I SA/Lu 533/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania - na skutek wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; postanawia odmówić J.D. przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 2 grudnia 2009 r. oddalił skargę J.D. na decyzję SKO w Lublinie. W zakreślonym terminie skarżący złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienie wyroku oraz o doręczenie odpisu wyroku wraz uzasadnieniem. W związku z tym, wezwano stronę do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym na skutek zgłoszonego żądania. W odpowiedzi na to wezwanie, skarżący po uzupełnieniu braków złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy wnosząc o zwolnienie od kosztów sadowych. Z uzasadnienia złożonego wniosku wynikało, iż wnioskodawca uzyskuje dochód ze świadczenia ZUS w wysokości [...] zł netto. Dochód ten musi wystarczyć na pokrycie wydatków miesięcznych na utrzymanie (energia, woda, lekarstwa, opał w okresie zimowym itp.). Z urzędowego formularza wynikało, iż miesięczne koszty utrzymania wnioskodawcy z ww. tytułów, poza zakupem węgla na zimę w wysokości [...] zł wynoszą około [...] zł. Z podanych informacji wynika również, iż wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która nie uzyskuje żadnych dochodów. Posiadany przez stronę majątek stanowiła nieruchomość budynkowa o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość gruntowa o powierzchni [...] ha. Podane informacje potrzebne do oceny braku możliwości uiszczenia przez stronę kosztów sądowych - w ocenie referendarza sądowego - nie były wystarczające i wymagały weryfikacji. Dlatego tez wezwano wnioskodawcę do nadesłania dodatkowych dokumentów w postaci oświadczenia bądź odcinka emerytury wskazującego na wysokość miesięcznych dochodów brutto żony skarżącego, która pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym oraz odpisów dokumentów wskazujących (faktury, rachunki itp.) na ponoszenie miesięcznych wydatków na energię elektryczną w wysokości ok. [...] zł, wodę w wysokości ok. [...] zł oraz leki w wysokości [...] zł. Z nadesłanej odpowiedzi wynika, iż wnioskodawca mieszka sam i prowadzi gospodarstwo domowe "...[...]". Z przedstawionego zestawienia wydatków (k. nr 45) na energię elektryczną, drewno do rozpałki, węgiel, wodę, leki, żywność, butlę gazową, biletów autobusowych wynika, iż w grudniu [...] r. wyniosły [...] zł. Jedynie wysokość poniesionych wydatków na energię elektryczną potwierdzono dowodem wpłaty. W pozostałych przypadkach, w tym również w przypadku własnoręcznie sporządzonego zestawienia zakupionych leków brak jest dokumentów źródłowych wskazujących na faktyczne poniesienie wydatków. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdził, co następuje: Z uwagi na etap postępowania tj. po wydaniu wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem sądowoadministracyjnym, które skarżący zobowiązany jest obecnie ponieść sprowadzają się do opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192). Do ewentualnych kosztów sądowych, które jeszcze mogą ale nie muszą wystąpić należy zaliczyć wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Należy przy tym zwrócić uwagę, iż wnioskodawca uiścił dotychczasowe koszty sądowe tj. wymagany wpis sądowy w wysokości 200 zł od wniesionej skargi (k. nr 15). Dyspozycja art. 199 ppsa statuuje w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadę zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, co do zasady ponosi koszty swojego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym chyba, że przepis szczególny zwalnia ją od tego obowiązku. Odstępstwem od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest - umiejscowiona w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - instytucja prawa pomocy. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Skarżący wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – art. 245 § 3 ppsa. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w ww. przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dla oceny czy wnioskodawca spełnia te przesłanki można się posiłkować wskazaniami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), gdzie minimum socjalne dla członka rodziny zostało określone, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy w wysokości 351 zł na osobę. Natomiast minimum socjalne dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 20 września 2005 r., sygn. akt I FZ 429/05 - niepublikowane). W ocenie referendarza sądowego uiszczenie przez skarżącego wymaganej opłaty kancelaryjnej nie spowoduje braku możliwości zapewnienia skarżącemu minimum warunków socjalnych. Dotyczy to również pozostałych kosztów sądowych, które mogą ale nie muszą wystąpić na dalszym etapie postępowania, ponadto nie muszą być wydatkowane na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Taka ocena wynika przede wszystkim z dotychczasowej analizy dochodów skarżącego wynoszących [...] zł netto. Nie wzięto przy tym pod uwagę nie ujawnionych do tej pory dochodów żony wnioskodawcy. Trzeba przy tym podkreślić, iż wątpliwości budzi złożone oświadczenie skarżącego, iż mieszka sam, gdzie z akt sprawy (k. nr 39, 44) wprost wynika, że wystosowane do wnioskodawcy wezwanie do wypełnienia urzędowego formularza PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów odebrała mieszkającą pod tym samym adresem żona skarżącego. Brak jest również żądanych dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów przez jego żonę jak również poniesionych wydatków m.in. wydatków na leki. Okoliczności te powodują, iż referendarz sądowy nie mógł przeprowadzić innej niż powyższa analizy możliwości poniesienia przez stronę kosztów sądowych w tej sprawie. W związku z tym, należy stwierdzić, iż wnioskodawca nie wykazał, iż rzeczywiście i obiektywnie nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych w tej sprawie. Biorąc pod uwagę powyższe, działając art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.