I SA/Lu 532/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Kwiatek po rozpoznaniu w dniu 22 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług z tytułu importu samochodu – w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata p o s t a n a w i a : - odmówić A. J. przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W toku postępowania sądowoadministracyjnego, na skutek wezwania A. J. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Ponieważ strona złożyła wniosek po terminie wyznaczonym na opłacenie wpisu, postanowieniem Sądu z dnia 10 września 2010 r. (sygn. I SA/Lu 532/10) skarga została odrzucona. Wobec tego Sąd rozpatrujący złożony wniosek w przedmiocie prawa pomocy ma na uwadze dalsze koszty, które skarżący będzie obowiązany ponieść, decydując się na wniesienie skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie uzyskuje żadnych dochodów, jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. oraz, że "na skutek działań Izby Celnej" popadł w zadłużenie, którego nie ma z czego spłacić. Razem z matką mieszka w domu (96m2), matka otrzymuje emeryturę w wysokości miesięcznej 656,73 zł netto. Wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień odnośnie sytuacji finansowej (m.in. co do korzystania z pomocy społecznej, zasiłku dla bezrobotnych, ewentualnych dorywczych prac zarobkowych), skarżący nie odpowiedział w żaden sposób, pomimo prawidłowego doręczenia mu wezwania w dniu 30 września 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 ( 1, art. 245 ( 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm./ - zwanej dalej "ppsa" - prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego trakcie. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy z zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego /art. 245 § 2/. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika /art. 245 § 3/. Żądanie A. J. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, jest wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania – art. 246 § 1 pkt 1 ppsa. Wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Do oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki (Komentarz do art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2006, wyd. II). Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 ppsa). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 ppsa wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Sytuacja przedstawiona przez stronę budzi uzasadnione wątpliwości, ponieważ zasady doświadczenia życiowego wskazują, że skarżący dysponuje jakimiś środkami pieniężnymi koniecznymi do zakupienia choćby skromnego wyżywienia, ubrania, środków higienicznych. Nie jest realną wynikająca z wniosku sytuacja, kiedy skarżący funkcjonuje nie posiadając żadnych środków do życia. Trudno też przyjąć, że koniecznych środków pieniężnych dostarcza mu 73-letnia matka, która sama utrzymuje się z bardzo niskiej emerytury. Oparcie się jedynie na danych zawartych w z formularzu PPF prowadziłoby do wniosku, że z kwoty 656,73 zł finansowane są opłaty związane z utrzymaniem domu, mediami oraz zakupem artykułów spożywczych, higienicznych i ubrań dla dwóch osób (nie wliczając ewentualnego zakupu leków i jakichkolwiek innych potrzeb). Ponieważ skarżący nie podał, czy w takiej sytuacji korzysta z pomocy opieki społecznej, czy w związku z pozostawaniem bezrobotnym otrzymuje z tego tytułu zasiłek, czy podejmuje jakieś dorywcze prace zarobkowe, czy posiada jakieś oszczędności (do rubryki o posiadanych zasobach w formularzu nie odniósł się bowiem w żaden sposób) – został wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień, które Sąd uznał za konieczne dla rzetelnej oceny sytuacji finansowej strony w kontekście możliwości poniesienia kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem. Skarżący nie odpowiedział jednak na wezwanie Sądu, a brak wymaganych wyjaśnień uniemożliwił Sądowi obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny stanu finansowego strony i jej możliwości płatniczych. Wobec powziętych wątpliwości co do sytuacji wynikającej z wniosku o przyznanie prawa pomocy, biernej postawy A. J. w realizacji wezwania o złożenie dodatkowych wyjaśnień, przyjąć należało, iż nie wykazał on, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. To z kolei uniemożliwiło jednoznaczne uznanie, że strona nie jest w stanie aktualnie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozstrzygniecie oparto na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.