I SA/Lu 537/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 sierpnia 2023 r. nr 1541/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek p o s t a n a w i a odrzucić skargę. Skarżąca w tej samej dacie (tj. 16 sierpnia 2023 r. – data stempla pocztowego, potwierdzona za zgodność z oryginałem kopia koperty, k. 26 akt sądowych) złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (k. 25 akt sądowych), w której wydana została decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 sierpnia 2023 r. nr 1541/2023 oraz skargę do sądu administracyjnego na tę decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd odrzuca skargę, jeżeli jest ona niedopuszczalna. W myśl art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Stosownie do art. 52 § 2 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Z powyższego wynika, że co do zasady strona musi najpierw wykorzystać administracyjny tok instancji (odwołanie, zażalenie), a dopiero później ma prawo wnieść skargę na rozstrzygnięcie, wydane przez organ odwoławczy. Ustawodawca uczynił wyjątek w sytuacji, gdy przysługującym stronie środkiem prawnym jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, cechujący się brakiem dewolutywności – sprawę rozpoznaje jeszcze raz ten sam organ, który wydał kwestionowaną decyzję. Wówczas strona ma wybór, z jakiego środka korzysta – wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, czyli z administracyjnej drogi odwoławczej, czy też od razu decyduje się na wniesienie skargi do sądu. Wybranie tej pierwszej opcji nie pozbawia strony możliwości złożenia skargi od decyzji, wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Możliwość wyboru środka prawnego nie oznacza, że strona może korzystać z obu możliwości zakwestionowania decyzji równolegle. Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której zarówno sąd (w ramach postępowania, zainicjowanego skargą) jak i organ administracji publicznej (rozpatrujący sprawę ponownie) dokonywałyby kontroli zgodności z prawem tej samej decyzji ostatecznej. Te dwa postępowania – sądowoadministracyjne oraz administracyjne, wszczęte wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy – nie mogą toczyć się jednocześnie. Mogłoby to prowadzić do sytuacji, w której w obrocie prawnym zaistniałyby dwa wzajemnie ze sobą sprzeczne rozstrzygnięcia, odnoszące się do tej samej decyzji pierwszoinstancyjnej. Wobec tego w wypadku, gdy strona wniesie jednak owe dwa środki prawne i uczyni to równocześnie, pojawia się zagadnienie, któremu z tych środków należy przyznać pierwszeństwo. Innymi słowy trzeba rozstrzygnąć, który z tych środków jest w takim wypadku dopuszczalny. W ocenie Sądu środkiem tym jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ administracji publicznej, natomiast jednocześnie wniesiona skarga będzie niedopuszczalna. Przede wszystkim trzeba zauważyć, że wyczerpanie środków zaskarżenia (art. 52 § 1 p.p.s.a.) jest ogólną zasadą, dotyczącą możliwości zaskarżenia decyzji do sądu administracyjnego. Możliwość pominięcia pełnego trybu administracyjnego została przez ustawodawcę wprowadzona jako wyjątek. W sytuacji wątpliwości należy stosować zasadę, a nie dokonywać rozszerzenia ustawowego wyjątku. Po wtóre, z treści art. 52 § 2 zdanie pierwsze jasno wynika, że strona może wnieść skargę do sądu bez korzystania z prawa do zwrócenia się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Należy to odczytywać w taki sposób, że skargę od decyzji wydanej w pierwszej instancji można złożyć skutecznie tylko wówczas, gdy nie korzysta się z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wystąpienie z takim wnioskiem uruchamia niedewolutywną kontrolę w ramach postępowania administracyjnego, a zatem wyklucza możliwość złożenia skargi do sądu bez uprzedniego wyczerpania środków zaskarżenia. Po trzecie wypada zauważyć, że ustawodawca w art. 54a p.p.s.a. – dotyczącym sytuacji, gdy różne strony postępowania korzystają z różnych sposobów kwestionowania decyzji – rozstrzygnął konkurencję pomiędzy skargą do sądu, niepoprzedzoną wyczerpaniem środków zaskarżenia a wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy na korzyść tego drugiego środka. Widać zatem wyraźnie, że w razie wątpliwości pierwszeństwo winien mieć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jeżeli strona złoży – jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – oba środki jednocześnie, skarga do sądu administracyjnego musi być uznana za niedopuszczalną, co z kolei oznacza konieczność jej odrzucenia. Dalszy bieg może zostać nadany wyłącznie wnioskowi o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jego wyniku zostanie wydana decyzja administracyjna, która zapadnie po wyczerpaniu środków zaskarżenia i będzie zaskarżalna do sądu administracyjnego. Oznacza to, że odrzucenie skargi na obecnym etapie sprawy nie odbiera stronie możliwości skorzystania w przyszłości z prawa zaskarżenia do sądu decyzji, wydanej w drugiej instancji w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy. Z uwagi na powyższe Sąd orzekł jak na wstępie, biorąc za podstawę art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.