I SA/Lu 432/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej p o s t a n a w i a 1. zwolnić A. C. od kosztów sądowych w całości; 2. odmówić ustanowienia doradcy podatkowego. Dołączonym do skargi wnioskiem, skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego. Z przedstawionych przez stronę informacji oraz akt sprawy wynika, że jest w wieku 69 lat i prowadzi gospodarstwo domowe z mężem w wieku 71 lat. Jest osobą cierpiącą na wiele chorób (stwardnienie rozsiane, epilepsja, zwyrodnienie kręgosłupa, migotanie przedsionków). Również jej mąż ma problemy ze zdrowiem. Jest po udarze mózgu i operacji oka. Obydwoje wydają znaczną część posiadanych środków na leki. Dochód rodziny stanowi renta skarżącej ([...] zł brutto) jej dodatek pielęgnacyjny ([...] zł netto) oraz emerytura męża ([...] zł netto). Oprócz zakupu lekarstw i opłat za media skarżąca ponosi koszty spłaty kredytu z miesięczną wysokością raty 625 zł. Również mąż skarżącej spłaca dwie pożyczki. Wskazała, że po zapłacie wszystkich zobowiązań "na życie" pozostaje jej 181 zł i dlatego zmuszona jest korzystać z pomocy innych osób w tym córki, która również nie jest w dobrej sytuacji finansowej. Majątek skarżącej stanowi działka siedliskowa o pow. 21 arów we wsi D., zabudowana budynkiem mieszkalnym w którym mieszka jej syn, działka siedliskowa o pow. 28 arów we wsi P. II zabudowana budynkiem mieszkalnym do kapitalnego remontu oraz działki gruntu położone w S. o łącznej pow. 49 arów. Skarżąca nadto wskazał, iż nie posiada żadnych środków pieniężnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że odpłatność postępowania sądowoadministracyjnego jest generalną zasadą przyjętą na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a. - por. art. 199 tej ustawy). Nie mniej jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego i ustawodawca przewidział, iż w szczególnych przypadkach strona może być zwolniona z tego obowiązku poprzez przyznanie prawa pomocy. Możliwość jego przyznania jest jednakże uzależniona od tego, czy strona występująca z takim wnioskiem w przekonujący sposób wykaże, iż rzeczywiście jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było uczynienie wyjątku od zasady odpłatności postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżąca może natomiast zostać przyznane stronie, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Odnosząc powyższe do złożonego wniosku, referendarz sądowy uznał, że wniosek zasługuje na częściowe uwzględnienie, tj. w zakresie zwolnienia skarżącej od wszelakich kosztów niniejszego postępowania. Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokość wpisu od skargi wynosi 500 zł. Kwota ta, będąca na obecnym etapie postępowania zasadniczym wydatkiem, do poniesienia którego zobowiązana jest strona, w zestawieniu z wysokością uzyskiwanych przez nią dochodów jest wysoka. Co więcej, poniesienie tego wydatku jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi przez Sąd. Pozostałe koszty postępowania, jakie ewentualnie może w przyszłości ponieść strona skarżąca, sprowadzają się natomiast do opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę (100 zł), zażaleń (100 zł) oraz wpisu od skargi kasacyjnej (250 zł). Mając zatem na uwadze z jednej strony wysokość dochodów strony oraz jej konstytucyjne prawo do sądu, z drugiej zaś wysokość wpisu od skargi i pozostałych ewentualnych opłat sądowych zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania sądowego z budżetu państwa. Dochody skarżącej oraz jej męża jakkolwiek stałe nie są bowiem w stanie pokryć kosztów tego postępowania, nie pozbawiając ich środków bieżącego utrzymania. Uwzględniając zatem to wszystko, w ocenie referendarza sądowego zasadnym jest przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości. Takie rozstrzygnięcie uwzględnia bowiem ogólną sytuacją materialną, bytową i rodzinną strony i zabezpiecza gwarantowane jej Konstytucją RP prawo do sądu. Jednocześnie nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do pozytywnego rozpoznania wniosku w części dotyczącej ustanowienia doradcy podatkowego. Podniesienia bowiem wymaga, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane co do zasady wyłącznie osobom nieposiadającym jakiegokolwiek dochodu i jakiegokolwiek majątku. W niniejszej sprawie sytuacja taka jednak nie występuje. Skarżąca posiada bowiem kilka nieruchomości gruntowych o znacznej wartości, co wyklucza przyznanie jej pełnomocnika z urzędu, a co w żaden sposób nie zamyka je drogi dochodzenia swoich praw przed sądem. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. - wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 p.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi i kontroluje sprawę w jej całokształcie. Innymi słowy Sąd z urzędu bada legalność aktu poddanego jego kontroli, bez względu na aktywność samej strony co dodatkowo przemawia za uznaniem, że udział zawodowego pełnomocnika, na tym etapie postępowania nie jest konieczny. Na zakres przyznanego prawa pomocy nie mogły mieć wpływu obciążenia skarżącej i jej męża z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się bowiem jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Innymi słowy niedopuszczalnym jest by strona spłacała inne ciążące na niej zobowiązania (np. wobec banków), a jednocześnie żądała by na tej podstawie koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. Te nie mogą bowiem być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Konkludując, zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w całości stanowi dla niej aktualnie jedyną możliwą formę wsparcia w prowadzeniu sprawy oraz zabezpieczeniu jej praw. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.