I SA/Lu 495/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk po rozpoznaniu w dniu 3 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: I. przyznać M. S. prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. I SA/Lu 495/13 Uzasadnienie W dniu 2.07.2013 r. skarżąca M. S. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z uzasadnienia wniosku i dołączonych na wezwanie Referendarza sądowego dokumentów i wyjaśnień wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada stałe źródło dochodu z tytułu umowy o pracę w kwocie ok. 1100 zł miesięcznie netto (po potrąceniach komorniczych). W przedmiocie uzyskiwanego wynagrodzenia skarżąca wyjaśniała, że wynagrodzenie brutto wynosi ok. 1800 zł wraz ze zmienną premią w wysokości ok. 150 zł. Skarżąca przedłożyła wydruk z listy płac za kwiecień 2013 r., z której wynika, że płaca zasadnicza w tym miesiącu wyniosła 1.750 zł (do wypłaty 1.107,31 zł). Skarżąca przedłożyła również porozumienie zmieniające z 25 czerwca 2013, z którego wynika, że w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 31 sierpnia 2013 r. jej miesięczne wynagrodzenie zasadnicze wynosić będzie 1.915 zł i wyjaśniała, że z uwagi na okres urlopowy i remont w zakładzie pracy nie dysponuje aktualnym zaświadczeniem odnośnie uzyskiwanego wynagrodzenia. Skarżąca podała, że zamieszkuje w lokalu stanowiącym własność matki pokrywając koszty jego utrzymania (czynsz -500 zł, gaz – 39,16 zł, energia elektryczna – 112,42 zł). Ponadto opłaca telefon – 60 zł, zaś resztę środków przeznacza na innego rodzaju bieżące potrzeby. Na potwierdzenie wysokości opłat skarżąca nadesłała potwierdzone za zgodność z oryginałem faktury VAT i dowody wpłaty. Skarżąca podała, że decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...]. prowadzona przez nią działalność gospodarcza została wykreślona z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Na taki stan rzeczy, jak oświadczyła, wpływ miały "perturbacje prawno finansowe" i "błędnie podjęta współpraca z nierzetelnymi przedsiębiorcami". Oświadczyła, że A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, w której posiada 98% udziałów stanowiących przedmiot zabezpieczenia komorniczego od 2010 r., nie prowadzi bieżącej działalności gospodarczej, zaś od stycznia 2012 r. działalność ta została formalnie zawieszona i nie przynosi żadnych dochodów. Wyjaśniła, że ani ona ani spółka A. nie posiadają rachunków bankowych. Skarżąca przedłożyła rachunek zysków i strat spółki A. za 2012 r. Podała, że nie posiada majątku nieruchomego, ani żadnych zasobów pieniężnych oraz, że jest właścicielką samochodu osobowego marki Ford Focus o wartości ok. 14.000 zł objętego zastawem rejestrowym i zabezpieczeniem komorniczym. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2013 r. przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W sprzeciwie skarżąca podniosła, że uiszczenie jednorazowo opłaty w wysokości 600 zł (połowy jej miesięcznego wynagrodzenia) od wszystkich spraw zainicjowanych przez Sądem stanowi znaczne obciążenie dla jej budżetu i spowoduje uszczerbek w zaspokajaniu zwykłych życiowych potrzeb. Podniosła, że nie może liczyć na pomoc najbliższej rodziny w tym względzie. Dodała, że wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego względem spółki A. został oddalony z uwagi na brak środków wystarczających na jego prowadzenie oraz, że nie stać jej na eksploatację posiadanego samochodu . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że jak ustalił Sąd z urzędu, M. S. złożyła wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jeszcze w 5 sprawach, a łączny koszt wpisów sądowych od wniesionych skarg wynosi 600 zł. Pozostałe ewentualne koszty sądowe, w świetle regulacji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych i z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł. Natomiast stawka minimalna ustanowienia radcy prawnego w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, wynosi 240 zł. W ocenie Sądu, analiza przedstawionej przez skarżącą sytuacji majątkowej w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy i celu tej instytucji, prowadzi do wniosku, że żądanie strony zasługuje na uwzględnienie jedynie w zakresie częściowym. Podkreślić przede wszystkim należy, że przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "ppsa"). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia od tego obowiązku. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza bowiem konieczności zagwarantowania stronie bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż wymóg ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma miejsce, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z przepisu tego wynika, że udzielenie stronie prawa pomocy, dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich (bezrobotnych, bez prawa do zasiłku, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku), że ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest możliwe tylko wówczas, gdy strona nie jest w stanie ponieść nawet minimalnych kosztów postępowania z powodu ubóstwa. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ma natomiast miejsce wtedy, gdy poczynione przez stronę oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, okazały się niewystarczające na pokrycie kosztów postępowania. Skarżąca dysponuje stałym miesięcznym dochodem z wynagrodzenia za pracę. Ponadto skarżąca do końca 2012 r., prowadziła działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, a za utrwalony już w orzecznictwie uznać należy pogląd, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych, należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (jak w sprawie niniejszej), która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Natomiast już podane przez skarżącą okoliczności mające wpływ na zaprzestanie prowadzenia tej działalności - "perturbacje prawno- finansowe", "błędnie podjęta współpraca z nierzetelnymi przedsiębiorcami", wskazują na brak należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw, w tym związanych z zabezpieczeniem środków na ponoszenie kosztów sądowych, co z kolei nie może uzasadniać żądania udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Należy zwrócić przy tym uwagę, że skarżąca toczy spory sądowe związane z działalnością gospodarczą od kilku lat, a więc miała pełną świadomość należnych z tego tytułu kosztów sądowych. Skarżąca nie wykazała natomiast, że dokładając należytej staranności podjęła wszelkie działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Zauważyć również należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy, uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby. Bezspornym jest, że skarżąca korzysta z pomocy matki, która użycza jej mieszkanie. Skarżąca znajduje się zatem w lepszej sytuacji niż wielu innych obywateli, bowiem ponosi jedynie koszty jego utrzymania. Nie ponosi kosztów wynajmu, czy kredytu. Skarżąca nie ma również nikogo na utrzymaniu. Mając na względzie powyższe, w ocenie Sądu, skarżąca nie należy do kręgu osób, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oceniając sytuację majątkową strony skarżącej Sąd doszedł jednak do wniosku, że jednoczesne opłacenie kosztów sądowych i kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika w sprawie niniejszej i przy uwzględnieniu kosztów postępowania w pozostałych sprawach, mogłoby spowodować uszczerbek w utrzymaniu koniecznym strony, co uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego, które to koszty, w większym zakresie niż koszty sądowe, obciążyłyby jej budżet domowy. Konkludując, skoro skarżąca nie wykazała, że pomimo podjętych starań ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie była i nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie należnych opłat sądowych, nie wykazała żadnych nadzwyczajnych okoliczności (stan zdrowia, sytuacja osobista, rodzinna, wiek), które uzasadniałyby brak realnych możliwości zdobycia środków na ten cel, to brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przerzucania pełnych kosztów postępowania na podatników, poprzez pokrycie tych kosztów ze środków publicznych. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ppsa orzeczono jak w sentencji.