I SA/Lu 438/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 13 luty 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2008 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za [...] r. - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego; postanawia: odmówić B.B. przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 11 września 2008 r. odrzucił skargę B.B.. W zakreślonym terminie do wniesienia skargi kasacyjnej od ww. postanowienia skarżący (po uzupełnieniu braków formalnych) złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu swojego wniosku skarżący powołuję się na trudności finansowe oraz na wydatki na leczenie i leki. Skarżący podnosi, iż z nieruchomości rolnej nie uzyskuje przychodów, ponieważ użytkują ją dzieci. Ze złożonego oświadczenia wynika, iż skarżący sam prowadzi swoje gospodarstwo domowe. B.B. oświadczył na urzędowym formularzu, iż posiada dom o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Jako jedyny swój dochód wskazał na świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł netto. Jako inne, dodatkowe informacje o stanie majątkowym wnioskodawca wskazał, iż dom wymaga remontu. Dlatego też rozpoczyna remont domu. W związku z tym, iż złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie okazało się w ocenie referendarza sądowego niewystarczające oraz budziło wątpliwości, co do prawidłowej oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy wezwano skarżącego do nadesłania: odpisu wyciągu z posiadanego rachunku bankowego z ostatnich 3 miesięcy, odpisu ostatniej decyzji przyznających płatności bezpośrednie do użytkowanych nieruchomości rolnych wydanej przez właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę wnioskodawcy kierownika biura powiatowego ARiMR, oświadczenia (ewentualnie odpisów rachunków bądź faktur) wskazującego jakie i w jakiej wysokości są obecnie stałe miesięczne wydatki (np. energia elektryczna, gaz, woda, telefon, opał, wydatki na żywność i leki) związane z utrzymaniem wnioskodawcy, oświadczenia wskazującego, jakimi środkami finansowymi (w jakiej wysokości?) skarżący obecnie dysponuje rozpoczynając remontowanie domu. W nadesłanej odpowiedzi skarżący informuje, iż nie posiada konta w banku oraz nie posiada decyzji o płatnościach. Odnosząc się do orientacyjnych wydatków na utrzymanie skarżący poinformował, iż z tytułu opłat za energię elektryczną, wodę, leczenie ponosi koszty rzędu [...] zł miesięcznie. Do tego dochodzą również zaległe i bieżące podatki. Wnioskodawca wspiera też finansowo córkę dając jej na życie i opał. Odnosząc się do środków wydatkowanych na remont skarżący wskazał, iż zgromadził m.in. [...]. Wnioskodawca poinformował również, iż z uwagi na zły stan domu zamierza poprosić rzeczoznawcę do przeprowadzenie oceny technicznej stąd jego prośba o przedłużenie terminu o dwa tygodnie do uzupełnienia informacji. Analizując nadesłane informacje referendarz sądowy stwierdził, iż z Biuletynu Informacji Publicznej opublikowanego na stronie internetowej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (www.arimr.gov.pl) zawierającego m.in. wykaz rolników, którym przyznano płatności do gruntów rolnych lub płatność cukrową wynika, iż Pan B.B. z miejscowości [...] uzyskał w 2006 r. płatności bezpośrednie w wysokości [...] zł (poz. nr [...] wykazu), natomiast w 2007 r. uzyskał płatności bezpośrednie w łącznej wysokości [...] zł (poz. nr [...]). W związku z tym, nadesłaną na poprzednie wezwanie informacją wnioskodawcy, iż nie posiada konta w banku i nie posiada również decyzji o płatnościach należy uznać za budzącą wątpliwości. Dla oceny możliwości ponoszenia przez wnioskodawcę kosztów postępowania wskazane jest nadesłanie dokumentu źródłowego wyjaśniającego zaistniałą rozbieżność. Stąd kolejne wezwanie do nadesłania przez skarżącego zaświadczenia o nie pobieraniu płatności do posiadanych gruntów rolnych (bądź o zaprzestaniu ich pobierania w 2008 r.) wydanego przez właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę wnioskodawcy kierownika biura powiatowego ARiMR. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów. W nadesłanym wyjaśnieniu nie zakwestionował faktu pobierania dopłat bezpośrednich. Nie określił również ich wysokości. Poinformował również, iż uzyskiwane dopłaty przekazuje córce, która nie pracuje. Dlatego też musi ją wspierać. Według skarżącego dopłaty w niewielkim stopniu rekompensują poniesione nakłady w rolnictwie i dlatego też musi dokładać do gospodarstwa własne środki z emerytury. Odnosząc się do konta bankowego skarżący zwrócił tylko uwagę na ponoszenie z tego tytułu opłat. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego stwierdził, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ppsa, stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Strona domagając się zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uwagi na obecny etap postępowania sądowoadministracyjnego ( tj. po odrzuceniu skargi przed sąd I instancji) koszty sądowe, które skarżący mogłaby ponieść sprowadzają się do wpisu sądowego w wysokości 100 zł od potencjalnej skargi kasacyjnej od ww. postanowienia WSA z dnia 11 września 2008 r. zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Są to jedyne koszty sądowe do poniesienia przez stronę w tym postępowaniu. Na koszty tego postępowania składać się może również koszt ustanowienia adwokata (nie są to koszty sądowe - przypis własny), którego stawka minimalna w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej (istnieje przymus adwokacki lub radcowski - przypis własny) oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, w tym wypadku wynosi co najmniej 180 zł netto (§ 14 ust. 1 pkt 2 lit. a/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu – Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym przyznawane jest tej stronie, która wykaże, że obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami pozwalającymi jej na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym i nie ma możliwości pozyskania tych środków. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowany w przypadku osób charakteryzującym się ubóstwem. Odnosząc to na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał, że należy do kategorii takich osób. Skarżący uzyskuje stały dochód z tytułu emerytury oraz z tytułu dopłat bezpośrednich, czego nie ujawniono na urzędowym formularzu. Dodatkowo wyjaśnienia skarżącego dotyczące dopłat bezpośrednich są wewnętrznie sprzeczne, ponieważ wnioskodawca wyjaśnia, iż uzyskiwane dopłaty przekazuje córce. Natomiast później wyjaśnia, że dopłaty w niewielkim stopniu rekompensują poniesione nakłady w rolnictwie i dlatego też musi dokładać własne pieniądze z emerytury. Wyjaśnienia te sprowadzają się do stwierdzenia, iż wnioskodawca może korzystać z tych dopłat. Dlatego też nie można przyjąć, że wnioskodawca wykazał, że obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami umożliwiającymi poniesienie przynajmniej części kosztów udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym lub aby nie miał możliwości pozyskania tych środków. Wobec powyższego brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie mniej jednak, brak podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie oznacza możliwości rozważenia przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w ww. przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu z drugiej strony jej możliwości finansowych. Odnosząc się do powyższej sytuacji finansowej wnioskodawcy związanej z uzyskiwanymi dochodami, która pozwoliła mu zgromadzić również materiały budowlane na remont domu a także poczynione przygotowania do jego rozpoczęcia pozwalają na stwierdzenie, iż skarżący posiada środki finansowe znacznie przewyższające koszty tego postępowania. Wskazuje to jednoznacznie na brak przesłanek do przyznania skarżącemu prawa pomocy również w zakresie częściowym dotyczącym odrębnie zarówno kosztów sądowych jak i kosztów ustanowienia radcy prawnego. Ubocznie należy stwierdzić, iż zawarty w piśmie z dnia 16 grudnia 2008 r. (k. nr 29) wniosek strony o przedłużenie o dwa tygodnie terminu do uzupełnienia informacji dotyczącej stanu technicznego domu nie może być przedmiotem rozpoznania, ponieważ nie było to kwestią wystosowanego do strony wezwania w sprawie nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych, w związku z toczącym się postępowaniem o przyznania prawa pomocy w tej sprawie. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.