I SA/Lu 449/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Kwiatek po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2006 r. – w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy postanawia : - przyznać A. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych . Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie WSA w Lublinie z dnia 22 września 2011 r. odmawiające stronie skarżącej przyznania prawa pomocy i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. NSA wyjaśnił, że z przedstawionych sprawozdań, wbrew stanowisku Sądu I instancji, nie wynika by A. w miesiącu maju 2011 r. ponosił wydatki na opłaty sądowe i wpisy. Przedłożone przez szpital sprawozdanie o przychodach i kosztach na koniec maja 2011 r., rachunek zysków i strat za 2011 r. oraz bilans 2011 r. nie zawierają takiej informacji, na którą powołał się sąd pierwszej instancji. NSA nie podzielił argumentacji sądu I instancji co do konieczności zaplanowania przez Szpital ponoszenia wydatków związanych z postępowaniem sądowym. Wskazał, że okoliczności tej nie zmienia fakt, że mamy do czynienia z jednostką sektora finansów publicznych. Wyjaśnił, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy powinna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania oraz aktualnej kondycji finansowej strony. Wskazał, że sąd pierwszej instancji powinien zbadać, czy faktycznie po stronie A. istnieje możliwość przenoszenia środków finansowych pomiędzy celowościowymi rachunkami bankowymi, na cele związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Nie ulega bowiem, że szpital podlega odpowiedniej dyscyplinie finansowej przewidzianej przez przepisy ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z Nr 112, poz. 654 ze zm.) Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, A. uzasadniał, że ma problemy z płynnością finansową związane między innymi ze specyfiką prowadzonej działalności (realizacja zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia). Argumentował, że podstawowym podmiotem finansującym stronę jest Narodowy Fundusz Zdrowia, z którym łączący stronę kontrakt nie podlega zasadniczym negocjacjom w zakresie ceny, a także ilości zakontraktowanych świadczeń, co miedzy innymi skutkuje tzw. "nadwykonaniami" świadczeń zdrowotnych i powoduje straty finansowe. Wskazał, że tzw. " nadwykonania" świadczeń za lata 2009- 2010 wynoszą około [...] złotych. Powyższy stan utrzymuje się również w chwili obecnej. Podał, że w miesiącu maju strata ze sprzedaży wyniosła prawie [...], a według stanu na dzień 31 maja 2011 r. A. posiadał zobowiązania finansowe na poziomie [...] ( w tym zobowiązania wymagalne – [...]). Podał, że na koniec maja 2011 r. wynik finansowy prowadzonej działalności był ujemny ( [...]) i wyjaśnił, że tak duża strata finansowa nie powoduje drastycznego zwiększenia zobowiązań wymagalnych tylko i wyłącznie z uwagi na prowadzone działania restrukturyzacyjne. W dalszej części urzędowego formularza Szpital wykazał, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...], a wartość środków trwałych [...]. Natomiast według bilansu za ostatni rok obrotowy wykazał stratę w kwocie [...]Podał, że posiada siedem rachunków bankowych w Banku [...], na których stan kont na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił: na pierwszym z nich (rachunek bieżący) [...]; na drugim (ZFŚS) [...] na trzecim (depozyty) [...] na czwartym (wadia) [...]; na piątym (projekt dotacja) [...] na szóstym (rachunek inwestycyjny) [...]; na siódmym (projekt) [...]. Do wniosku Szpital załączył dokumenty potwierdzające sytuację finansową za okres styczeń – maj 2011 r.: 1. rachunek zysków i strat; 2. wyciąg z bilansu; 3. sprawozdanie o przychodach i kosztach na koniec maja 2011 r., ze wskazaniem na sumę przychodów w kwocie [...] i kosztów – [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, mając na względzie wytyczne NSA zważył, co następuje: Stosownie do art.199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. -dalej: ppsa) zasadą jest, że każdy ponosi koszty postępowania związane z jego udziałem w sprawie. Zmniejszenie ciężaru finansowego wiążącego się z prowadzeniem sprawy może nastąpić przez przyznanie stronie, na jej wniosek, prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego koszty sądowe obejmują koszt wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] ( § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi -Dz.U. Nr 221, poz. 2193), a inne ewentualne koszty sądowe (za wyjątkiem wpisu sądowego od potencjalnej skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu sądowego od skargi), które mogą wystąpić każdorazowo nie przekroczą kwoty [...] (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz.U. Nr 221, poz. 2192; § 2 ust. 1 pkt 7 i § 3 wskazanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu ...). Wskazać również należy, że dokonując oceny możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę skarżącą w sprawie niniejszej, Sąd ma na względzie fakt, że strona złożyła skargę też w innej sprawie (sygn. akt I SA/Lu 448/11), gdzie także złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, których wysokość jest taka sama jak w przedmiotowym postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ppsa osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podnieść należy, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy - mimo zaistnienia przesłanek ustawowych - od uznania sądów. Wskazać przy tym należy, że prawo do sądu nie może być prawem iluzorycznym, co oznacza, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić barierę dla sądowego rozpatrzenia sprawy, sąd jest obowiązany do takiego rozstrzygnięcia, które umożliwi stronie wniesienie skargi. W ocenie Sądu, w kontekście przedstawionej argumentacji i złożonych dokumentów, żądanie skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym uznać należy za uzasadnione, gdyż skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podnieść przede wszystkim należy, że skarżący jako jednostka sektora finansów publicznych związany jest dyscypliną finansową przejawiająca się wymogiem przestrzegania ram planu finansowego, czyli planów procesów gromadzenia oraz wydatkowania publicznych środków pieniężnych. Ta okoliczność odróżnia go od "zwykłych" podmiotów gospodarczych, które działając na rynku gospodarczym mogą swobodnie dysponować własnymi środkami. Dlatego też niezaplanowane wydatki w postaci opłat sądowych nie mogą być traktować na równi z wydatkami zaplanowanymi i związanymi z udzielaniem świadczeń zdrowotnych, działalnością dydaktyczną i badawczą. W kontekście powyższego, a także w kontekście wykazanej straty, podkreślić należy, że posiadane przez skarżącego w banku rachunki (na plus), to rachunki celowe, a kwota na rachunku bieżącym jest niewielka i niewystarczająca na pokrycie chociażby wpisów do skarg. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 ppsa orzeczono jak na wstępie.