I SA/Lu 529/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 23 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] 2009 r., nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu wspierania działalności na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2004 r. - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych; postanawia: I. przyznać J.S. prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie w całości od wpisu sądowego od wniesionej skargi; II. odmówić J.S. przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. J.S. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł od wniesionej skargi złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku wynika, iż skarżący nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi bez daleko idącego uszczerbku w egzystencji. Jedyne źródło utrzymania wnioskodawcy stanowi renta strukturalna w wysokości [...] zł, z której po odliczeniu spłat kredytów pozostaje jedynie [...] zł. We wspólnym gospodarstwie domowym skarżący pozostaje z żoną, która uzyskuje dochody z tytułu renty w wysokości [...] zł. Żadnego majątku wnioskodawca nie posiada (obecnie zajmuje pokój w domu syna). W myśl art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z tym, że złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie w ocenie referendarza sądowego okazało się niewystarczające, co do prawidłowej oceny sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy, stwierdzono, że zachodzi konieczność doprecyzowania jego sytuacji finansowej poprzez złożenie szeregu dokumentów źródłowych. Dlatego też celem wyjaśnienia, wezwano skarżącego do nadesłania: odpisu wyciągu z posiadanych rachunków bankowych (swojego i żony) z ostatnich trzech miesięcy, odpisów dokumentów (np. decyzji kredytowych) potwierdzających spłatę kredytów, oświadczenia wykazującego jakie i w jakiej wysokości są stałe konieczne wydatki miesięczne związane z utrzymaniem wnioskodawcy jak i wspólnego gospodarstwa domowego (np. energia elektryczna, gaz, woda, ścieki, ogrzewanie, telefon, wydatki na żywność, leki itp.) oraz kto je ponosi, oświadczenia wskazującego, kto jeszcze poza osobami wymienionymi na urzędowym formularzu pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (z akt administracyjnym wynika, iż skarżący może mieszkać w domu z synem M. Ś., który prowadzi gospodarstwo rolne) biorąc pod uwagę, iż pod pojęciem prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego rozumieć należy przede wszystkim uczestniczenie członków rodziny w kosztach prowadzenia wspólnego gospodarstwa, a więc składanie się ich na zakup środków żywnościowych i prowadzenie tak zwanej wspólnej kuchni, wspólne pokrywanie kosztów związanych z najmem, używaniem i konserwacją mieszkania itp. Jeżeli we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa więcej osób, które uzyskują dochody należy podać wysokość dochodów i źródło ich pochodzenia. Z nadesłanej odpowiedzi wynika, iż na gaz, telefon i żywność pozostaje im około [...] zł na miesiąc. Natomiast syn płaci za energię elektryczną. Nie mniej jednak nie pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym. Jako dokumenty potwierdzające spłatę kredytów wnioskodawca nadesłał potwierdzenia wpłat. Ponadto skarżący przedłożył żądane wyciągi z kont bankowych. Z analizy nadesłanych dokumentów, w tym wyciągów bankowych wynika, iż wnioskodawca spłaca również kredyt syna w wysokości około [...] zł miesięcznie. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdził, że: Koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem sądowym, które skarżący może ponieść sprowadzają się do wpisu stałego od wniesionej skargi w kwocie 200 zł (§ 2 ust. 3 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz ewentualnych przyszłych kosztów sądowych (opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem), które mogą ale nie musza wystąpić, a nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192). Do ewentualnych kosztów postępowania, które mogą ale nie muszą wystąpić należy również zaliczyć wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z punktu widzenia możliwości ponoszenia przez skarżącego kosztów postępowania wzięto pod uwagę, iż przed tut. sądem administracyjnym z inicjatywy wnioskodawcy toczy się jeszcze jedna sprawa, w której może być on zobowiązany do poniesienia kosztów sądowych w takiej samej jak wyżej wysokości. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Skarżący wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym wyżej mowa, należy rozumieć jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Wykładnia art. 246 ( 1 ppsa prowadzi do wniosku, iż zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, wobec tego należy przyjąć, że jeżeli po zaspokojeniu najbardziej elementarnych potrzeb strony skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie, pozostają jakiekolwiek środki finansowe, to strona zobowiązana jest – na miarę swoich możliwości - w tych kosztach uczestniczyć. Kierując sprawę na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, powinna liczyć się ona z mogącymi powstać kosztami i poczynić na ten cel stosowne oszczędności, nawet kosztem bieżących lecz niekoniecznych wydatków. Orzecznictwo sądowe prezentuje ugruntowany pogląd, iż nie ma uzasadnionych przesłanek co do tego, aby Skarb Państwa pokrywał pełne koszty prowadzenia sprawy za stronę, która przy dołożeniu należytej staranności i poczynieniu możliwych oszczędności, mogła zgromadzić środki finansowe dla dochodzenia swych praw. Wskazać należy, iż wynikającą z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w szczególności jej art. 199, 214 i 237 zasadą jest, że każdy uczestnik postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej ponosi koszty tego postępowania związane z jego udziałem, w tym opłaty sądowe należne od niego zgodnie z przepisami tej ustawy. Podkreślenia wymaga, iż przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie całkowitym lub częściowym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe, z przyczyn niezależnych od niej lub spowodować może uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Przedstawione przez skarżącego oświadczenie i nadesłane dodatkowe dokumenty wskazujące na obecną sytuację finansową pozwalają przyjąć, iż wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść w całości kosztów tego postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie oznacza to jednak, że skarżący nie może ponieść przynajmniej części tych kosztów. Biorąc to pod uwagę zwolniono skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów wpisu sądowego w tej sprawie. Poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od wniesionej skargi stronie zostało zapewnione prawo do sądu. Jednak w pozostałym zakresie brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Biorąc pod uwagę, iż syn skarżącego partycypuje jednak w pewnych kosztach wspólnego utrzymania (np. energia elektryczna) nie można przyjąć zatem, iż faktycznie nie pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawcy. Poza tym, analiza wyciągów bankowych wnioskodawcy wskazuje, iż spłaca on raty kredytu zaciągniętego przez swojego syna. Świadczy to, iż członkowie rodziny wspierają się wzajemnie. W związku z tym można przyjąć, iż syn wnioskodawcy z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego o powierzchni około [...] ha (co wynika z lektury akt sprawy) winien osiągać określone dochody, których część może być przeznaczona na poczet pozostałych do uiszczenia kosztów sądowych, które to zresztą nie muszą być wydatkowane już na tym etapie postępowania. Ponadto pozostałe koszty sądowe, poza wpisem od skargi, od których to strona została zwolniona mogą ale nie muszą wystąpić. Dlatego też, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa postanowiono jak na wstępie.