I SA/Lu 544/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk (spr.), Sędziowie WSA Halina Chitrosz,, WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy inspektor Magdalena Futyma, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi A SA na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954) po rozpatrzeniu zażalenia A Spółka Akcyjna z dnia [...], na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], nr [...] w sprawie kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł – utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego, jako organ egzekucyjny otrzymał do egzekucyjnej realizacji tytuł wykonawczy nr [...] (zmieniony na [...]) wystawiony na A Spółka Akcyjna przez Wójta Gminy. Tytułem tym objęty był zaległy podatek od nieruchomości za [...] r., w kwocie [...] zł oraz odsetki za zwłokę. W celu realizacji tego tytułu Naczelnik Urzędu Skarbowego pismem z dnia [...] nr [...] zawiadomił [...]Bank o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Zawiadomienie zostało doręczone bankowi i przyjęte do realizacji w dniu 2 lutego 2005 r. Następnie w dniu 1 lutego 2005 roku organ egzekucyjny doręczył Bankowi S.A. zawiadomienie z dnia [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego nr [...]. Dłużnik zajętej wierzytelności nie udzielił odpowiedzi na powyższe zawiadomienie. W dniu [...] należność objęta tytułem wykonawczym [...] została uregulowana. Nadto w dniu [...] wyegzekwowano kwotę [...] zł z której zaspokojono koszty egzekucji w całości. A Spółka Akcyjna w dniu 23 stycznia 2006 r. wystąpiła do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego określił wysokość kosztów obciążających zobowiązanego z tytułu realizacji tytułu wykonawczego nr [...] w kwocie [...] zł. W zażaleniu na to postanowienie zobowiązany zarzucił naruszenie art. 64c § 1 i 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( powoływanej dalej jako "ustawa egzekucyjna") poprzez bezpodstawne naliczenie i pobranie od A Spółka Akcyjna kosztów postępowania egzekucyjnego, mimo że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem z uwagi na naruszenie art. 19, art. 22 § 2 i 3, art. 27 § 1 pkt 3 i 5 i 7 oraz art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej. Organ egzekucyjny był niewłaściwy do prowadzenia egzekucji, bowiem A Spółka Akcyjna spełnia kryteria uznania jej za duży podmiot stosownie do art. 5 ust. 9b ustawy z dnia 21 czerwca 1996r. o urzędach i izbach skarbowych, stąd od 1 stycznia 2004r. właściwym do prowadzenia egzekucji był urząd utworzony dla obsługi tzw. "dużych podatników". Ponadto tytuł egzekucyjny zawiera wady formalne skutkujące naruszeniem art. 27 § 1 pkt 3, 5 i 7 ustawy egzekucyjnej, art. 115 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co w konsekwencji prowadzi do naruszenia art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej. Dyrektor Izby Skarbowej rozpatrując zażalenie wskazał, iż zawiadomienie [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zostało doręczone Bankowi Spółka Akcyjna w dniu [...], zaś zawiadomienie nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zostało doręczone [...]Bank w dniu [...] r. Odbiór odpisu tytułu wykonawczego wraz z odpisami w/w zawiadomień A Spółka Akcyjna potwierdziła w dniu 9 lutego 2005 r. Doręczony odpis tytułu wykonawczego w części G. zawiera pouczenie o przysługującym zobowiązanemu prawie wniesienia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w terminie 7 dni. Wskazywane przez zobowiązanego okoliczności stanowią podstawę zarzutów wymienioną w art. 33 pkt 9 i 10 ustawy egzekucyjnej. Termin do wniesienia zarzutów upłynął jednak z dniem 16 lutego 2005r. Zarzuty zgłoszone w zażaleniu w sprawie kosztów egzekucyjnych nie znajdują uzasadnienia prawnego, dlatego nie wywołują zamierzonego skutku w postaci ich rozpoznania. W celu wyegzekwowania należności Naczelnik Urzędu Skarbowego zastosował środek egzekucyjny przewidziane w art. 1a pkt 12 ustawy egzekucyjnej. Na koszty egzekucyjne obciążające zobowiązanego składa się opłata manipulacyjna w wysokości [...] zł oraz opłata za zajęcie wierzytelności pieniężnych i innych praw majątkowych w wysokości [...] zł. Nadto, w trakcie postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego w Banku SA oraz w [...] Bank. Zawiadomienia o przedmiotowych zajęciach zostały sporządzone w dniu [...] r. Realizację zajęcia podjęła [...]Bank. Wysokość opłat za dokonanie czynności egzekucyjnych naliczona została w oparciu o treść art. 64 § 1 pkt 4 i 6 oraz § 7 i 8 ustawy egzekucyjnej. Stosownie zaś do art. 64 § 9 i 10 tej ustawy obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, zaś uiszczenia opłaty manipulacyjnej z chwilą doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. W niniejszej sprawie obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych powstał w dniu 2 lutego 2005 r. Zgodnie z zasada wyrażoną w art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej, koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, wobec czego obciążenie tymi kosztami A Spółka Akcyjna było uzasadnione. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych Dyrektor Izby Skarbowej orzekł jak w postanowieniu. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosły A Spółka Akcyjna. Żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji strona skarżąca zarzucała wydanie ich z naruszeniem: 1. a/ art. 64c § 1 i 3 ustawy egzekucyjnej przez przyjęcie, iż naruszenie art. 22 § 2 i 3, art. 29 § 2 w związku z art. 27 § 1 pkt 3, 5 i 7 tej ustawy może być tylko podstawą zarzutu z art. 33 ustawy, a nie świadczy o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu postępowania egzekucyjnego w sprawie, a więc nie stanowi przesłanki, o której mowa w art. 64c § 3 ustawy; b/ art. 124 § 2 w związku z art. 107 § 1 i 3 kpa, poprzez nie zawarcie w zaskarżonym postanowieniu uzasadniania faktycznego i prawnego przyczyn nie uznania podniesionego przez A S.A. naruszenia przez organ egzekucyjny art. 22 § 2 i 3, art. 29 § 2 w związku z art. 27 § 1 pkt 3, 5, i 7 ustawy egzekucyjnej; c/ naruszeniem art. 7 kpa, poprzez nie wyjaśnienie dokładnie stanu faktycznego w sprawie, merytoryczne nie ustosunkowanie się do podniesionej przez Spółkę okoliczności wszczęcia egzekucji z naruszeniem prawa, która to okoliczność, zgodnie z art. 64c § 3 ustawy, stanowi bezwzględną przyczynę zwrotu zobowiązanemu pobranych w toku postępowania kosztów egzekucyjnych; d/ naruszeniem art. 7 i 8 kpa, poprzez uznanie za dopuszczalne czerpanie przez organ egzekucyjny – kosztem majątku zobowiązanego – zysków z postępowania egzekucyjnego wszczętego i prowadzonego z naruszeniem prawa, podczas gdy ustawa w art. 64c § 3 wyraźnie stanowi, że koszty postępowania egzekucyjnego wszczętego i prowadzonego niezgodnie z prawem, nie mogą obciążać zobowiązanego. Żądała nadto orzeczenia, że: 2. orzeczenia, że A S.A. należy się zwrot kwot, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, pobranych z tytułu kosztów egzekucyjnych; 3. zasądzenie o kosztach postępowania według norm prawem przypisanych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wnosił o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. W dniu 15 grudnia 2006 r. wpłynęło pismo procesowe A Spółka Akcyjna z dnia 13 grudnia 2006 r., stanowiące odniesienie się do argumentacji Dyrektora Izby Skarbowej, zawartej w odpowiedzi na skargę, w którym strona podtrzymała w pełni zarzuty skargi oraz dodała, iż podstawową kwestą w zakresie obciążania kosztami egzekucyjnymi jest kryterium winy. Zgodnie bowiem z art. 262 kpa koszty powstałe w toku postępowania nie mogą obciążać strony, jeżeli nie postawy z jej winy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Przede wszystkim wskazać należy, iż sąd administracyjny, stosownie do swojej kognicji dokonuje kontroli zaskarżonych doń aktów pod względem ich zgodności z prawem – art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269/ oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – dalej: "ppsa"/, nie jest zaś trzecią instancją w postępowaniu administracyjnym i nie orzeka merytorycznie w sprawie rozpatrzonej przez organ administracji. Stąd żądania sformułowane w pkt II lit a i b nie mogły być, nawet w razie stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie niezgodne jest z prawem, uwzględnione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Dokonując zaś kontroli zaskarżonego postanowienia w oparciu o powołane wyżej przepisy prawa Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. Stosownie do art. 134 § 1 ppsa, sądowa kontrola legalności zaskarżonych aktów dokonywana jest w granicach sprawy administracyjnej rozstrzygniętej danym aktem. Dla określenia granic sądowej kontroli niezbędne jest więc oznaczenie podmiotowych i przedmiotowych elementów wyznaczających sprawę administracyjną rozstrzygniętą zaskarżonym aktem. W sytuacji, gdy postępowanie wszczęte zostało na wniosek uprawnionego do jego wniesienia podmiotu, treść wniosku przesądza o przedmiotowym zakresie sprawy podlegającej rozstrzygnięciu przez organ administracyjny. W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości, że wobec skarżącej Spółki toczyło się postępowanie egzekucyjne, a po jego zakończeniu wskutek wyegzekwowania dochodzonej należności, postanowieniem z dnia [...], stosownie do wniosku skarżącej Spółki organ egzekucyjny określił wysokość kosztów egzekucyjnych w przedmiotowej sprawie w oparciu o dyspozycję art. 64c § 1 i 7 ustawy egzekucyjnej. Bezsporne jest przy tym, że powstałe w egzekucji koszty egzekucyjne pobrane zostały na podstawie wystawionego przez wierzyciela tytułu wykonawczego, a więc stosownie do art. 64c § 6 ustawy egzekucyjnej. W odpowiedzi na wniosek skarżącej, organ egzekucyjny wydał postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych określając ich wysokość, wskazując podstawę ich obliczenia z wymienieniem tytułu pobrania i przytoczeniem odpowiednich przepisów ustawy egzekucyjnej /art. 64 § 1 pkt 4, § 5 i § 6/. Tym samym postanowienie to wyczerpywało zakres złożonego przez Spółkę żądania i w pełni go rozstrzygało. W postępowaniu odwoławczym Spółka domagała się przede wszystkim wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji oraz zwrotu pobranych kosztów egzekucyjnych, wskazując na niewłaściwość organu, który przeprowadzał egzekucję oraz wadliwość tytułu wykonawczego. Organ odwoławczy prawidłowo podniósł, że sformułowane w zażaleniu zarzuty faktycznie zmierzały do zmiany przedmiotowej tożsamości sprawy rozstrzygniętej postanowieniem organu egzekucyjnego. Postanowienie organu egzekucyjnego nie obejmowało rozstrzygnięcia w sprawie rozpoznania zarzutów mających podstawę w art. 33 pkt 9 i 10 ustawy egzekucyjnej, bowiem Spółka w sprawie prowadzenia egzekucji nie zgłaszała zarzutów do organu egzekucyjnego, pomimo pouczenia o przysługującym jej uprawnieniu. Wprawdzie przepis art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nakłada na organ egzekucyjny obowiązek zbadania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej, a w § 2 obowiązek zwrotu tytułu egzekucyjnego wierzycielowi jeżeli tytuł ten nie spełnia wymogów art. 27 ustawy, jednakże kontrola i ocena działań organu egzekucyjnego przez zobowiązanego znajduje swoje urzeczywistnienie we wskazanym już art. 33 ustawy egzekucyjnej. Zakres rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy wyznaczony był zakresem rozstrzygnięcia organu I instancji – organu egzekucyjnego, organ odwoławczy nie mógł zmienić rodzaju sprawy, bowiem w postępowaniu odwoławczym mogła być rozpoznana i rozstrzygnięta wyłącznie tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawa. Z tego względu w sprawie zakończonej przez organ egzekucyjny postanowieniem w sprawie kosztów egzekucyjnych, wydanym na żądanie zobowiązanego, organ odwoławczy nie był uprawniony do badania okoliczności mających - zdaniem skarżącej -wskazywać na niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji. Okoliczności te i ich ocena prawna mogły być bowiem rozpoznawane wyłącznie na podstawie wniesionych przez zobowiązanego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Dlatego też prawidłowo wywiodły organy podatkowe, że Spółka nie składając zarzutów w trybie art. 33 ustawy egzekucyjnej, pozbawiła się możliwości uniknięcia postępowania egzekucyjnego, wszczętego na podstawie tegoż tytułu wykonawczego, co spowodowało, że w obecnym postępowaniu podnoszenie takich zastrzeżeń może mieć jedynie charakter polemiczny, nie wpływający na byt zakończonego już postępowania egzekucyjnego /por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1750/06/. Tym samym nie mogła skutecznie wskazywać, zarówno na etapie postępowania odwoławczego jak i w skardze na naruszenie przez ten organ przepisów art. 19, art. 22 § 2 i § 3, art. 27 § 1 pkt 3, 5 i 7 i art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej. Wbrew również zarzutom skargi, art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej nie stanowi podstawy prawnej do rozstrzygnięcia o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu postępowania egzekucyjnego, lecz stanowi podstawę prawną do zwrotu kosztów egzekucyjnych zobowiązanemu i ewentualnego obciążenia nimi wierzyciela w sytuacji, gdy po pobraniu tych należności /zgodnie z zasadą określoną w art. 64c § 1 zd. 2 ustawy/ "okaże się", że egzekucja prowadzona była niezgodnie z prawem. Fakt ten może okazać się, zostać stwierdzony orzeczeniem właściwego organu, jedynie w postępowaniu mogącym fakt ten ustalić. Będzie to więc stosowna decyzja organu administracji publicznej, bądź wyrok sądowy, które w swej treści przesądzają, że tytuł wykonawczy nie powinien był być wydany lub, że został niewłaściwie wprowadzony do obrotu prawnego. Tym samym jedynym postępowaniem, w którym powyższy fakt organ egzekucyjny może stwierdzić, jest postępowanie w sprawie zgłoszonych, na podstawie art. 33 ustawy egzekucyjnej zarzutów egzekucyjnych, bowiem pobranie kosztów egzekucyjnych wskazuje, że organ ten uznał dopuszczalność egzekucji administracyjnej i przystąpił do egzekucji. Przepis art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej wyraźnie stwierdza, że zobowiązanemu zwraca się koszty egzekucyjne, gdy okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, a więc zakłada, że zwrot tych kosztów następuje po wcześniejszym stwierdzeniu tego faktu, co również przesądza, że przepis ten nie może stanowić podstawy do czynienia co do tego faktu ustaleń. Przepisy tej ustawy, podobnie jak wszystkie powszechnie obowiązujące przepisy prawa, zawierają domniemanie, iż organy administracji publicznej działają na podstawie prawa, a dla obalenia tego domniemania przewidują określone tryby postępowania, które uruchomić mogą uczestnicy postępowania. W sprawie bezspornym jest, że wyegzekwowany obowiązek był od skarżącej wymagalny oraz, że jak stwierdziła, nie złożyła ona zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego, a brak wniosku zawierającego zarzuty egzekucyjne wykluczał możliwość czynienia tych zarzutów w toku odrębnego postępowania – w sprawie kosztów postępowania. Postępowanie to toczy się zawsze z udziałem jednego z uczestników postępowania egzekucyjnego, co również uniemożliwia podnoszenie w jego ramach zarzutów, co do których musi mieć możliwość wypowiedzenia się każdy z uczestników postępowania egzekucyjnego. Nie ma wątpliwości, że wniosek skarżącej złożony został w sprawie kosztów egzekucyjnych, a tym samym zakreślał ramy wszczętego postępowania w obu instancjach administracyjnych oraz granice sprawy, w ramach której sąd administracyjny mógł badać legalność podjętych przez te organy rozstrzygnięć. Zdaniem Sądu, każde działanie lub zaniechanie działania przez podmioty prawne w postępowaniu egzekucyjnym /zarówno przez wierzyciela, zobowiązanego, jak i organ egzekucyjny/ wiąże się z ryzykiem obalenia domniemania zgodności z prawem ich zachowań, jednakże podmioty te muszą /i mają/ procesową gwarancję dla obalania tego domniemania. Pozaprocesowe obalenie tego domniemania, poza ramami instytucji służących jego podważeniu, jest w ocenie Sądu niedopuszczalne. Badanie zarzutów skarżącej, zgłoszonych w postępowaniu odwoławczym w sprawie kosztów egzekucyjnych, powodowałoby rażące naruszenie art. 138 kpa przez organ odwoławczy, a badanie ich przez Sąd naruszałoby art. 134 § 1 ppsa. Reasumując stwierdzić więc należy, że skoro treść podjętych w sprawie rozstrzygnięć odpowiadała wyczerpująco wskazanej w nich podstawie prawnej i została uzasadniona, to za bezzasadny również uznać należy zarzut skargi o naruszeniu zaskarżonymi postanowieniami art. 7, art. 8 i art. 124 § 2 w związku z art. 107 § 1 i § 3 kpa w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej. Z tych względów Sąd uznał, że brak jest podstaw do kwestionowania legalności zaskarżonego postanowienia i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.