I SA/Lu 461/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] 2008 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiące: marzec, kwiecień, czerwiec- grudzień [...] r. - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od wpisu sądowego od wniesionej skargi; postanawia: I. przyznać M.P. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od wniesionej skargi ponad kwotę 4000 ( cztery tysiące) zł. II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W związku z wniesioną skargą na decyzję Dyrektora Izby Celnej pełnomocnik strony skarżącej został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 8281 zł. W terminie otwartym do jego uiszczenia skarżący M.P. złożył na urzędowym formularzu PPF zakreślając wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku złożonego na urzędowym formularzu skarżący podnosi, iż nie posiada wolnych środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego od wniesionej skargi z uwagi na to, iż nie posiada oszczędności, a środki finansowe zaangażowane są w obrocie związanym z działalnością gospodarczą. Cały majątek ruchomy jak samochody i inne środki użytkowane są w prowadzonej działalności gospodarczej. Z powodu zajęcia egzekucyjnego wszystkich nieruchomości i ruchomości na poczet zobowiązań podatkowych wynikających z zaskarżonych decyzji w łącznej kwocie [...] mln zł nie może spieniężyć czegokolwiek na opłacenie wpisu. Jego firma przy zatrudnieniu [...] osób za okres [...] miesięcy [...] r. osiągnęła dochód brutto w kwocie [...] zł. Na rachunku skarżący posiada [...] zł. Miesięczny koszt utrzymania firmy wynosi [...] zł. Zadłużenie z tytułu towarów na koniec [...] wynosiło [...] zł, a należności z tytułu sprzedaży towarów opiewały na sumę [...] zł. Ze złożonego wniosku wynika także, iż we wspólnym gospodarstwo domowym skarżący pozostaje jedynie z żoną i małoletnią córką. Jego majątek stanowi dom o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Do wniosku skarżący załączył kopie protokołu zajęcia ruchomości m.in. kilku samochodów ciężarowych, które pozostały pod nadzorem skarżącego. Żona skarżącego nie posiada odrębnego majątku i nie uzyskuje odrębnych odchodów. Jako dodatkowe informacje skarżący wskazał, iż uiszcza raty leasingowe w wysokości [...] zł. Z załączonego do wniosku terminarza opłat leasingowych wynika, iż termin spłaty ww. rat upływa z dniem [...] r. W myśl art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z tym, że złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie, w ocenie referendarza sądowego okazało się niewystarczające, co do prawidłowej oceny sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy, stwierdzono, że zachodzi konieczność doprecyzowania jego sytuacji finansowej poprzez złożenie szeregu dokumentów źródłowych. Dlatego też, poprzez pełnomocnika wezwano skarżącego do nadesłania: odpisu nakazu płatniczego na podatek za 2008 r. dot. nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha, odpisu aktualnej decyzji przyznających płatności bezpośrednie do posiadanych nieruchomości rolnych o ww. powierzchni wydanej przez właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę wnioskodawcy kierownika biura powiatowego ARiMR, oświadczenia wykazującego jakie i w jakiej wysokości są stałe konieczne wydatki miesięczne związane z osobistym utrzymaniem wnioskodawcy jak i wspólnego gospodarstwa domowego (np. energia elektryczna, gaz, woda, ścieki, ogrzewanie, telefon, wydatki na żywność), w którym skarżący zamieszkuje. Z nadesłanych odpisów żądanych dokumentów (decyzji wymiarowych na podatek rolny k. nr 99-103) wynika, iż skarżący jest właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości rolnych o powierzchni [...] ha fizycznych (co stanowi [...] ha przeliczeniowe) oraz [...] ha lasu. Z nadesłanego odpisu decyzji z dnia [...] 2007 r. w sprawie przyznania płatności do gruntów rolnych na rok 2007 r. wynika, iż skarżący osiągnął z tego tytułu dochód w łącznej kwocie [...] zł (k. nr 96-98). Z nadesłanego oświadczenia wskazującego na koszty utrzymania skarżącego wynika, iż łączne wydatki miesięczne związane z utrzymaniem wspólnego gospodarstwa wynoszą około [...] zł (k. nr.105) Natomiast w innym oświadczeniu skarżący jako prowadzący gospodarstwo rolne o powierzchni około [...] ha informuje, iż roczne dopłaty do produkcji rolnej nie stanowią jego zysku, a jedynie częściowo rekompensują nakłady poniesione na uprawy. Wobec braku koniunktury na produkty rolne w obecnym roku z gospodarstwa rolnego skarżący nie osiągnął żadnego zysku. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie stwierdził, co następuje : Biorąc pod uwagę treść uzasadnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dojść do przekonania, iż dotyczy on jedynie zwolnienia od wpisu sądowego od wniesionej skargi. W związku z tym, w takim właśnie zakresie przyjęto go do rozpoznania. Wzięto również pod uwagę, iż ze skarg wnioskodawcy przez tut. sądem toczą jeszcze 2 sprawy, gdzie łączna wartość wpisów sądowych (poza niniejszą sprawą) wynosi 52 481 zł. Instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ppsa, stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Przyjęty do rozpoznania wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego od wniesionej skargi jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym wyżej mowa, należy rozumieć jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Wykładnia art. 246 ( 1 ppsa prowadzi do wniosku, iż zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, wobec tego należy przyjąć, że jeżeli po zaspokojeniu najbardziej elementarnych potrzeb strony skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie, pozostają jakiekolwiek środki finansowe, to strona zobowiązana jest – na miarę swoich możliwości - w tych kosztach uczestniczyć. Kierując sprawę na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, powinna liczyć się ona z mogącymi powstać kosztami i poczynić na ten cel stosowne oszczędności, nawet kosztem bieżących lecz niekoniecznych wydatków. Orzecznictwo sądowe prezentuje ugruntowany pogląd, iż nie ma uzasadnionych przesłanek co do tego, aby Skarb Państwa pokrywał pełne koszty prowadzenia sprawy za stronę, która przy dołożeniu należytej staranności i poczynieniu możliwych oszczędności, mogła zgromadzić środki finansowe dla dochodzenia swych praw. Wskazać należy, iż wynikającą z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w szczególności jej art. 199, 214 i 237 zasadą jest, że każdy uczestnik postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej ponosi koszty tego postępowania związane z jego udziałem, w tym opłaty sądowe należne od niego zgodnie z przepisami tej ustawy. Podnieść także należy, iż wnioskodawcę winno się traktować również jako osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, toczącą spór sądowy związany z prowadzaną działalnością, z której uzyskuje bądź uzyskiwał znaczny dochód w związku z czym cechować powinna jego szczególna zapobiegliwość w zabezpieczaniu środków finansowych na poczet kosztów postępowań sądowych mających związek z prowadzoną działalnością gospodarczą. W procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmioty prowadzące tę działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Samodzielna działalność gospodarcza, prowadzona na własny rachunek wiąże się, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Kierując się taką oceną wzięto również pod uwagę, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu z drugiej strony jej możliwości finansowych. Analiza obecnej sytuacji finansowej skarżącego wskazuje na możliwości poniesienia przez niego kosztów wpisu sądowego i to w znacznej jego części. Analiza ta wynika z oceny osiąganych dochodów. Po pierwsze są to zadeklarowane dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Po drugie są to dochody z gospodarstwa rolnego. Przyjmując powierzchnię posiadanego gospodarstwa jako [...] ha przeliczeniowych (wynika to z załączonych przez stronę dokumentów) należy zakwestionować podane przez wnioskodawcę informację dotyczące braku uzyskiwanego miesięcznego dochodu z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym. Kierując się np. wskazaniami ust. 9 art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. Biorąc pod uwagę te kryterium, miesięczny dochód skarżącego może wynieść około [...] zł. Można przyjąć też kryterium dochodowe określone art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969, ze zm.). Na podstawie tej delegacji Prezes GUS obwieszczeniem z dnia 22 września 2008 r. (M.P. Nr 72 poz. 656) w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2007 r. ogłosił, iż przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2007 r. 2 220 zł. Stąd roczny dochód skarżącego może wynieść nawet [...] zł co daję kwotę około [...] zł miesięcznie. Po trzecie są to dochody pochodzące z dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych rzędu [...] zł rocznie (około [...] zł miesięcznie). Wynikające z tej analizy dochody skarżącego mogą wynieść miesięcznie około [...] zł. Na poczet braku osiąganych dochodów z gospodarstwa rolnego o powierzchni około [...] ha fizycznych ([...]ha przeliczeniowych) skarżący nie wskazał innych poza swoim oświadczeniem dokumentów źródłowych. Stąd brak wiary dla jego oświadczenia w tym zakresie. Biorąc jednak pod uwagę kwotę wpisów sądowych w innych sprawach, w których wnioskodawca wniósł skargę w ocenie referendarza sądowego przedstawione przez skarżącego oświadczenie uzupełnione nadesłanymi dokumentami źródłowymi pozwala na przyjęcie, że wnioskodawca wykazał, iż nie jest w stanie ponieść w całości kosztów wpisu sądowego w wysokości 8281 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie oznacza to jednak jak wykazano wyżej możliwości poniesienia przez skarżącą przynajmniej części kosztów wpisu sądowego. Biorąc to pod uwagę zwolniono stronę skarżącą od obowiązku ponoszenia wpisu sądowego ponad kwotę 4000 zł. Konieczność uiszczenia tej kwoty stanowi odmowę przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Nie bez znaczenia jest też wiedza skarżącego o konieczności zabezpieczania środków finansowych na poczet kosztów postępowań sądowych, która jest znana wnioskodawcy co najmniej od dnia doręczenia odpisu zarządzenia do uiszczenia wpisu sądowego tj. od dnia 5 września 2008 r. (k. nr 59). Kierując się m.in. tą przesłanką oraz możliwością uzyskiwania wysokich dochodów (co wykazano powyżej) można stwierdzić, iż skarżący winien uwzględnić tę konieczność w zarządzaniu własnym budżetem. W związku z tym, zgromadzenie co najmniej kwoty 4000 zł winno leżeć w zasięgu możliwości wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.