I SA/Lu 400/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 17 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.W. i W.W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] 2008 r., nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania - w zakresie wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata; postanawia I. odmówić M.W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać M.W. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2008 r. odrzucił skargę M.W. i W. W.. W zakreślonym terminie do wniesienia skargi kasacyjnej od ww. postanowienia M.W. złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazuje na ponoszone koszty utrzymania. Z tytułu dojazdów do pracy, opłat za przedszkole, energię elektryczna, gaz, telefon, leki oraz spłat rat kredytu i zobowiązań wobec organu podatkowego koszty te wynoszą łącznie około [...] zł. Według skarżącej same dojazdy do pracy pochłaniają około [...] zł miesięcznie. We wspólnym gospodarstwie domowym skarżącej pozostaje jedynie jej mąż i małoletnie dziecko. Łączne miesięczne dochody małżonków z tytułu ich umów o pracę wynoszą około [...] zł brutto. Jako posiadany majątek skarżąca zadeklarowała dom o powierzchni [...] m2. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata stwierdził, co następuje: Dyspozycja art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" statuuje w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadę zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, co do zasady ponosi koszty swojego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym chyba, że przepis szczególny zwalnia ją od tego obowiązku. W przedmiotowej sprawie brak jest unormowania prawnego, które zwalniało by stronę skarżącą od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ppsa, stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 245 § 2 ppsa. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu (bądź referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Z uwagi na obecny etap postępowania sądowoadministracyjnego ( tj. po odrzuceniu skargi przed sąd I instancji) koszty sądowe, które skarżąca mogłaby ponieść sprowadzają się do wpisu sądowego w wysokości 100 zł od potencjalnej skargi kasacyjnej od ww. postanowienia WSA z dnia 18 sierpnia 2008 r. zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Są to jedyne koszty sądowe do poniesienia przez stronę w tym postępowaniu. Na koszty tego postępowania składać się może również koszt ustanowienia adwokata (nie są to koszty sądowe - przypis własny), którego stawka minimalna w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej (istnieje przymus adwokacki lub radcowski - przypis własny) oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna, w tym wypadku wynosi co najmniej 240 zł netto (§ 18 ust. 1 pkt 2 lit. a/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu – Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym przyznawane jest tej stronie, która wykaże, że obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami pozwalającymi jej na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym i nie ma możliwości pozyskania tych środków. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowany w przypadku osób charakteryzującym się ubóstwem. Odnosząc to na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż wspólne gospodarstwo domowe skarżącej dysponuje dochodem z umów o pracę obojga małżonków w szacunkowej wysokości [...] zł miesięcznie. Dlatego też nie można przyjąć, że wnioskodawczyni wykazała, że obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami umożliwiającymi poniesienie przynajmniej części kosztów udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym lub, aby nie miała możliwości pozyskania tych środków. Wobec powyższego brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie mniej jednak, brak podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie oznacza możliwości rozważenia przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w ww. przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu z drugiej strony jej możliwości finansowych. Wobec osiąganych przez wspólne gospodarstwo domowe skarżącej dochodów uiszczenie przez skarżącą wpisu sądowego w wysokości 100 zł od potencjalnej skargi kasacyjnej nie spowoduje braku możliwości zapewnienia jej i członkom rodziny minimum warunków socjalnych. Uzasadnia to rozstrzygnięcie jak w pkt. I postanowienia. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącej o ustanowienia adwokata należy stwierdzić, iż zasługuje on na uwzględnienie. W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna. Dlatego też stawka minimalna adwokata jak wyżej wykazano wyniesie co najmniej 240 zł netto. Biorąc pod uwagę możliwość uiszczenia przez wnioskodawczynię kosztów sądowych w wysokości 100 zł jak również uwzględniając przedstawione koszty utrzymania członków rodziny przedstawione przez skarżącą oświadczenie o jej obecnej sytuacji finansowej skłania do wniosku, iż poniesienie przez nią jeszcze kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznych kosztach utrzymania dla siebie i rodziny. W związku z tym, orzeczono jak pkt. II postanowienia. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.