I SA/Lu 399/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.N. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] 2009 r., nr [...] w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2004 r. - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata; postanawia: odmówić E.N. przyznania prawa pomocy. E.N. w związku z wniesioną skargą złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z uzasadnienia złożonego wniosku wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i ojcem. Łączne wynagrodzenie wspólnego gospodarstwa domowego wynosi [...] zł netto. Dochody te pochodzą ze świadczeń emerytalno rentowym domowników. Część środków finansowych, której wysokości nie sprecyzowano przeznaczana jest na leczenie i leki. Jak podnosi skarżący jeżeli po opłaceniu kosztów utrzymania (żywność, opał, gaz, woda) pozostają wolne środki to są one przeznaczane na dofinansowanie gospodarstwa rolnego córki, u której to wnioskodawca mieszka na podstawie prawa do dożywotniego użytkowania. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata stwierdził, co następuje: Z uwagi na obecny etap postępowania związany z wniesieniem skargi koszty sądowe, które skarżący może ponieść sprowadzają się do wpisu sądowego w wysokości 200 zł od skargi (§ 2 ust. 3 pkt. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz pozostałych kosztów sądowych, które to mogą ale nie muszą wystąpić. Na pozostałe koszty sądowe składa się opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł za odpis wyroku z uzasadnieniem (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192) oraz potencjalny wpis od skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 cyt. rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Na koszty tego postępowania składać się może również koszt ustanowienia adwokata (nie są to koszty sądowe - przypis własny), którego stawka minimalna w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna (jest to sprawa z zakresu rolnictwa), w tym wypadku wynosi co najmniej 240 zł (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu – Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Strona domagając się zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania tzn. obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami pozwalającymi jej na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym i nie ma możliwości pozyskania tych środków. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowany w przypadku osób charakteryzującym się ubóstwem. Odnosząc to na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał, że należy do kategorii takich osób. Wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawcy uzyskuje stałe dochody z tytułu świadczeń emerytalno rentowych w ww. wysokości. Dlatego też nie można przyjąć, że wnioskodawca wykazał, że obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami umożliwiającymi poniesienie przynajmniej części kosztów udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym lub aby nie miał możliwości pozyskania tych środków. Wobec powyższego brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie mniej jednak, brak podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie oznacza możliwości rozważenia przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w ww. przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu z drugiej strony jej możliwości finansowych. Odnosząc się do powyższej sytuacji finansowej wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy związanej z uzyskiwanymi dochodami należy stwierdzić, iż skarżący może posiadać środki finansowe przewyższające koszty tego postępowania. Wskazuje to jednoznacznie na brak przesłanek do przyznania skarżącemu prawa pomocy również w zakresie częściowym dotyczącym odrębnie zarówno kosztów sądowych jak i kosztów ustanowienia adwokata. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.