I SA/Lu 483/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 21 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.Z. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] 2008 r., nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; postanawia: I. przyznać W.Z. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od wpisu sądowego od wniesionej skargi, II. w pozostałym zakresie odmówić W.Z. przyznania prawa pomocy. W.Z. wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł od wniesionej skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w przedmiocie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku jak i nadesłanych na wezwanie dodatkowych dokumentów wynika, iż dochód z renty i emerytury wystarcza na opłatę bieżących rachunków, żywność, leki, spłatę kredytu na studia syna oraz na zakupu opału na zimę. Dodatkowo wnioskodawczyni jest winna ARiMR z tytułu dopłat kwotę około [...] zł. W jej wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje łącznie sześć osób tj. skarżąca, mąż, syn, córka, zięć oraz małoletni wnuk. Majątek wnioskodawczyni stanowi dom o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Z nadesłanych dokumentów wynika, iż wysokość renty strukturalnej wnioskodawczyni wynosi [...] zł "do ręki". Natomiast wysokość emerytury jej męża "do ręki" wynosi [...] zł. Wynika to z nadesłanych kopii decyzji emerytalno rentowych jak i przedłożonych wyciągów bankowych. Łączny dochód netto jej gospodarstwa wynosi więc [...] zł. Z nadesłanych dokumentów wynika także, iż pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym syn, a także zięć skarżącej obecnie nie pracują. Syn skarżącej skończył studia we wrześniu 2008 r. Natomiast zięć skarżącej, który podjął pracę na początku września 2008 r. już z niej zrezygnował z uwagi na wysokie koszty dojazdu. Skarżąca nie nadesłała informacji dotyczącej możliwości osiągania przez jej córkę dochodów. Nadesłano jedynie zaświadczenia organu podatkowego wskazujące, iż zarówno zięć jak i córka skarżącej nie osiągali dochodów w 2007 r. Z nadesłanego częściowego zestawienia dotyczącego kosztów utrzymania wynika, iż z tytułu opłat za gaz, leki, opał, ścieki, energia elektryczna, telefon, raty kredytu jej gospodarstwo ponosi miesięcznie wydatki rzędu [...] zł. Wskazane wydatki w ujęciu rocznym np. z tytułu zakupu opału na kwotę [...] zł rozbito na poszczególne miesiące co dało kwotę około [...] zł miesięcznie. Wydatków na żywność skarżąca nie sprecyzowała. Z punktu widzenia możliwości oceny poniesienia przez skarżącą kosztów sądowych w tej sprawie wzięto pod uwagę, iż ze skargi strony toczy się przed tut. sądem jeszcze jedna sprawa (Sygn. akt I SA/Lu 482/08), gdzie na stronie ciąży obowiązek poniesienia kosztów sądowych co najmniej w wysokości 200 zł. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu przez sądem administracyjnym wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Zapewnia ono osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możliwość obrony swoich praw przed sądem, mimo braków środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Skarżąca wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym wyżej mowa, należy rozumieć jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dla oceny czy wnioskodawca spełnia te przesłanki można się posiłkować wskazaniami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593), gdzie minimum socjalne dla członka rodziny zostało określone, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy w wysokości 351 zł na osobę. Wykładnia art. 246 ( 1 ppsa prowadzi do wniosku, iż zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, wobec tego należy przyjąć, że jeżeli po zaspokojeniu najbardziej elementarnych potrzeb strony skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie, pozostają jakiekolwiek środki finansowe, to strona zobowiązana jest – na miarę swoich możliwości - w tych kosztach uczestniczyć. Kierując sprawę na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, powinna liczyć się ona z mogącymi powstać kosztami i poczynić na ten cel stosowne oszczędności, nawet kosztem bieżących lecz niekoniecznych wydatków. Orzecznictwo sądowe prezentuje ugruntowany pogląd, iż nie ma uzasadnionych przesłanek co do tego, aby Skarb Państwa pokrywał pełne koszty prowadzenia sprawy za stronę, która przy dołożeniu należytej staranności i poczynieniu możliwych oszczędności, mogła zgromadzić środki finansowe dla dochodzenia swych praw. Wskazać należy, iż wynikającą z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w szczególności jej art. 199, 214 i 237 ppsa zasadą jest, że każdy uczestnik postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej ponosi koszty tego postępowania związane z jego udziałem, w tym opłaty sądowe należne od niego zgodnie z przepisami tej ustawy. Podkreślenia wymaga, iż przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie całkowitym lub częściowym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe, z przyczyn niezależnych od niej lub spowodować może uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem sądowym, które skarżąca zobowiązana jest ponieść obecnie sprowadzają się do wpisu stałego od wniesionej skargi w kwocie 200 zł (§ 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz do pozostałych kosztów sądowych, które mogą ale nie muszą wystąpić tzn. ewentualna opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem oraz potencjalny wpis od skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł. Analiza obecnej sytuacji finansowej skarżącej wskazuje na możliwości poniesienia przez nią kosztów sądowych w tej sprawie. Nie mniej jednak biorąc pod uwagę obciążenie strony kosztami sądowymi w innej sprawie (sygn. akt I SA/Lu 482/08), od których to uiszczenia skarżąca nie została zwolniona postanowiono zwolnić wnioskodawczynię od obowiązku ponoszenia kosztów wpisu sądowego w tej sprawie. Poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od wniesionej skargi stronie zostało zapewnione prawo do sądu. Jednak w pozostałym zakresie brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (czyli wszystkich poza wpisem kosztów sądowych). Biorąc pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów przez jej wspólne gospodarstwo domowe a także inne możliwości zarobkowe (we wspólnym gospodarstwie pozostają jeszcze trzy dorosłe osoby tj. syn, zięć i córka, które mogą podjąć lub podjęły pracę w celu zmniejszenia obciążeń związanych z utrzymaniem) można przyjąć, iż skarżąca posiada środki finansowe, które przy dołożeniu należytej staranności, kosztem codziennych lecz niekoniecznych wydatków może zaoszczędzić na poczet pozostałych do uiszczenia kosztów sądowych w tej sprawie, które to zresztą nie muszą być wydatkowane już na tym etapie postępowania. Ponadto wykazane wyżej pozostałe koszty sądowe mogą ale nie muszą wystąpić. Biorąc to pod uwagę działając na podstawie 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.