I SA/Lu 483/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 5 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] 2009 r., Nr [...] w przedmiocie płatności dla gospodarstwa niskotowarowego - na skutek wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; postanawia: I. przyznać E.K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od wpisu sądowego od wniesionej skargi, II. odmówić E.K. przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. E.K. wezwany do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł od wniesionej skargi po uzupełnieniu braków złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu odnoszącym się do sytuacji ekonomicznej wnioskodawca podnosi, iż uiszczanie podatków, opłaty z tytułu energii, wody oraz zakupu leków wiążą się z dużymi kosztami. Wnioskodawca sam prowadząc gospodarstwo domowe zadeklarował, iż utrzymuje się jedynie z renty w wysokości około [...] zł. Jego majątek stanowi dom o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Nieruchomość rolna nie jest uprawiana. Wnioskodawca dodatkowo posiada [...] pni pszczół, ale z tego tytułu nie osiąga żadnych dochodów, ponieważ z powodu choroby nie może przy nich pracować. W związku z tym, iż złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie okazało się w ocenie referendarza sądowego niewystarczające co do prawidłowej oceny sytuacji finansowej rodzinnej oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy wezwano go do nadesłania: odpisu wyciągu ze swojego rachunku bankowego z ostatnich 3 miesięcy, odpisu ostatniej decyzji o wysokości renty bądź ostatniego odcinka rentowego, oświadczenia wykazującego jakie i w jakiej wysokości są stałe konieczne wydatki miesięczne związane z utrzymaniem wnioskodawcy jak i wspólnego gospodarstwa domowego (np. energia elektryczna, gaz, woda, ścieki, ogrzewanie, telefon, wydatki na żywność, leczenie, leki itp.). Z nadesłanych dokumentów wynika, iż świadczenie emerytalne wnioskodawcy wynosi [...] zł. Wydatki miesięczne wynoszą zaś około [...] zł. (k. nr 20). Wnioskodawca nie przesłał jednak żądanych wyciągów z rachunków bankowych. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdził, że: Mimo nie nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, do czego wnioskodawca był wzywany istnieją jednak podstawy do merytorycznego rozpoznania złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Biorąc to pod uwagę złożony wniosek zasługuje w części na uwzględnienie. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Skarżący wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – art. 245 § 3 ppsa. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w ww. przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu (bądź referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Instytucja prawa pomocy polegająca na zwolnieniu od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów postępowania Koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem sądowym, które skarżący zobowiązany jest ponieść sprowadzają się do wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie 200 zł ( § 2 ust. 3 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz ewentualnych kosztów sądowych (zażalenie, opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem), które mogą ale nie muszą wystąpić na późniejszym etapie postępowania sądowego, a nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192). Ewentualne koszty sądowe mogą również dotyczyć potencjalnej skargi kasacyjnej, od której wpis sądowy wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Biorąc pod uwagę, iż nie została wyjaśniona kwestia uzyskiwania przychodów i ewentualnych oszczędności (brak nadesłanych wyciągów bankowych bez żadnego wyjaśnienia ze strony wnioskodawcy) z tytułu prowadzonej działalności pszczelarskiej przedstawione przez skarżącego oświadczenia na okoliczność jego sytuacji finansowej nie pozwalają na przyjęcie, iż wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie uiścić wszystkich wymienionych wyżej kosztów sądowych w tej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Dokonana w ten sposób ocena możliwości finansowych skarżącego nie wyklucza jednak możliwości zastosowania wobec wnioskodawcy uregulowania zawartego w art. 245 § 4 ppsa, w myśl którego częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesionej ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Dlatego też, biorąc powyższe pod uwagę zwolniono skarżącego tylko od obowiązku ponoszenia kosztów wpisu sądowego od wniesionej skargi. Stronie poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi zostało jednak zapewnione prawo dostępu do sądu. Natomiast odmowa zwolnienia od innych ww. kosztów sądowych stanowi odmowę przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Biorąc pod uwagę powyższe i działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.