I SA/Lu 455/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 26 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych podając, że nie stać go na ich uiszczenie. Uzasadniając wniosek wskazał, że jest osobą niepełnosprawną (przeszedł dwa udary mu, ma znacznie uszkodzony mózg oraz lewostronny paraliż ciała). Gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i studiującą córką, z którymi zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu o powierzchni 67 m2. Rodzina utrzymuje się z renty skarżącego w kwocie [...] złotych brutto oraz renty żony w kwocie [...] złotych brutto. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi zatem [...] złotych brutto. Córka nie uzyskuje żadnych dochodów, a koszty nauki (dojazdy, wyżywienie zakwaterowanie w Warszawie itp.) ponosi skarżący wraz z żoną. Dalej podniósł, że zarówno on, jak i jego żona, cierpią na szereg chorób wymagających stałego, kosztownego leczenia farmakologicznego powiązanego z wykonywaniem cyklicznych badań. Wykonywane w związku z leczeniem żony, co kilka miesięcy badania kosztują od 1.500 do 2.000 złotych. Do kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego skarżący zaliczył ponadto wydatki związane z kosztami swojego leczenia - 200 złotych, koszty bieżących remontów - 100 złotych, koszt podatku od nieruchomości, zużycia wody, wywozu szamba, koszty zużycia gazu w butlach oraz zużycia energii elektrycznej - 350 złotych miesięcznie oraz koszt zakupu węgla i drewna do ogrzania domu i przygotowania ciepłej wody w kwocie 700 złotych. Wobec uznania, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") wezwano go do złożenia wyjaśnień dotyczących swojej sytuacji materialnej, w tym m.in. do złożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego jego małżonkę i córkę rachunków bankowych i innych na których gromadzone są środki pieniężne z ostatnich trzech miesięcy bądź oświadczenia każdej z tych osób o ich nieposiadaniu, dokumentów źródłowych wskazujących wysokość otrzymywanych przez skarżącego i jego małżonkę świadczeń emerytalno-rentowych, dokumentu na podstawie którego przysługuje skarżącemu prawo korzystania z domu w którym zamieszkuje, dokumentu wskazującego wysokość czynszu najmu domu, zaświadczenia właściwego urzędu gminy informującego o wielkości posiadanych przez córkę skarżącego gruntów rolnych i leśnych, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego jego małżonkę lub córkę pojazdów mechanicznych, zaświadczenia z uczelni na których naukę pobiera córka skarżącego potwierdzającego okoliczność kształcenia oraz wskazującego tryb studiów, dokumentów obrazujących wydatki jakie skarżący poniósł w okresie ostatnich trzech miesięcy na kształcenie córki (tj. koszty dojazdów, zakwaterowania, opłaty za studia, zakup materiałów edukacyjnych itp.), oświadczenia wskazującego źródła finansowania nauki córki (dochody własne córki - np. stypendia, świadczenie pracy itp. lub złożenie oświadczenia, że pozostaje na wyłącznym utrzymaniu rodziców), oświadczenia wyjaśniającego, za jaką nieruchomość skarżący płaci podatek od nieruchomości oraz dokumentów źródłowych wskazujących wysokość stałych kosztów utrzymania rodziny skarżącego. W zakreślonym w wezwaniu terminie, tj. do 11 września 2014 r. skarżący nie złożył żadnego z wymaganych dokumentów i oświadczeń, lecz w piśmie z tej daty oświadczył, że wezwanie to narusza prawo i stanowi celowe utrudnianie prawa do sądu osobie żyjącej w ubóstwie. Wskazał, że złożył wypełniony formularz wniosku, a w jego treści została opisana jego sytuacja materialna. Referendarz sądowy zważył, co następuje: W przedstawionym stanie rzeczy wniosek strony nie mógł zostać uwzględniony. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domagał się skarżący, może zostać przyznane w razie wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe wykazanie, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w utrzymaniu siebie i rodziny. W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym przyjmuje się, że to na wnioskodawcy ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 -, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Stosownie bowiem do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie złożone przez stronę oświadczenie, nie zawierało dostatecznych danych koniecznych do ustalenia jej aktualnych możliwości finansowych. W takiej sytuacji sąd (lub referendarz sądowy) zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (lub referendarza sądowego) wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma natomiast ten skutek, że sąd (lub referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. To bowiem strona ma przekonać rozpatrującego wniosek, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Samo oświadczenia strony skarżącej zawarte w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie stanowi w okolicznościach niniejszej sprawy wystarczającej podstawy do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Prawo pomocy jest bowiem formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie. Oczywistym wobec tego jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy konieczna jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Strona jest zaś obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wyjaśnił w pełni sytuacji finansowej oraz materialnej, gdyż wbrew wezwaniu nie przedłożył żądanych dokumentów oraz oświadczeń, a żądanie ich złożenia było w pełni uzasadnione. Skarżący wskazuje bowiem okoliczności dotyczące kosztów utrzymania rodziny, których w żaden sposób nie uprawdopodabnia. Dotyczy to w szczególności kosztów utrzymania studiującej córki, jej dochodów, posiadanego majątku, kosztów leczenia skarżącego i jego małżonki, stałych miesięcznych kosztów utrzymania, prawa do zamieszkiwanej nieruchomości oraz posiadanych przez skarżącego gruntów rolnych i leśnych (vide akta administracyjne sprawy). Dokumentu i oświadczenia dotyczące tych kwestii wskazane w wezwaniu były natomiast niezbędne dla rzetelnej oceny jego wniosku i jego ewentualnego uwzględnienia. Jednakże skarżący, pomimo prawidłowego doręczenia mu powyższego wezwania nie podjął nawet próby jego wykonania, wdając się wyłącznie w polemikę, co do jego legalności i możliwości jego wykonania. W tych okolicznościach zawartych we wniosku oświadczeń strony skarżącej nie sposób uznać za wystarczające, albowiem ich ogólnikowość nie pozwala na weryfikację ich wiarygodności. Brak zaś odpowiedzi na wezwanie, oznacza, że skarżący nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku, w związku z czym stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi zaś wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.