I SA/Lu 399/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za maj 2017 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca wnioskiem złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, zwrócił się o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Z treści wniosku oraz akt sprawy wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem. Majątek jaki posiada to dom, budynki gospodarcze oraz grunty rolne, na których prowadzi produkcję rolniczą o pow. 13,94 ha (v. protokół oszacowania szkód z 30.08.18 r.). Majątek ruchomy jaki skarżąca wraz z mężem posiada to: 3 samochody osobowe, motocykl, 3 ciągniki rolnicze, sprzęt do uprawy roli (brony, pługi, siewnik do nawozów, agregat uprawowy, siewnik do zboża opryskiwacz polowy). Dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego skarżąca oszacowała na kwotę 4.000 zł miesięcznie, natomiast stałe koszty utrzymania gospodarstwa na kwotę 3.200 zł. Nadto dodała, że w ubiegłym roku poniosła szkody w uprawach rolnych wywołane gradobiciem w wysokości 77.878 zł. Posiada również kredyt z kwotą do spłaty wynoszącą 28.000 zł. Do wniosku skarżąca dołączyła m. in. wyciąg z rachunku bankowego za czerwiec 2018 r., decyzję w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, protokół szacowania szkód, wykaz posiadanych pojazdów mechanicznych, zaświadczenie lekarskie, umowę kupna ciągnika rolniczego, oraz faktury zakupu oleju napędowego, nawozów sztucznych i środków ochrony roślin na kwotę ok. 15.000 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), określanej dalej jako p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). W ocenie referendarza sądowego sytuacja dochodowa i majątkowa strony nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Przede wszystkim wskazać należy, że skarżący posiada stałe źródło dochodów, którym jest prowadzone gospodarstwo rolne. Główne kierunki działalności gospodarstwa strony to uprawa tytoniu. Tylko z samego tytułu płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2016 skarżąca otrzymała kwotę 87.138 zł. Mimo wezwania skarżąca nie przedstawiła dokumentów obrazujących wysokość dopłat na rok 2017. Na znaczną dochodowość produkcji rolnej wskazuje również złożony do akt wyciąg z rachunku bankowego z którego wynika, że skarżąca z tytułu dostaw tytoniu otrzymała kwotę 54.683,42 zł. Skarżąca jest również właścicielem kompletu maszyn rolniczych do uprawy gruntów oraz budynków i budowli gospodarskich (suszarnia tytoniu). Wartość posiadanych nieruchomości oraz maszyn rolniczych jest bardzo wysoka. Posiadanie natomiast gospodarstwa rolnego przynoszącego wskazane dochody oraz sprzętu o znacznej wartości nie pozwala zaś uznać wnioskodawcy za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Odnośnie zaś twierdzeń strony podnieść należy, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego niewątpliwie generuje wysokie koszty (paliwo, nasiona, środki ochrony roślin, nawozy sztuczne, części zamienne do maszyn, podatki oraz ubezpieczenia). Z drugiej jednak strony daje też możliwość osiągnięcia odpowiednich przychodów z produkcji rolnej i dopłat obszarowych, jak też i dochodów z tytułu zbycia tego gospodarstwa, oddania go w dzierżawę, a ponadto daje możliwość posłużenia się nim jako przedmiotem zabezpieczenia ewentualnego kredytu lub pożyczki. W kontekście zaś wskazanych wydatków w szczególności ponoszonych na spłatę zaciągniętych kredytów wskazać należy, że koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, a co więcej ich posiadanie wcale nie świadczy o złej kondycji finansowej strony. Bezspornym jest bowiem, że udzielając kredytu bank dokonał oceny sytuacji majątkowej kredytobiorcy i nie pozwoliłby na zaciągnięcie zobowiązań finansowych, gdyby uznał, że ten nie dają gwarancji jego spłaty. Z tych względów rozpoznający sprawę nie znalazł żadnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał kredytować stronę skarżącą, skoro brak jest podstaw do twierdzenia jakoby zobowiązania cywilnoprawne, do których zalicza się raty kredytu, korzystały z pierwszeństwa przed zobowiązaniami należnymi Skarbowi Państwa, do których zalicza się wpis od skargi. Nie każdy bowiem wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu (vide: postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2013 r. sygn. akt II FZ 281/13, LEX nr 1320634). Dotyczy to nie tylko rat zaciągniętych kredytów ale również ponoszonych w ramach prowadzonej działalności rolniczej wydatków, których nie zalicza się do kosztów koniecznego utrzymania, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tylko do kosztów uzyskania przychodu, które każdy prowadzący taką działalność ponosi. Nie mogła również odnieść skutku argumentacja strony skarżącej odnoście poniesionych w 2017 r. strat w uprawach rolnych w związku z gradobiciem. Jak bowiem wynika z akt sprawy skarżąca w tym okresie objęta była ubezpieczeniem upraw rolnych. Stąd jak należy wnioskować straty związane z tym zdarzeniem zostały pokryte z posiadanego ubezpieczenia. Ponadto zgodnie ze stanowiskiem wielokrotnie wyrażanym zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie, które referendarz sądowy rozpoznający niniejszy wniosek w pełni podziela, posiadanie nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2004 r., FZ 454/04; z 17 października 2007 r., II OZ 1022/07; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 571). Z tych względów orzeczono jak w postanowieniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.