I SA/Lu 394/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda (sprawozdawca) Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer Asesor sądowy Agnieszka Kosowska Protokolant specjalista Marta Wawrzecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2021 r. sprawy ze skargi J. D. i E. D. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, dalej także: "Prezes Kasy" lub "organ", po rozpatrzeniu wniosku E. D. i J. D. z dnia [...] czerwca 2021 r. o umorzenie należności na funduszu wypadkowo-chorobowo-macierzyńskim za okresy od 2018.2/04 do 2019.1/03 oraz od 2020.4/10 do 2021.2/06 w kwocie [...] zł. (kapitał [...] zł. + odsetki w wysokości [...] zł.), których zadłużenie na obydwu funduszach, poza tytułem egzekucyjnym, w dniu wpływu wniosku tj. [...] czerwca 2021 r., wyniosło [...] zł (w tym należność główna w wysokości [...] zł. za okres od 2018.2/04 do 2020.1/03 oraz od 2020.3/07 do 2021.2/06 i odsetki w wysokości [...] zł za okres od 2018.2/04 do 2020.4/12), postanowił umorzyć składki i odsetki na funduszu wypadkowo-chorobowo-macierzyńskim za okresy od 2018.2/04 do 2019.1/03 oraz od 2020.4/10 do 2021.2/06 kwocie [...] zł. Kwestię rozłożenia na raty rozstrzygnięto odrębną decyzją. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że stosownie do treści art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. (Dz.U. z 2021 r., poz. 266) o ubezpieczeniu społecznym rolników, dalej: "u.u.s.r.", Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszy emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Organ podał, że w dniu [...] czerwca 2021 r. do Placówki Terenowej KRUS w H. E. i J. D. złożyli wniosek o umorzenie należności składkowych względem KRUS, po czym [...] lipca 2021 r. wpłynęło sprostowanie do wskazanego wyżej wniosku o w zakresie umorzenie składek na fundusz wypadkowo-chorobowo-macierzyński za okres 2018.2/04 do 2021.2/06 w kwocie [...] zł. Podanie wnioskodawcy motywowali swoją trudną sytuacją materialną i zdrowotną, dołączając odbitkę kserograficzną dokumentu handlowego wykazującego przypadki padnięcia inwentarza. Organ w tym kontekście wskazał, że w dniu [...] czerwca 2021 r. została przeprowadzona w gospodarstwie rolnym wnioskodawców wizytacja, podczas której został spisany stan faktyczny i finansowy gospodarstwa. Prezes Kasy następnie podał, że małżonkowie utrzymują się z gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,52 ha fizycznych, co stanowi 12,28ha przeliczeniowych (według danych GUS przychód roczny z tego gospodarstwa wynosi [...] zł) oraz hodowli bydła (13 sztuk). Wnioskodawcy zamieszkują w drewnianym domu, który wymaga remontu, w którym brak jest bieżącej wody, pomieszczenia ogrzewane są piecykiem typu koza, na terenie posesji znajdują się również budynki gospodarcze oraz sprzęt do uprawy pola (ciągnik i sprzęt do ciągnika). J. D. pobiera również dopłaty z ARiMR, przy czym kwota pobranych dopłat zgodnie z przedstawioną decyzją za 2018r. wyniosła [...] zł. Dalej organ podał, że z informacji pozyskanych z GOPS-u w M. wynika, że wnioskodawcy zajmują 90-metrowe mieszkanie wolnostojące. Wyliczony przez GOPS miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł. Stałe miesięczne wydatki wnioskodawców zgodnie z informacją z GOPS-u oscylują pomiędzy [...] zł. Mając powyższe na uwadze Prezes Kasy podjął decyzję o umorzeniu składek w zakresie objętym wnioskiem. Na marginesie dodać należy, że w aktach sprawy znajduje się kopia decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. w przedmiocie rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie [...] zł za okresy od 2018.2/04 do 2020.1/03 oraz od 2020.3/07 do 2021.2/06 na 51 rat. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] J. i E. D. żądali uchylenia decyzji z dnia [...] r., podnosząc, że prowadzą małe gospodarstwo rolne, gdyż w 2013 r. i 2015 r. zostali bezprawnie, w ich ocenie, zlicytowani, odwoływali się też do złego stanu zdrowia. Wskazywali, że z tych powodów nie są w stanie płacić dużych składek ubezpieczeniowych. Wskazywali, odwołując się do stanowiska Kierownika PT KRUS w B., że ich aktualne zadłużenie wynosi [...] zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ podał dodatkowo, że J. D. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 1 stycznia 1992 r. do nadal, zaś E. D. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 1 kwietnia 2007 r. do nadal, z racji prowadzenia gospodarstwa rolnego o pow. 9,52 ha fizycznych, tj. 12,28 ha przeliczeniowych. Skarżący nie wywiązywali się z ciążącego na nich obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, co doprowadziło do powstania zadłużenia z tego tytułu. Wobec małżonków były kilkukrotnie stosowane ulgi w postaci zapewnienia możliwości spłaty zadłużenia w ratach, jednakże część układów ratalnych zostało zerwanych z powodu ich niedotrzymania. W dniu [...] lipca 2021 r. podjęto również decyzję o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników (znak: [...]) w zakresie składek i odsetek na fundusz wypadkowo - chorobowo - macierzyńskim za okres od 2019.2/04 do 2020.3/09 w kwocie [...] zł. Obowiązek wnioskodawców uiszczenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okresy od 2018.2/04 do 2020.2/06 obejmuje kwotę [...] zł (w tym należność główna w wysokości [...] zł oraz odsetki w wysokości [...] zł). Obowiązek ten wynika z faktu, że we wskazanym okresie wnioskodawcy podlegali ubezpieczeniu społecznemu rolników z uwagi na prowadzenie działalności rolniczej na gospodarstwie rolnym o powierzchni znacznie przekraczającej 1 ha przeliczeniowy. Potwierdzenie istnienia tego obowiązku zostało wielokrotnie dokonane także przez samych małżonków we wnioskach o umorzenie lub rozłożenie zaległości na raty, jak również w zawartych układach ratalnych, z których niektóre nie zostały przez skarżących dotrzymane. Organ wyraził przekonanie, że zaskarżona decyzja umarzająca składki i odsetki na funduszu wypadkowo - chorobowo - macierzyńskim za okres od 2018.2/04 do 2019.1/03 oraz od 2020.4/10 do 2021.2/06 w kwocie [...] zł wydana została z poszanowaniem prawa, organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz działał zachowując określone prawem standardy proceduralne. W świetle powyższego, w ocenie organu, wydając zaskarżoną decyzję działał on w sposób prawidłowy, zgodny z przepisami prawa oraz określonymi w prawie standardami, w ramach uznania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] rozważył co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa. Stosownie do treści art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., będącego podstawą materialną wydania zaskarżonej decyzji, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może m.in. umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części. Brzmienie powyższego przepisu wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku mieści się w zakresie uznania administracyjnego. "Uznaniowość" nie oznacza jednak dowolności. Zadaniem organu jest w pierwszej kolejności jest zebranie w pełni materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń w zakresie stanu faktycznego, by z kolei, o ile spełnione zostaną przesłanki warunkujące umorzenie zaległości, podjąć i uzasadnić wybór rozstrzygnięcia mieszczącego się w granicach uznania administracyjnego. Takie działanie organu, z jednej strony, unaoczni zobowiązanemu, że w toku postępowania przeanalizowany został przez organ całokształt jego sytuacji z punktu widzenia kryteriów mających istotne znaczenie w świetle przepisów prawa materialnego, z drugiej zaś, spowoduje, że decyzja poddawać się będzie kontroli sądu. Kontrolując decyzję sąd ocenia zatem sposób przeprowadzenia postępowania w sprawie, w szczególności, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, respektując treść zasady prawdy materialnej, czy uwzględnił wszystkie istotne okoliczności sprawy, czy umożliwił stronie czynny udział w postępowaniu, a w końcu, czy uzasadnił należycie wydane rozstrzygnięcie. Do przestrzegania tych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej jest zobowiązany na mocy art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Zakres okoliczności, jakie organ powinien ustalić i materiału dowodowego, jaki powinien zgromadzić, jest zdeterminowany treścią przesłanek umorzenia należności, o których, w odniesieniu do sprawy niniejszej, mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Z brzmienia tego przepisu wynika, że przesłankami warunkującymi umorzenie należności są, z jednej strony, możliwości płatnicze wnioskodawcy, z drugiej zaś, stan finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego. Ocena przesłanki możliwości płatniczych wnioskodawcy wymaga uwzględnienia różnorakich czynników. O jej zaistnieniu świadczyć może zarówno trudna sytuacja finansowa, majątkowa, osobista, czy zdrowotna zobowiązanego, jak i wystąpienie zdarzeń nadzwyczajnych, takich jak klęska żywiołowa, niezawiniona utrata możliwości zarobkowania, choroba lub ciężkie kalectwo, które zaburzyły w istotny sposób codzienne funkcjonowanie strony, w tym negatywnie wpłynęły na stan środków przeznaczonych na zwykłe jej utrzymanie. W ocenie Sądu, stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, podjęte na podstawie art. 41a ust.1 pkt 1 u.u.s.r., nie jest dowolne i znajduje oparcie w zgromadzonym i ocenionym materiale dowodowym. Podkreślić należy, że ocenę istnienia przesłanki umorzenia organ odniósł do okoliczności przedstawionych i udokumentowanych przez skarżących: do pogorszenia się stanu zdrowia małżonków (i związanej z tym mniejszej zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym), do niespodziewanej utraty inwentarza (najpierw wnioskodawcom padła krowa cielna, następnie byk i cielę). Zasadnie też organ wskazał na wysokość dochodów, z jakich małżonkowie utrzymują się W tym kontekście organ wskazał, że skarżący posiada stałe źródło utrzymania, którym jest dochód z gospodarstwa rolnego o areale 9.52 ha (12,28 ha przeliczeniowych, co według danych GUS daje dochód roczny w wysokości [...] zł) oraz z hodowli (13 sztuk bydła). Ponadto wnioskodawcy otrzymują dopłaty z ARMIR. Za 2018 r. kwota dopłat wyniosła [...] zł. W decyzji organ podał również, jakie rodzina ponosi wydatki. Odwołał się on też do warunków, w jakich żyją wnioskodawcy, stwierdzając stan domu do remontu, brak bieżącej wody, ogrzewanie piecykiem typu "koza". Uwzględniając powyższe czynniki Prezes Kasy wydał decyzję korzystną dla podatnika, bowiem umorzył składki i odsetki na funduszu wypadkowo-chorobowo-macierzyńskim za okres objęty wnioskiem w kwocie [...] zł. Uwzględnił zatem w całości złożony wniosek. Podjęte rozstrzygnięcie w chwili orzekania miało oparcie w przepisach prawnych. Zaznaczyć należy, że materiał dowodowy został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący, jak tego wymaga art. 77 § 1 k.p.a., a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, respektując interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest wprawdzie dość lakoniczne, ale – w ocenie Sądu – wystarczające do zrozumienia intencji organu. Zauważyć przy tym należy, że rozstrzygnięcie decyzji jest zgodne z wnioskiem strony z [...] czerwca 2021r., uzupełnionym [...] lipca 2021 r., co zgodnie z art. 107 § 4 k.p.a. pozwoliłoby na odstąpienie od uzasadnienia decyzji, gdyż uwzględnia ona w całości żądanie strony. Dla porządku jedynie wskazać trzeba na kwestię czytelności sentencji decyzji, bowiem organ zarówno zakres czasowy wniosku, jak i rozstrzygnięcia oznacza jako "od 2018.2/04-2019.1/03, 2020.4/10-2021.2/06" co nie jest do końca jasnym i czytelnym wyznaczeniem okresu, za jaki składki umorzono. Ponieważ jednak wniosek J. i E. D. został korzystnie dla nich rozpatrzony, sami zaś wnioskodawcy znali treść pochodzącego od nich wniosku, że chodzi o poszczególne kwartały na przestrzeni wskazanych lat, nie stanowiło to naruszenia prawa, które uzasadniałoby uchylenie zaskarżonej decyzji. Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.