I SA/Lu 433/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej za zaległości podatkowe p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem dołączonym do skargi skarżący zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, córką (ur. 1990 r.) i matką (ur. 1937 r.). Skarżący jest osobą bezrobotną, a rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę żony ([...] zł) i córki ([...] zł) oraz emerytury matki skarżącego ([...] zł). Jak wskazał pensja żony przeznaczana jest na opłaty stałe wynoszące około 1.200 zł (kredyt mieszkaniowy, kredyt na montaż kolektorów słonecznych, prąd, gaz itp.). Córka swoje środki przeznacza na własne utrzymanie, a matka skarżącego pomaga finansowo innym synom, którzy są bez pracy. Majątek skarżącego składa się z domu jednorodzinnego o pow. 140 m2 i działki budowlanej o pow. 1200 m2. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez środków do życia i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 199/13 oraz H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). W niniejszej sprawie skarżący wnosi o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Warunki jakie powinien spełnić by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając z tej perspektywy wniosek strony skarżącej, uwzględniwszy jednocześnie powyższe uwagi teoretyczne, referendarz sądowy nie znalazł podstaw do uznania go za zasadny. Mianowicie - w jego ocenie - sytuacja finansowa strony nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności dostrzec należy, że oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, skarżący złożył wniosek o prawo pomocy jeszcze w drugiej sprawie zawisłej przed sądem na skutek jego skargi (sygn. akt I SA/Lu 432/14). Dokonując zatem oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania, wzięto pod uwagę wysokość kosztów w obydwu tych sprawach. Łączna wysokość wpisów w tych sprawach wynosi 1.000 zł (2x500 zł). Wymagane na obecnym etapie postępowania koszty nie należą zatem do najniższych. Dokonując jednak zestawienia wskazanego obciążenia z sytuacją finansową skarżącego stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jego wniosku. Mianowicie jak wynika ze złożonego przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, córką oraz matką. Źródłem dochodów rodziny jest wynagrodzenie za pracę żony skarżącego i jego córki oraz świadczenie emerytalne jego matki. Łączna miesięczna suma dochód rodziny wynosi [...] zł. W tych okolicznościach nie może być wątpliwości, iż jest to relatywnie wysoki dochód, który z całą pewnością pozwala na wygospodarowanie pewnych oszczędności, a już na pewno odpowiadających kwocie wymaganego wpisu od skargi i to nie tylko w tej, lecz obydwu zawisłych przed sądem sprawach. Wysokość dochodów na osobę w gospodarstwie domowym skarżącego kształtuje się na poziomie znacznie przewyższającym przeciętny miesięczny dochód na osobę w gospodarstwach domowych (wg. GUS dochód ten w 2013 r. wyniósł 1299 zł na osobę). Tym samym nie można przyjąć, że wnioskodawca żyje w ubóstwie, co uzasadniałoby uwzględnienie jego wniosku w pełnym zakresie. Sytuacja strony nie daje także podstaw do chociażby częściowego uwzględnienia jej wniosku, ponieważ poziom dochodów rodziny pozwala jej na poniesie pełnych kosztów sądowych związanych z niniejszą sprawą, które oprócz wymaganego wpisu maja charakter hipotetyczny, a co więcej są rozłożone w czasie. Nie bez znaczenia jest również fakt posiadania majątku znacznej wartości (dom o pow. 140 m2 oraz działka budowlana o pow. 1200 m2). Argumentem za przyznaniem skarżącej prawa pomocy nie może być fakt ponoszenia kosztów utrzymania, które nie odbiegają od przeciętnych kosztów utrzymania czteroosobowej rodziny, jak również kosztów zwianych ze spłatą kredytów, które co należy podkreślić nie zostały zaciągnięte na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, lecz powiększenie wartości posiadanego majątku (zakup nieruchomości i jej wyposażenie). Dlatego też powoływanie się na tego typu okoliczność nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Tym bardziej, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Innymi słowy niedopuszczalnym jest by skarżący spłacał inne ciążące na nim zobowiązania (np. wobec banków), a jednocześnie żądał by na tej podstawie koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Co więcej skarżący, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinien zaś liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku stosowne oszczędności. Nie mogło odnieść zamierzonego skutku również wskazywanie, że córka swoje dochody przeznacza na własne potrzeby, a matka z emerytury pomaga innym synom. W sprawie bezspornym jest, że wszystkie wskazane przez stronę osoby pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, co oznacza konieczność uwzględnienia dochodów wszystkich tych osób. Natomiast fakt, że z własnych zarobków dorosłe dzieci finansują część swoich potrzeb, zaś rodzice dysponują częścią swojego dochodu według własnego uznania nie zmienia faktu istnienia wspólnoty w zakresie prowadzonego gospodarstwa domowego. Błędne zatem jest przekonanie wnioskodawcy, że dla przyznania prawa pomocy istotne jest tylko materialne położenie strony wnoszącej skargę. Relatywizując w art. 246 § 1 p.p.s.a. kwestię zdolności majątkowej strony do kosztów utrzymania nie tylko wnioskodawcy, ale i jego rodziny, ustawodawca wskazał na konieczność uwzględnienia domowników, nie tylko oceniając poziom wydatków, ale także poziom dochodów. Konkludując, wyjątkowość instytucji prawa pomocy oznacza, że jeśli wnioskodawca ma możliwość - bądź we własnym zakresie, bądź przy pomocy osób bliskich, zwłaszcza tych pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym - poniesienia kosztów postępowania, koszty te nie powinny być przerzucane na budżet państwa, a w konsekwencji na ogół obywateli. W ocenie referendarza sądowego skarżący takowe możliwości posiada. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.