I SA/Lu 452/15

Przewodniczący w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Lublinie Sędzia WSA Halina Chitrosz - Roicka po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2010 r. p o s t a n a w i a I. przyznać A. P. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł (sto złotych); II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2010 r. w kwocie 500 zł skarżący A. P. zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwuletnim synem. W chwili obecnej rodzina utrzymuje się z dochodów z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (konserwacja i naprawa pojazdów samochodowych), która przynosi miesięczny dochód w kwocie 2.310,00 zł brutto (2.150,54 zł netto) oraz świadczeń rodzinnych (zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego) w łącznej kwocie 477 zł (netto) miesięcznie. Skarżący podał, iż nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych poza domem jednorodzinnym o pow. 350 m2. W wyniku wezwania do uzupełnienia wniosku skarżący nadesłał zaświadczenia o wysokości dochodów (skarżącego oraz małżonki) za lata 2013-2014, wyciągi z rachunków bankowych, zaświadczenie o zameldowaniu, zaświadczenie o udzielonym urlopie wychowawczym oraz oświadczenie skarżącego o średniej wysokości dochodu z ostatnich trzech miesięcy. Wnioskodawca jednocześnie oświadczył, że posiada samochód osobowy P. rok prod. 1996 o wartości 2000 zł, zaś suma comiesięcznych rachunków wynosi ok. 350 zł. Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z połowy wpisu od wniesionej skargi i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W sprzeciwie skarżący podniósł, iż obecnie przedmiotem kontroli sądu objętych zostało 3 decyzje, zatem jest zobowiązany do opłacenia wpisów we wszystkich tych sprawach. Dochód osiągany przez niego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, nie jest stały, nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych. Odmowa przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie stanowi ograniczenie prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Tytułem wstępu wskazać należy, że skuteczne wniesienie sprzeciwu przez stronę skarżącą powoduje zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: "ppsa"), iż zaskarżone postanowienie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Innymi słowy sąd nie ocenia zasadności sprzeciwu i zgodności z prawem postanowienia referendarza sądowego, lecz samodzielnie rozstrzyga o wniosku strony na podstawie oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, które były przedstawione we wniosku i wynikały z dokumentów i oświadczeń przedłożonych przez wnioskodawcę. W orzecznictwie NSA wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono zatem charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach (np. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, opubl. na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie intencją wnioskodawcy było uzyskanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona jest przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wyjaśnić, że przez uszczerbek, należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Zatem uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Jak już wcześniej wskazano prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (tak postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Oceniając wniosek skarżącego i mając na uwadze powyższe kryteria uznać należało, że zasługuje on na uwzględnienie jedynie w części - przez zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych obejmujących wpis od skargi ponad kwotę 100 zł. Wskazania przy tym wymaga, że na obecnym etapie postępowania na koszty sądowe w badanej sprawie składa się wpis od skargi w kwocie 500 zł. Natomiast w razie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez stronę opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. Sąd miał na uwadze także fakt, iż przedmiotem kontroli Sądu są obecnie 3 decyzje w tożsamym przedmiocie (w sprawie niniejszej oraz w sprawach o sygn. akt I SA/Lu 451/15 i I SA/Lu 453/15) zaskarżone przez skarżącego. Zatem łączna kwota wpisów od skarg wyniosłaby 1500 zł. Zdaniem Sądu kwota ta przewyższa możliwości płatnicze skarżącego. Jednak przedstawiona przez skarżącego sytuacja rodzinna i majątkowa nie pozwala na zwolnienia go z kosztów sądowych w większym zakresie. Nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w pełnym zakresie. Podkreślić należy, że skarżący dysponuje stałym dochodem z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości przekraczającej 2.000 zł. Nie można zgodzić się z argumentacją sprzeciwu w której skarżący polemizuje ze stałością dochodów w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej. Bowiem jak wynika z przedłożonych zaświadczeń i oświadczenia skarżącego z dnia 20 maja 2015 r. jego stałe dochody oscylują na wskazanym poziomie. W jednych miesiącach mogą być wyższe, a innych niższe, ale średnio wynoszą ok. 2000 zł. Nadto, rodzina otrzymuje również świadczenia rodzinne w stałej kwocie 477 zł miesięcznie. Na podobnej wysokości kształtował się dochód rodziny skarżącego w 2014 r. Z zestawienia nadesłanych zaświadczeń wynika bowiem, że łączny przychód skarżącego i jego małżonki wyniósł 28.964,23 zł. Rodzina skarżącego ma przy tym zapewnione warunki mieszkaniowe (nowy dom znacznej wartości o powierzchni 350 m2) i nie wykazuje żadnych problemów z regulowaniem bieżących zobowiązań i należności. Zatem stały miesięczny dochód i majątek skarżącego (dom, samochód) w zestawieniu z wydatkami, których skarżący nie precyzuje wskazując jedynie na sumę comiesięcznych rachunków w kwocie 350 zł, pozwala uznać, że skarżący i jego rodzina mają zapewnione niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym ich gospodarowaniu mogą ponieść ciężar części kosztów postępowania sądowego. Dodatkowo podkreślić należy, że koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzeczono jak w sentencji postanowienia.