I SA/Lu 507/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 22 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] 2008 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego; postanawia odmówić B.S. przyznania prawa pomocy. B.S. wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie stwierdził co następuje: Złożony wniosek nie może zasługiwać na uwzględnienie wobec braku ustawowych przesłanek do zastosowania wobec wnioskodawcy instytucji prawa pomocy. Dyspozycja art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" statuuje w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadę zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, co do zasady ponosi koszty swojego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym chyba, że przepis szczególny zwalnia ją od tego obowiązku. W przedmiotowej sprawie brak jest unormowania prawnego, które zwalniało by stronę skarżącą od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Zgodnie z art. 239 ppsa nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych: 1) strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach: a) z zakresu pomocy i opieki społecznej, b) dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej, c) dotyczących chorób zawodowych, świadczeń leczniczych oraz świadczeń rehabilitacyjnych, d) ze stosunków pracy i stosunków służbowych, e) z zakresu ubezpieczeń społecznych, f) z zakresu powszechnego obowiązku obrony; 2) prokurator i Rzecznik Praw Obywatelskich; 3) kurator strony wyznaczony przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy dla danej sprawy; 4) strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (prawo pomocy), w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. W przedmiotowej sprawie jedynym kryterium oceny możliwości ponoszenia kosztów postępowania przez stronę (tj. kosztów sądowych i kosztów ustanowienia pełnomocnika) będzie jej sytuacja ekonomiczna (finansowa). Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ppsa, stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego, strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 245 § 2 ppsa. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w ww. przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem sądowym, które strona skarżąca może być zobowiązana do ich uiszczenia obecnie sprowadzają się do wpisu stałego od wniesionej skargi w kwocie 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz ewentualnych pozostałych kosztów sądowych (zażalenie, opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem), które mogą ale nie muszą wystąpić, a nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł ( § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192). Sytuacja ta dotyczy również potencjalnych kosztów związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej, od której wpis sądowy wynosi połowę wpisu od skargi tj. 250 zł ( § 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Na koszty postępowania składać się będzie również koszt ustanowienia doradcy podatkowego, którego stawka minimalna za udział w postępowaniu tylko przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna, w tym wypadku wyniesie 240 zł (§ 2 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu - Dz.U. Nr 212, poz. 2075 ze zm.). W ocenie referendarza sądowego strona skarżąca nie wykazała, iż nie posiada żadnych lub dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania lub aby poniesienie ww. wydatków mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznych kosztach utrzymania jego i rodziny. Przeciwnie. Tylko wysokość środków finansowych zgromadzonych na rachunku bankowym (z urzędowego formularza wynika, iż jest to kwota ponad [...] zł) znacznie przekracza ww. koszty postępowania, która strona skarżąca może ponieść w niniejszej sprawie. Należy zauważyć, iż część tych kosztów (poza wpisem sądowym od skargi) może ale nie musi wystąpić, a także nie musi być wydatkowana już na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślić przede wszystkim należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu osobom, którym brak środków ten dostęp uniemożliwia. Skarżący nie należy do takich osób. Biorąc pod uwagę brak przesłanek do przyznania skarżącemu prawa pomocy, zarówno w zakresie całkowitym jak i w zakresie częściowym należało orzec jak na wstępie.