I SA/Lu 43/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Asesor sądowy Jakub Polanowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 marca 2025 r. sprawy ze skargi M. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 5 października 2023 r., nr 0601-IEE.7192.125.2023.8 w przedmiocie przyznania własności nieruchomości oddala skargę w części dotyczącej przyznania prawa własności nieruchomości J. G. i K. G.. Postanowieniem z 5 października 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: Dyrektor, organ odwoławczy, organ), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia M. D. (dalej: zobowiązany, skarżący) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] (dalej: Naczelnik, organ egzekucyjny) z 24 maja 2023 r. w przedmiocie przyznania własności nieruchomości, uchylił postanowienie organu egzekucyjnego w całości i orzekł o przyznaniu prawa własności nieruchomości J. i K. G. (dalej: licytanci). Z uzasadnienia postanowienia oraz z akt sprawy wynika, że wobec skarżącego prowadzona była egzekucja administracyjna, w ramach której przeprowadzona została licytacja należącej do niego nieruchomości. Po przeprowadzeniu licytacji, postanowieniem z 17 września 2023 r. Naczelnik udzielił przybicia na rzecz licytantów, którzy zaoferowali najwyższą cenę. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora z 3 listopada 2021 r. Po stwierdzeniu ostateczności postanowienia o przybiciu oraz uiszczeniu 15 marca 2022 r. przez licytantów ceny nabycia w całości, postanowieniem z 24 maja 2023 r. Naczelnik przyznał licytantom prawo własności nieruchomości. Dyrektor postanowieniem z 5 października 2023 r. uchylił postanowienie Naczelnika z 24 maja 2023 r. i orzekł o przyznaniu licytantom prawa własności nieruchomości. Organ odwoławczy stwierdził, że ma obowiązek uwzględnić zmiany stanu faktycznego i prawnego, jakie zaszły po wydaniu rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego, to jest fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 20 stycznia 2022 r., I SA/Lu 5/22, wstrzymał wykonanie postanowienia Dyrektora z 3 listopada 2021 r. o udzieleniu przybicia, a wyrokiem z 6 kwietnia 2022 r., I SA/Lu 5/22, uchylił to postanowienie. Natomiast wyrokiem z 1 sierpnia 2023 r., III FSK 1072/22, Naczelny Sąd Administracyjny, uchylił w całości wymieniony wyrok WSA w Lublinie oraz oddalił skargę w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpoznaniu skargi zobowiązanego, wyrokiem z 13 marca 2024 r., I SA/Lu 732/23, uchylił postanowienie Dyrektora z 5 października 2023 r., [...], w zakresie w jakim orzeczono o przyznaniu prawa własności nieruchomości licytantom (pkt I sentencji), zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania od organu (pkt III sentencji), a w pozostałym zakresie oddalił skargę (pkt II sentencji). Uzasadniając to rozstrzygnięcie Sąd stwierdził, że postanowienie Dyrektora z 3 listopada 2021 r. o udzieleniu przybicia na rzecz licytantów nie mogło wywołać skutków prawnych od 20 stycznia 2022 r., to jest od dnia wydania przez WSA w Lublinie postanowienia wstrzymującego wykonanie wskazanego postanowienia, do 1 sierpnia 2023 r., to jest wydania przez NSA wyroku uchylającego wyrok WSA w Lublinie z 6 kwietnia 2022 r. i oddalającego prawomocnie skargę na postanowienie organu z 3 listopada 2021 r. Oznacza to, że do 1 sierpnia 2023 r. nie byłoby w obrocie prawnym ostatecznego postanowienia o przybiciu. Do tego dnia nie był więc spełniony warunek wynikający z treści art. 112b § 1 u.p.e.a. Postanowieniem z 4 listopada 2022 r. Sąd Rejonowy [...] ogłosił upadłość skarżącego. Postanowienie to stało się prawomocne od 6 grudnia 2022 r. Ogłoszenie upadłości skarżącego nastąpiło zatem po wstrzymaniu przez WSA w Lublinie postanowienia organu z 3 listopada 2021 r. w sprawie przybicia, a przed wydaniem przez NSA wyroku prawomocnie oddalającego skargę na to postanowienie. Zdaniem Sądu, odpowiednie zastosowanie art. 146 ust. 1 zdanie trzecie ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2022 r. poz. 1520 ze zm., dalej: p.u.), w rozpoznawanej sprawie przez przyznanie własności na rzecz licytantów, którzy w całości uiścili cenę nie mogło mieć miejsca, gdyż przed ogłoszeniem upadłości, to jest przed 4 listopada 2022 r., prawomocnie nie udzielono przybicia na ich rzecz. Postanowienie o udzieleniu przybicia stało się prawomocne z dniem 1 sierpnia 2023 r., a więc już po ogłoszeniu upadłości skarżącego. Dyrektor złożył skargę kasacyjną od tego wyroku WSA w Lublinie w części uchylającej postanowienie Dyrektora z 5 października 2023 r., w zakresie w jakim orzekł o przyznaniu prawa własności nieruchomości licytantom oraz zasądzającej od Dyrektora na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania (punkty I i lII wyroku). Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 31 października 2024 r., III FSK 867/24, uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej punktów I i III i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Lublinie. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Rozstrzygając po raz kolejny skargę Sąd orzekał w warunkach związania wykładnią prawa dokonaną przez NSA w wyroku z 31 października 2024 r., III FSK 867/24, stosownie do art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Przepis ten stanowi, że sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Regulacja ta wyklucza zarazem oparcie skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną przez Naczelny Sąd Administracyjny. Dlatego Sąd, ponownie rozpoznający sprawę i będący związany wykładnią przepisów przedstawioną w wyroku NSA, nie może dokonywać własnej ich interpretacji oraz musi wydać w niniejszej sprawie orzeczenie, które w pełni uwzględnia zaprezentowaną przez NSA ocenę prawną. Jedynie wyjątkowo Sąd mógłby odstąpić od wykładni prawa zawartej we wskazanym orzeczeniu NSA, gdyby stan faktyczny lub prawny sprawy uległ istotnej zmianie. Nie ulega zaś wątpliwości, że taka zmiana w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Wskazać trzeba, że we wspomnianym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny najpierw przesądził, że w tej sprawie bezsporne są jej okoliczności faktyczne, które WSA w Lublinie przyjął za podstawę wyrokowania, zaś sporne jest to, czy w świetle art. 146 ust. 1 p.u., uprawomocnienie się postanowienia Sądu Rejonowego [...] z 4 listopada 2022 r. o ogłoszeniu upadłości skarżącego, uniemożliwiało zastosowanie przez organ odwoławczy art. 112b § 1 u.p.e.a. i przyznanie licytantom prawa własności nieruchomości. Następnie NSA odwołał się do uchwały Sądu Najwyższego z 18 listopada 2021 r., III CZP 77/20, która wskazuje na to, że uprawomocnienie się postanowienia o ogłoszeniu upadłości dłużnika (art. 146 ust. 1 zdanie drugie p.u.) nie jest przeszkodą do przysądzenia własności nieruchomości na rzecz nabywcy licytacyjnego, któremu prawomocnie udzielono przybicia przed ogłoszeniem upadłości dłużnika i który wykonał warunki licytacyjne (art. 998 § 1 k.p.c.). W tej uchwale SN, stwierdził także, że "Konsekwencje umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na uprawomocnienie się postanowienia o ogłoszeniu upadłości dłużnika są zbieżne z wywoływanymi przez umorzenie postępowania egzekucyjnego z każdego innego uzasadniającego to powodu i oznaczone są w art. 826 k.p.c. Ten przepis, w powiązaniu z art. 998 k.p.c., upoważnia sąd do wydania postanowienia o przysądzeniu własności nieruchomości na rzecz nabywcy, który przed ogłoszeniem upadłości uzyskał prawomocne przybicie i następnie wykonał warunki licytacyjne. Gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić od niego wyjątek dla sytuacji, gdy do umorzenia postępowania egzekucyjnego dochodzi w związku z uprawomocnieniem się postanowienia o ogłoszeniu upadłości dłużnika, to powinien temu dać wyraz w przepisie szczególnym, jednoznacznie wyłączającym działanie w takim przypadku art. 826 k.p.c. Tymczasem stało się odwrotnie, ustawodawca ustalił normę szczególną, ale wobec regulacji zakładającej, że organ procesowy nie podejmuje czynności w zawieszonym postępowaniu i w art. 146 ust. 1 zdanie trzecie p.u. stwierdził, że nieprawomocne ogłoszenie upadłości dłużnika nie jest przeszkodą do przysądzenia własności nieruchomości na rzecz nabywcy, który uzyskał wcześniej prawomocne przybicie i wykonał warunki licytacyjne. Z tego szczególnego przepisu nie można wyprowadzać wniosku, że umorzenie postępowania po uprawomocnieniu się ogłoszenia upadłości tworzy taką przeszkodę. Zbyt wiele przypadkowych z punktu widzenia nabywcy okoliczności decyduje o tym, kiedy uprawomocni się postanowienie o ogłoszeniu upadłości dłużnika oraz kiedy on sam jako nabywca licytacyjny będzie w stanie wykonać warunki licytacyjne, aby można uzależnić to, czy zrealizowane zostanie jego prawo podmiotowe do nabycia własności nieruchomości, od momentu, w którym uprawomocni się postanowienie o ogłoszeniu upadłości. Postępowanie egzekucyjne z nieruchomości jest na tyle kosztowe, pracochłonne i długotrwałe, że zarówno sam dłużnik, jak i jego wierzyciele mają dość czasu, by przed o wydaniem postanowienia o przybiciu na rzecz nabywcy nieruchomości wystąpić z ewentualnymi wnioskami o ogłoszenie upadłości dłużnika. Jeśli tego nie uczynią, a nieruchomość znajdzie nabywcę, to jego prawo podmiotowe do uzyskania przysądzenia własności w związku z wykonaniem warunków licytacyjnych po prawomocnym uzyskaniu przybicia przed ogłoszeniem upadłości, musi być respektowane przez organy procesowe". NSA, podzielając powyższe stanowisko, podniósł, że analogiczne regulacje do przywołanych w uchwale SN przepisów k.p.c., znajdują się w przepisach u.p.e.a. W szczególności odpowiednikiem art. 826 k.p.c. jest art. 60 § 1 u.p.e.a., który stanowi, że umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie czynności egzekucyjnych; pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności. Z kolei podobną jak art. 998 §1 k.p.c. treść ma art. 112b § 1 u.p.e.a., który nakazując wydanie postanowienia o przyznaniu, odwołuje się do "ostateczności" postanowienia o przybiciu, a nie do jego "prawomocności". Skutkiem udzielenia licytantowi przybicia jest uzyskanie przez niego prawa do przyznania mu własności nieruchomości po spełnieniu warunków licytacyjnych co do zapłaty ceny. Orzeczenie to dotyczy więc prawa własności, które jest dobrem chronionym w Konstytucji RP. Następnie NSA wskazał, że w niniejszej sprawie nie można pominąć, że funkcjonujące w obrocie prawnym ostateczne postanowienie Dyrektora z 3 listopada 2021 r. o przybiciu – zgodnie z art. 112b § 1 u.p.e.a. – pozwoliło na wydanie postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości licytantom, o ile spełniona została druga przesłanka wynikająca z tego przepisu, tj. licytanci uiścili cenę nabycia. Zdaniem NSA, wstrzymanie wykonania postanowienia o przybiciu postanowieniem WSA w Lublinie z 20 stycznia 2022 r. oraz wyrokiem z 6 kwietnia 2022 r., I SA/Lu 5/22, miało charakter tymczasowy. Upadło ono wskutek wyroku NSA z 1 sierpnia 2023 r., III FSK 1072/22, w którym NSA uchylił wyrok WSA w Lublinie i oddalił skargę na postanowienie Dyrektora z 3 listopada 2021 r. o przybiciu. W związku z tym NSA zwrócił uwagę, że WSA w Lublinie uchylając zaskarżone postanowienie Dyrektora o przyznaniu własności nieruchomości licytantom "skupił się na kwestii konieczności umorzenia postępowania egzekucyjnego w związku z ogłoszoną upadłością Skarżącego. Nie rozważył natomiast skutków takiego umorzenia w kontekście dyspozycji art. 60 § 1 zdanie drugie u.p.e.a., tj., że umorzenie postępowania egzekucyjnego pozostaje bez wpływu na prawa osób trzecich nabytych na skutek dokonanych czynności egzekucyjnych. Tymczasem, jak wskazał Sąd Najwyższy w cyt. uchwale z 18 listopada 2021 r., III CZP 77/20, umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie zajęcia i przywraca stan prawny, jaki istniał przed dokonaniem pierwszych czynności egzekucyjnych. Odpadają wówczas wszelkie ograniczenia w rozporządzaniu przedmiotem, do którego skierowano egzekucję. Nie może ono jednak prowadzić do naruszenia praw osób trzecich, uzyskanych w związku z dokonanymi w sprawie czynnościami egzekucyjnymi, a zatem także prawa nabywcy, któremu wcześniej prawomocnie (w postępowaniu egzekucyjnym w administracji "ostatecznie" - uwaga NSA) udzielono przybicia do przysądzenia na jego rzecz własności nieruchomości, jeżeli wykonał warunki licytacyjne". W związku z tym, jak ocenił NSA, WSA w Lublinie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art 146 ust. 1 p.u. i art. 112b § 1 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 60 § 1 u.p.e.a. Podkreślenia wymaga raz jeszcze, że powyższe stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego jest prawnie wiążące dla Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę. Stosownie do art. 146 ust. 1 p.u., postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Postępowanie egzekucyjne umarza się z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie stoi na przeszkodzie przysądzeniu własności nieruchomości, jeżeli przybicia prawomocnie udzielono przed ogłoszeniem upadłości, a nabywca egzekucyjny wpłaci w terminie cenę nabycia. W myśl zaś art. 112b § 1 u.p.e.a., jeżeli postanowienie o przybiciu stało się ostateczne i nabywca uiścił cenę nabycia albo postanowienie o ustaleniu ceny nabycia stało się ostateczne i jednostka lub osoba, o których mowa w art. 110n, uregulowała całą cenę nabycia, organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przyznaniu własności. Powyższy przepis art. 112b § 1 u.p.e.a. wskazuje na ostateczność, a nie prawomocność postanowienia o przybiciu. W niniejszej sprawie 3 listopada 2021 r. postanowienie o przybiciu stało się ostateczne. Miało to zatem miejsce przed ogłoszeniem upadłości (4 listopad 2022 r. ) i uprawomocnieniem się orzeczenia w tym przedmiocie (6 grudnia 2022 r.). Skoro skutkiem udzielenia licytantom przybicia było uzyskanie przez nich prawa do przyznania własności nieruchomości po dokonaniu przez nich zapłaty ceny, to tym samym otwierało ono organowi odwoławczemu drogę do orzeczenia o przyznaniu własności nieruchomości licytantom. Szeroko przedstawione wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, oparte m.in. na argumentacji zawartej w uchwale Sądu Najwyższego z 18 listopada 2021 r., III CZP 77/20, prowadzi do jednoznacznego wniosku, że stosując odpowiednio art. 146 ust. 1 p.u., mając zatem na uwadze kontekst normatywny przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym zwłaszcza jej art. 112b § 1 oraz – co niezwykle istotne – art. 60 § 1, nie było w sprawie podstaw, aby skutecznie podważyć zaskarżone rozstrzygnięcie – w części orzekającej o przyznaniu licytantom prawa własności. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, umorzenie postępowania egzekucyjnego pozostaje bez wpływu na prawa osób trzecich nabytych na skutek dokonanych czynności egzekucyjnych. Dlatego choć umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie zajęcia i przywraca stan prawny, jaki istniał przed dokonaniem pierwszych czynności egzekucyjnych, to nie może ono prowadzić do naruszenia praw osób trzecich, uzyskanych w związku z dokonanymi w sprawie czynnościami egzekucyjnymi, a zatem także nie może naruszać praw licytantów, którym wcześniej ostatecznie – jak zasadnie wskazał NSA – udzielono przybicia do przysądzenia na ich rzecz własności nieruchomości, a którzy spełnili drugi z wymaganych warunków przyznania własności nieruchomości, gdyż uiścili wymaganą cenę nabycia. Oczywiste jest więc, zwłaszcza, że stan faktyczny sprawy nie jest kwestionowany, że powyższe warunki zostały spełnione w niniejszej sprawie, co uzasadniało oddalenie skargi w części dotyczącej zawartego w zaskarżonym postanowieniu rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa własności nieruchomości licytantom. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 w zw. z art. 190 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.