I SA/Lu 541/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi F. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej - w zakresie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 marca 2016 r. postanawia -odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem dołączonym do skargi F. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że nie jest w stanie ich ponieść. W uzasadnieniu wskazała, że nie dysponuje kwotą, która mogłaby zostać wpłacona tytułem wpisu od skargi. W ostatnim czasie padła bowiem ofiarą recesji gospodarczej i z tego względu zmuszona jest zgłosić wniosek o zwolnienie od kosztów. W dalszej części wniosku wyjaśniła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych spółki wynosi [...] zł, zaś strata z działalności gospodarczej za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu wynika również, że spółka na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku posiadała na rachunku bankowym zadłużenie w kwocie [...]zł. Wobec stwierdzenia, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do oceny sytuacji majątkowej spółki, referendarz sądowy działając na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a." wezwał ją do złożenia wskazanych dokumentów i oświadczeń. Pomimo prawidłowego doręczenia wezwania pozostało ono bez odpowiedzi. W związku z powyższym referendarz sądowy postanowieniem z dnia 21 marca 2016 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W przewidzianym prawem terminie spółka złożyła sprzeciw, w którym zarzuciła naruszenie art. 255 i art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, wnosząc o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazała, że w skardze do tut. Sądu przedstawiła swoją sytuację majątkową, a do złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączyła szereg dokumentów na jej potwierdzenie, w tym rachunek zysków i strat na dzień 31 grudnia 2013 r. wraz z bilansem, jednostronne rachunki zysków i strat za listopad i grudzień 2014 r. oraz styczeń 2015 r. dokumenty VAT 7 za listopad i grudzień 2014 r. wydruk z rachunku bankowego oraz informacje o zajęciu wierzytelności. Powyższe w ocenie spółki oznacza, że złożony przez nią wniosek zawiera informacje wystarczające do oceny jej kondycji finansowej. Wynika bowiem z niego w sposób nie budzący wątpliwości, że spółka nie posiada środków pozwalających na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, a w związku z tym żądanie jakichkolwiek dodatkowych dokumentów nie było konieczne. Ponadto spółka wskazała, że nie zdołała odebrać awizowanej przesyłki zawierającej wezwanie referendarza sądowego do złożenia dodatkowych dokumentów, a w związku z tym nie ma wiedzy jakie dokumenty czy wyjaśnienia powinna była jeszcze złożyć. Na zakończenie dodała, z ostrożności procesowej, że prowadzona przez nią działalność nadal nie generuje żadnych przychodów ze sprzedaży, zatem brak jest w jej dyspozycji środków, które mogłaby nawet z pominięciem innych wydatków przeznaczyć na koszty sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 p.p.s.a., od zarządzeń i postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, że w wypadku wniesienia sprzeciwu zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym o którego przyznanie występuje skarżąca, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 2 pkt p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym jest możliwe, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Podstawę przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, że to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będące formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Z powołanych przepisów wynika, że ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona dołożyć wszelkich starań dla uprawdopodobnienia okoliczności przemawiających za stwierdzeniem istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd ma dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Po rozpoznaniu wniosku strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Na wstępie zauważyć należy, że spółka jawna jest spółką osobową, co wynika z art. 4 pkt 1 i art. 22 § 1 K.s.h., która z chwilą wpisu do rejestru staje się podmiotem prawa, ale nie uzyskuje osobowości prawnej. Ma jednak zdolność sądową - art. 25 § 3 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem zdolność sądową mają także inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień. Ze względu na treść art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., warunkiem przyznania spółce jawnej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce jawnej istotne jest także to, że w myśl art. 22 § 2 K.s.h. każdy wspólnik spółki jawnej odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami. W sytuacji zatem, gdy spółka jawna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki określoną w powołanym wyżej przepisie, należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, wziąć również pod uwagę sytuację majątkową samych wspólników. Brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych przez spółkę nie stanowi zatem wystarczającej podstawy do przyznania jej prawa pomocy. Konieczne jest bowiem uprzednie zbadanie, czy stan finansowy i majątkowy wspólników tej spółki pozwala na uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co stanowi warunek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zarówno bowiem oświadczenia zawarte we wniosku, dołączone do niego dokumenty źródłowe oraz załączone do sprzeciwu deklaracje VAT, nie pozwalają stwierdzić, że zarówno sama spółka jak i jej wspólnicy nie dysponują środkami na pokrycie pełnych kosztów postępowania, sprowadzających się na obecnym jego etapie do kwoty [...]zł (a we wszystkich zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach łącznie [...] zł). Przedstawione dokumenty: rachunek zysków i strat na dzień 31 grudnia 2013 r. wraz z bilansem, jednostronne rachunki zysków i strat za listopad i grudzień 2014 r. oraz styczeń 2015 r. dokumenty VAT 7 za listopad i grudzień 2014 r. wydruk z rachunku bankowego 30 marca 2015 r. oraz zajęcia wierzytelności z dnia 25 lipca 2014 r., 29 września 2014 r., 30 stycznia 2015 r. oraz zawiadomienie o wszczęciu postępowania w celu wykonania postanowienia o zabezpieczeniu, a także dołączone do sprzeciwu 3 deklaracje miesięczne na podatek od towarów i usług za grudzień 2015 i styczeń i luty 2016 r. wbrew stanowisku skarżącej zawartemu w sprzeciwie nie pozwalają na stwierdzenie, że nie posiada ona wystarczających środków na pokrycie kosztów postępowania. Podkreślić, w tym miejscu należy, że skarżąca była wzywana do złożenia szeregu dokumentów i oświadczeń w trybie art. 255 p.p.s.a. (które miały pozwolić na ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej spółki i jej wspólników) i na wezwanie to nie odpowiedziała samowolnie uznając, że przedstawione przez nią dane są wystarczające dla oceny jej sytuacji finansowej. Podkreślenie przy tym wymaga fakt, że strona mija się z prawdą wskazując w sprzeciwie, że nie odebrała awizowanej przesyłki zawierającej ww. wezwanie. W aktach sprawy znajduje się bowiem zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki która zawierała wezwanie do złożenia dokumentów, z którego wynika, że została ona odebrana przez A. D. (współwłaściciela spółki) 19 lutego 2016 r. Powyższe okoliczności, tzn. zawarte w sprzeciwie stwierdzenie o "wystarczającej" do rozpoznania wniosku o prawo pomocy ilości informacji przekazanych sądowi, oraz o niedoręczeniu wezwania o dodatkowe dokumenty i oświadczenia, czynią również w ocenie Sądu niecelowym ponowne wzywanie spółki o nadesłanie dokumentów obrazujących sytuację majątkową jej oraz jej wspólników. Na zakończenie odnosząc się jeszcze do zawartego w sprzeciwie stwierdzenia o niegenerowaniu w dalszym ciągu przez spółkę żadnych przychodów, a w konsekwencji braku wpływów pozwalających na poniesienie kosztów sądowych należy wskazać, na brak obowiązku prowadzenia nierentownej czy przynoszącej straty działalności gospodarczej. Z wniosku spółki wynika, że z trudnościami finansowymi boryka się ona już co najmniej od 2015 r., brak jest natomiast jakichkolwiek informacji o podjęciu przez wspólników działań naprawczych czy też zmierzających do jej likwidacji. W odniesieniu do tej kwestii warto zauważyć, że w orzecznictwie podnosi się, iż przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide: postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, lub postanowienie WSA w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2016 r. sygn. akt V SAB/Wa 2/15 www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.