I SA/Lu 541/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 30 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.P. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] 2009 r., nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania podatkowego - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych; postanawia: odmówić A.P. przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2009 r. odrzucił skargę. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł od wniesionej skargi kasacyjnej od ww. postanowienia A.P. jako skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie praw pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku, w którym należało wymienić fakty wskazujące na zasadność wniosku wynika, iż wnioskodawca nie może ponieść kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku dla utrzymania swojego i rodziny. Wnioskodawca podnosi, iż w bieżącym miesiącu (wniosek podpisano w dniu 16 października 2009 r.) zmuszony był do uregulowania bardzo wysokich płatności związanych z utrzymaniem i koniecznymi naprawami domu. Dlatego też nie jest w stanie ponieść kosztów opłaty w tym miesiącu. W związku z tym, wnosi o zwolnienie od niej lub ewentualnie rozłożenie jej na raty. Wnioskodawca nie wypełnił w ogóle innej części urzędowego formularza zawierającej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdził, że: Instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Skarżący wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym wyżej mowa, należy rozumieć jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Wykładnia art. 246 ( 1 ppsa prowadzi do wniosku, iż zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, wobec tego należy przyjąć, że jeżeli po zaspokojeniu najbardziej elementarnych potrzeb strony skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie, pozostają jakiekolwiek środki finansowe, to strona zobowiązana jest – na miarę swoich możliwości - w tych kosztach uczestniczyć. Kierując sprawę na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, powinna liczyć się ona z mogącymi powstać kosztami i poczynić na ten cel stosowne oszczędności, nawet kosztem bieżących lecz niekoniecznych wydatków. Orzecznictwo sądowe prezentuje ugruntowany pogląd, iż nie ma uzasadnionych przesłanek co do tego, aby Skarb Państwa pokrywał pełne koszty prowadzenia sprawy za stronę, która przy dołożeniu należytej staranności i poczynieniu możliwych oszczędności, mogła zgromadzić środki finansowe dla dochodzenia swych praw. Wskazać należy, iż wynikającą z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w szczególności jej art. 199, 214 i 237 zasadą jest, że każdy uczestnik postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej ponosi koszty tego postępowania związane z jego udziałem, w tym opłaty sądowe należne od niego zgodnie z przepisami tej ustawy. Podkreślenia wymaga, iż przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie całkowitym lub częściowym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe, z przyczyn niezależnych od niej lub spowodować może uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Z uwagi na obecny etap postępowania koszty sądowe, które skarżący może ponieść sprowadzają się jedynie do wpisu sądowego w kwocie 100 zł od wniesionej skargi kasacyjnej. Odnosząc się do sposobu uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (wniosek w dużej części pozostał nie wypełniony) nie można stwierdzić, że wnioskodawca znajduje się w sytuacji uprawniającej do jej otrzymania. Z podanych informacji wynika jedynie, iż wnioskodawca poniósł wysokie koszty związane z naprawą domu. Dane te mogą wskazywać jedynie na to, że wnioskodawca powinien dysponować środkami finansowymi. Biorąc pod uwagę sposób uzasadnienia wniosku, który w zasadzie wyklucza inną niż powyższa ocenę możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych nie można stwierdzić, że ich uiszczenie mogłoby zachwiać sytuacją materialną i bytową strony skarżącej w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ubocznie należy stwierdzić, iż rozłożenie na raty kosztów sądowych tj. kwoty wpisu sądowego nie jest możliwe na tym etapie postępowania. Dlatego też, działając na podstawie 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie. .