I SA/Lu 437/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2007 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu oświadczyła, że jest osobą bezrobotną i wspólnie z mężem utrzymuje się z pomocy dorosłego syna, mieszkając jednocześnie w należącym do niego domu. Nie posiada majątku, ani stałego źródła dochodu. Razem z mężem jest wspólnikiem w spółce jawnej , jednak z tego tytułu nie osiąga zysków. Co więcej pożyczyła od spółki pieniądze, które jest obowiązana zwracać. Jednocześnie dodała, że przeciwko małżonkom toczy się postępowanie o zapłatę, które jest bezskuteczne z uwagi na brak jakiegokolwiek majątku. W wykonaniu wezwania skarżąca nadesłała zeznania podatkowe PIT - 36L i PIT – 37 za lata 2013 – 2014, umowę spółki jawnej "a.", sądowy nakaz zapłaty na kwotę [...] zł oraz postanowienie komornika sądowego w przedmiocie ustalenia częściowych kosztów postepowania zabezpieczającego. Jednocześnie strona oświadczyła, że nie posiada żadnego rachunku bankowego, nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, nie posiada żadnego pojazdu ani majątku. Właścicielem domu w którym mieszka jest syn, który ponosi koszty jego utrzymania. Strona nie zna wysokości dochodów syna oraz ich źródeł. Ponadto nie posiada pisemnej umowy pożyczki udzielonej jej przez spółkę jawna, której jest wspólnikiem. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn akt II FZ 199/13 oraz H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). W niniejszej sprawie skarżąca wnosi o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Warunki jakie powinna spełnić by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową oraz wymagane oświadczenia. Minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skierowane do nie wezwanie wykonała w sposób wybiórczy, pomijając część istotnej dokumentacji, m.in. tej obrazującej wysokość i źródła dochodów syna, na którego – jak sama wskazała - pozostaje utrzymaniu. Jednocześnie wobec twierdzeń strony, trzeba kategorycznie wskazać, że nie można będąc na utrzymaniu danej osoby nie pozostawać z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Dlatego też dla oceny sytuacji finansowej skarżącej będącej na utrzymaniu syna jest poznanie jego sytuacji finansowej. Przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy bierze się bowiem pod uwagę dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a nie tylko wnioskodawcy. W konsekwencji brak jest przekonywujących podstaw do stwierdzenia, że sytuacja, w której się znajduje wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a tym samym uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest bowiem od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie pełnych informacji o wysokości uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków przez wnioskodawcę i osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Odnosząc się natomiast do złożonych przez stronę dokumentów, wskazać należy, że również te nie pozwalają na udzielenie jej pomocy w uiszczeniu kosztów postępowania. W szczególności ukazania wymaga skala dochodów skarżącej oraz jej małżonka. Mianowicie ze złożonej deklaracji podatkowej PIT -36L wynika, że skarżąca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2014 r. osiągnęła przychód w kwocie [...] zł, natomiast w roku 2013 w wysokości [...] zł. Bez znaczenia przy tym jest, iż bilans roczny tej działalności wykazuje relatywnie niski w stosunku do przychodu dochód odpowiednio: [...] zł i [...] zł. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi działalność gospodarczą, a do takich należy zaliczyć skarżącą, miarodajną nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Jak się przyjmuje w orzecznictwie dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Dodatkowo skarżąca w obydwu wskazanych okresach podatkowych osiągnęła przychód uzyskany za pośrednictwem płatników w kwocie [...] zł - rok 2014 i [...] zł – rok 2013. Co istotne, we wskazanym okresie również przychody małżonka skarżącej kształtowany się na podobnym do jej przychodów poziomie ([...] zł – rok 2014 i [...] zł – rok 2013). Już samo to nie pozwala uznać skarżącej za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy. W rezultacie trudno dać wiarę, że strona przy tak wysokich przychodach nie zgromadziła środków potrzebnych do prowadzenia niniejszego postępowania. Co więcej wszczynając spór przed Sądem, skarżąca powinna mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Winna ona zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia tych kosztów. Nie bez znaczenie dla oceny możliwości finansowych skarżącej jest również fakt wniesienia aportem do utworzonej w 2011 r. spółki jawnej całości przedsiębiorstwa pn. A. I o wartości [...] zł, której jak wskazano wyżej działalność przynosi stronie bardzo wysokie przychody. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań skarżącej zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy osiągane przez skarżącą dochody są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.