I SA/Lu 411/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Sędziowie WSA Małgorzata Fita (sprawozdawca),, NSA Anna Kwiatek, Protokolant Referent Ewelina Piskorek, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 listopada 2014 r. sprawy ze skargi Z. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania - uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...]. I SA/Lu 411/14 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia [...] r. [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej – k.p.a.) oraz art. 17 i 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm., dalej – u.p.e.a.), Dyrektor Izby Skarbowej (dalej – DIS) po rozpatrzeniu zażalenia Z. C. (dalej – strona, skarżący) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (dalej – NUS) z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o zwrot nienależnie pobranych należności, utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu skrótowo przedstawił przebieg postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...] (podatek dochodowy od osób fizycznych odpowiednio za 2000 r. i 1998 r.), [...] (VAT za wrzesień i październik 2000 r.), [...] (VAT za styczeń, luty, czerwiec i lipiec 2001 r.), [...] (VAT od sierpnia do listopada 2001 r.), [...] (VAT za grudzień 2001 r.), [...] (VAT za sierpień i grudzień 1998 r. "IX-RATA" i "X-RATA"), [...] (VAT za grudzień 1998 r. "XI-RATA" i "XII-RATA"), [...],[...] i [...] (zryczałtowany podatek dochodowy od przychodów ewidencjonowanych odpowiednio za sierpień, wrzesień i listopad 2004 r.), [...] (VAT za grudzień 2004 r.), [...] (zryczałtowany podatek dochodowy od przychodów ewidencjonowanych za styczeń i luty 2005 r.), [...] (VAT za marzec 2005 r.). Stwierdził, że w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych z majątku strony na poczet tych tytułów wykonawczych od stycznia 2005 r. nie wyegzekwowano żadnych kwot. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], odmówił stronie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz [...]. Natomiast postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...] zostało umorzone postanowieniami NUS z dnia [...] r. o numerach [...] i [...]. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] NUS z kolei odmówił uchylenia zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego dokonanego zawiadomieniem z dnia 24 czerwca 2008 r. Powyższe postanowienia są prawomocne. Pismem z dnia 15 października 2013 r. strona wystąpiła do NUS z żądaniem zwrotu nienależnie pobranych należności, których okres przedawnienia upłynął w dniu 16 maja 2013 r., ewentualnie o udzielenie odpowiedzi, czy taki zwrot mu przysługuje. Powyższe pismo NUS zakwalifikował jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego i postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz [...]. Postanowieniem z dnia [...] r. DIS postanowienie to uchylił w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] NUC umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...] i odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz [...]. Załatwiając zawarty w piśmie z dnia 15 października 2013 r. wniosek o zwrot nienależnie pobranych kwot pieniężnych na poczet przedawnionych zobowiązań podatkowych, postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], NUS - na podstawie art. 61 a § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. - odmówił wszczęcia postępowania w sprawie tego wniosku. W zażaleniu na to postanowienie strona podniosła, że NUS nie określił szczegółowo, jakie uzasadnione przyczyny legły u podstaw zajętego przez niego stanowiska. Skarżący stwierdził, iż nie można mu odmówić statusu strony postępowania w przedmiotowej sprawie, a o innych aspektach uzasadniających odmowę wszczęcia postępowania w sprawie nie ma wiedzy. DIS uznał, że zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. Wyjaśnił, że w postępowaniu egzekucyjnym - stosownie do art. 18 u.p.e.a. - jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (art. 61a k.p.a.). Ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Drugą jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Przez "inne uzasadnione przyczyny", o których mowa w art. 61 a § 1 k.p.a., należy więc rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Taką przeszkodę stanowi m. in. brak w przepisach prawa podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Inaczej mówiąc, gdy wszczęciu postępowania stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, które uniemożliwiają prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny lub w przypadku braku w przepisach podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania administracyjnego. DIS zgodził się ze skarżącym, że posiada w tej sprawie status strony. Stwierdził jednak, że w rozpatrywanej sprawie zaistniała przesłanka - "innych uzasadnionych przyczyn" z art. 61a § 1 k.p.a., polegająca na braku w przepisach prawa podstawy do rozpatrzenia żądania zwrotu nienależnie pobranych należności w trybie administracyjnym. Należy bowiem stwierdzić, iż przepisy u.p.e.a. oraz k.p.a. nie przewidują rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu wyegzekwowanych kwot. Na powyższe postanowienie strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Zarzuciła mu naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego i wniosła o uchylenie jego oraz poprzedzającego je postanowienia NUS, jak również zasądzenia całości kosztów postępowania sądowego. W ocenie skarżącego organy naruszyły art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej oraz art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. Skarżący podniósł, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie dwóch tytułów egzekucyjnych - [...] i [...] zostało umorzone. Pomimo tego, nie został on poinformowany, co stało się z pieniędzmi pobranymi na podstawie tych tytułów oraz dlaczego tych pieniędzy mu nie zwrócono. Skoro postępowanie zostało umorzone to przecież uznać należy, że środki finansowe zostały pobrane bez podstawy prawnej. Dodał, że następnie umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o dwa kolejne tytuły egzekucyjne: [...] i [...]. Podobnie jak poprzednio, nie udzielono mu informacji, co stało się z pobranymi pieniędzmi, wyegzekwowanymi w czasie tych umorzonych postępowań. W ocenie skarżącego, organ egzekucyjny świadomie nie udziela tych informacji, gdyż nie chce zwrócić mu pobranych bez podstawy prawnej środków finansowych . Organy nie wyjaśniły też, z jakich powodów doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o wyżej wymienione cztery tytuły egzekucyjne. Skarżący domniemywa, że w tych sprawach doszło do przedawnienia, a skoro wyegzekwowano kwoty pieniężne po okresie przedawnienia, to zostały one pobrane bez podstawy prawnej i powinny zostać zwrócone. W odpowiedzi na skargę DIS wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Jak wynika z zaskarżonego postanowienia i akt sprawy, skarżący w dniu 15 października 2013 r. złożył do Urzędu Skarbowego wniosek, w którym odwołując się do swoich pism z dnia 31 stycznia 2012 r. i 14 marca 2012 r. oraz postanowienia DIS z dnia [...] r. w przedmiocie pięcioletniego okresu przedawnienia, który upłynął w dniu 16 maja 2013 r., zwrócił się z prośbą o zwrot nienależnie pobranych w jego przekonaniu należności, ewentualnie o udzielenie odpowiedzi, czy taki zwrot mu przysługuje, czy nie przysługuje - ze wskazaniem podstawy prawnej (k. 80 akt administracyjnych). Z powyższego wniosku nie wynika aby skarżący żądał zwrotu nienależnie pobranych należności w trybie przepisów u.p.e.a. czy też k.p.a. Z treści jego żądania wynika natomiast, że domaga się zwrotu kwot pobranych w drodze egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych: [...] (VAT za sierpień i grudzień 1998 r.), [...] (VAT za grudzień 1998 r.), [...] i [...] (zryczałtowany podatek dochodowy od przychodów ewidencjonowanych odpowiednio za sierpień, wrzesień i listopad 2004 r.), w związku z umorzeniem w tym zakresie postępowań egzekucyjnych postanowieniami NUC z dnia [...] r. i [...]. Odnosząc się do powyższego, zauważyć należy, że co do zasady, pobrana niezasadnie w trybie egzekucji administracyjnej kwota na poczet zobowiązania podatkowego odpowiada pojęciu nadpłaty, określonej w art. 72 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej – O.p.) pod którym rozumie się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku. Użyty tu termin “zapłata" wiąże się z należnością, jej uiszczeniem i nie przesądza (jedynie) swobodnego trybu “realizacji" należności. Jak zasadnie podnosi się w literaturze, z punktu widzenia mechanizmu zwrotu nadpłaty nie ma znaczenia, czy nienależne przysporzenie danej kwoty Skarbowi Państwa nastąpiło dobrowolnie czy też w drodze egzekucji (S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Nizgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2013, s. 443). Biorąc pod uwagę powyższe, uznać należało, że w piśmie z dnia 15 października 2014 r., skarżący domagał się zwrotu, w jego ocenie nadpłaconego (nienależnie wyegzekwowanego przez organ podatkowy) zobowiązania podatkowego, bądź ewentualnie wyjaśnienia, dlaczego taki zwrot mu nie przysługuje. Przepisy dotyczące nadpłaty znajdują się natomiast w O.p. w Dziale III, Rozdziale 9, w przepisach art. 71 – art. 80. Stanowisko zatem organów, że brak jest w przepisach prawa podstawy do rozpatrzenia żądania zwrotu nienależnie pobranych należności jest niezasadne. Ponownie rozpatrując sprawę organy podatkowe odniosą się do żądania skarżącego, mając na uwadze, to czego w istocie dotyczy – czyli zwrotu nienależnie, jego zdaniem zapłaconych należności. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.