoszenia upadłości wnioskodawcy (obejmującej likwidację majątku) nie przesądza o tym, że wnioskodawca postawiony w stan upadłości zasługuje na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyjmuje się powszechnie, że fakt bycia w stanie upadłości określonego podmiotu ma jedynie znaczenie dla oceny jego sytuacji finansowej – fakt ten nie jest jednocześnie w żadnym wypadku warunkiem koniecznym przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA z dnia 2 września 2010 r., I GZ 295/10, LEX nr 741280 i z dnia 9 grudnia 2010 r., I GZ 395/10, LEX nr 741387). Jednocześnie dodania wymaga, że zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, bo mimo że nie są to koszty postępowania upadłościowego, to są kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka w myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r., poz. 2171 ze zm.). Niewątpliwie przez czynność syndyka należy rozumieć wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego. (zob. postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt I GZ 740/15 oraz 6 grudnia 2012 r. I FZ 431/12). Co istotne zwolnienie od kosztów postępowania sądowego stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku (art. 199 p.p.s.a.), która dotyczy wszystkich podmiotów w tym syndyka, który na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest traktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom. Podsumowując samo ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku nie stanowi przesłanki przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, chociażby z tego powodu, że z reguły istnieje masa upadłości, tj. majątek który umożliwia prowadzenie postępowania upadłościowego, ponoszenia kosztów z tym związanych oraz spłaty zobowiązań. Jak wynika z akta sprawy, w przypadku strony skarżącej sytuacja wygląda jednakże z goła inaczej. Mianowicie na chwilę obecną upadła nie ma środków ani możliwości ich zdobycia w wysokości odpowiadającej wpisowi od skargi. Potwierdza to zarówno dołączony do akt spis inwentarza w postępowaniu upadłościowym jak i wyciąg z rachunku bankowego. Bezspornym przy tym jest, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej. Z niewielkich środków znajdujących się na koniec 2017 r. na rachunku bankowym ponosi natomiast wydatki związane z obsługą postępowania upadłościowego. Upadła posiada natomiast zaległości podatkowe w kwocie 31.417.187,45 zł oraz należne od tej kwoty odsetki w wysokości 5.636.030,00 zł. Skoro zatem strona nie osiąga żadnych przychodów, nie ma środków pieniężnych oraz majątku umożliwiającego uiszczenie tej opłaty w terminie wskazanym w wezwaniu, to uznać należało, że spełnia przesłanki zwolnienie z wpisu od wniesionej skargi. Ponadto z uwagi na prowadzone postępowanie upadłościowe strona nie ma możliwym uzyskanie zewnętrznych źródeł finansowania (kredyty, pożyczki). Jednocześnie wskazać należy, że na obecnym etapie postępowania kwota wpisu sądowego jest jedynym kosztem, do którego uiszczenia zobowiązana jest strona. Przyszłe ewentualne koszty postępowania mogą być przedmiotem rozpoznania kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć bowiem należy, że sytuacja materialna strony do tego czasu może ulec zmianie. Konkludując, zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu sądowego od skargi stanowi dla niej aktualnie wystarczającą formę wsparcia w prowadzeniu sprawy oraz zabezpieczeniu jej prawa do sądu. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.