I SA/Lu 53/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. H. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia za nieuzasadnione w zakresie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 kwietnia 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 kwietnia 2017 r. Skarżący wnioskował o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z informacji podanych w formularzu PPF wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z emerytury w kwocie [...]zł netto. Nie posiada żadnego majątku, ani przedmiotów wartościowych. Dom, w którym zamieszkuje jest własnością jego siostry. Za zamieszkiwanie nie płaci czynszu, ponosząc jedynie koszty związane z eksploatacją domu (media, niezbędne remonty). Dodał, że spłaca pożyczkę zaciągniętą na zakup pompy ciepła [...] oraz, że część środków zabiera mu komornik sądowy w ramach prowadzonej egzekucji [...] Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie od każdej opłaty sądowej ponad kwotę [...]zł i ustanowienie adwokata. Referendarz podał, że niniejsza sprawa jest jedną z dziewięciu spraw zainicjowanych przez wnioskodawcę. We wszystkich tych sprawach skarżący zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w całości, a łączna suma wpisów od skarg w tych postępowaniach wynosi [...] zł. Uwzględniając zatem wskazaną okoliczność oraz wolnorynkowy koszt ustanowienia pełnomocnika z wyboru w zestawieniu z sytuacją finansową strony skarżącej referendarz sądowy uznał, że zasadnym jest pokrycie z budżetu państwa kosztów postępowania w części przekraczającej kwotę [...]zł i ustanowienie dla strony zawodowego pełnomocnika. W ocenie referendarza sądowego przedstawiona przez skarżącego sytuacja rodzinna i dochodowa nie jest na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w jeszcze szerszym lub w pełnym zakresie. Referendarz podkreślił, że skarżący oprócz wskazanych dochodów posiada grunty rolne o powierzchni niespełna 6 ha mogące w sposób oczywisty stanowić dodatkowe źródło dochodów (v. akta sprawy I SA/Lu 381/16). Dlatego też, w jego ocenie, dochód strony, pomimo że obciążony egzekucją prowadzoną przez komornika jest w stanie zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym jego gospodarowaniu skarżący jest też w stanie ponieść ciężar niewielkiej części kosztów postępowania sądowego w tej i w pozostałych sprawach (łącznie na tym etapie w wysokości [...] zł, gdyż w pozostałych sprawach tak jak i w tej przyznano skarżącemu prawo pomocy w takim samym zakresie). W ocenie referendarza sądowego takie stanowisko dodatkowo umacnia fakt, że jak podał sam wnioskodawca reguluje on każdego miesiąca zobowiązania kredytowe w większej wysokości, niż wymagana wielkość wpisów. Skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem, skoro nie ma środków na pozostałe koszty postępowania. Zdaniem skarżącego, referendarz nie rozumie jego sytuacji życiowej, materialnej i bezpodstawnie twierdzi, że skarżący posiada gospodarstwo rolne. Skarżący podkreślił również, że jest osobą schorowaną i nie może występować przed sądem samodzielnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Dla ścisłości jednak wyjaśnić skarżącemu należy, że przyznane mu prawo pomocy obejmuje zwolnienie od każdej opłaty ponad [...] zł, co oznacza, że na skarżącym spoczywa ciężar uiszczenia czy to wpisu, czy to innej opłaty w każdej ze spraw jedynie w wysokości każdorazowo [...] zł, a w pozostałym zakresie koszty pokrywa Skarb Państwa. Ponadto z pkt I postanowienia referendarza sądowego w sposób klarowny wynika, że adwokat w ramach prawa pomocy został dla skarżącego ustanowiony. Przechodząc zaś do meritum uznać należy, że rozstrzygnięcie referendarza sądowego, w ocenie Sądu, jest prawidłowe. Skarżący wnioskował o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a), gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Pamiętać również należy, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji, RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony (art. 199 P.p.s.a. ). W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy, nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego powinny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i – w miarę możliwości - zgromadzić i zabezpieczyć środki na jego prowadzenie. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1152/14, SIP LEX nr 1624467 i z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 39/15, SIP LEX nr 1640590). Zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego, że skarżący dysponuje co prawda niewielkim ale stałym dochodem, a oprócz stałego źródła dochodu posiada grunty rolne (v. akta sprawy I SA/Lu 381/16), które mogą w sposób oczywisty stanowić dodatkowe źródło pozyskania środków finansowych, które racjonalnie zagospodarowane pozwoliłyby pokryć koszty sądowe co najmniej w części. Istotne bowiem dla oceny przesłanek prawa pomocy jest to że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu. Natomiast sam fakt nieużytkowania posiadanych gruntów osobiście lub przez dzierżawcę i brak faktycznego dochodu z tego tytułu nie stanowi okoliczności dla potwierdzenia trudnej sytuacji materialnej strony skarżącej, pozwalającej uznać, że znajduje się ona w szczególnej sytuacji dającej podstawę do przyznania prawa pomocy, do jej uprzywilejowania, wbrew zasadzie równości ponoszenia danin publicznych, o której mówi art. 84 Konstytucji RP. Ciężar kosztów sądowych, których nie ponosi strona skarżąca, zostaje przecież przerzucony na innych współobywateli. Jak zasadnie argumentował referendarz sądowy taka postawa skarżącego (brak właściwego gospodarowania swoim majątkiem) potwierdza, że nie wykorzystuje on swoich możliwości w uzyskaniu dodatkowych dochodów, w tym również na pokrycie kosztów postępowania chociażby w części i nie można w tej sytuacji przyjąć, że pozyskanie przez niego środków na pokrycie kosztów sądowych jest obiektywnie niemożliwe. Nie można również pomijać, że skarżący nie ma nikogo na utrzymaniu, nie ponosi opłat czynszowych, a obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1468/14, LEX nr 1549447). Ponadto zasadnie podnosi referendarz sądowy, że skarżący nie wykazał aby zalegał z jakimikolwiek płatnościami w tym z tytułu udzielonej pożyczki. Dlatego też, w okolicznościach analizowanej sprawy, zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza, że sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy, nawet przy obciążeniu komorniczym umożliwia mu poniesienie kosztów postępowania sądowego w wysokości po [...] zł przy każdej opłacie, w tej i pozostałych sprawach. Natomiast uwzględniając wolnorynkowy koszt ustanowienia pełnomocnika z wyboru w zestawieniu z sytuacją finansową strony skarżącej oraz jego sytuacja zdrowotną prawidłowo referendarz sądowy ocenił, że zasadnym jest pokrycie z budżetu państwa kosztów ustanowienie dla strony zawodowego pełnomocnika. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1- § 3 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.