I SA/Lu 557/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H.G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] 2009 r., Nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na [...] r. - na skutek wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; postanawia: I. przyznać H. G. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od wpisu sądowego od wniesionej skargi, II. odmówić H. G. przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. H. G. wezwany do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł od wniesionej skargi po uzupełnieniu braków złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku odnoszącym się do swojej sytuacji materialnej wnioskodawca stwierdził, iż utrzymuje się z zasiłku przedemerytalnego. Natomiast jego żona, uzyskuje dochody z tytułu renty. Dochody małżonków ogółem wynoszą [...] zł. Wskazując na swój majątek skarżący podał, iż należy do niego dom o powierzchni około [...] m2, mieszkanie o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. W związku z tym, iż złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie okazało się w ocenie referendarza sądowego niewystarczające co do prawidłowej oceny sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy wezwano jego do nadesłania: odpisu wyciągu z posiadanych rachunków bankowych (swojego i żony) z ostatnich trzech miesięcy, oświadczenia wykazującego jakie i w jakiej wysokości są obecnie stałe konieczne wydatki miesięczne związane z utrzymaniem wnioskodawcy i wspólnego gospodarstwa domowego (czynsz, energia elektryczna, gaz, woda, ścieki, ogrzewanie, telefon, wydatki na żywność, leki, itp.) oraz do wyjaśnienia, czy jedna z posiadanych nieruchomości (na urzędowym formularzu wskazano dom o powierzchni [...] m2 oraz mieszkanie o powierzchni [...] m2) służy do uzyskiwania dochodu np. z tytułu najmu. Jeżeli tak, to w jakiej wysokości miesięcznie?. Z nadesłanej odpowiedzi wynika, iż z tytułu utrzymania tj. opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, ścieki, ogrzewanie, telefon, leki oraz podatków wnioskodawca ponosi średniomiesięczne wydatki rzędu [...] zł (k. nr 26) . Wydatki na żywność wnioskodawca uzależnia od kwoty, która mu pozostaje w zależności od danego miesiąca. Z nadesłanych przez skarżącego odcinków emerytury i renty wynika, iż łączne dochody małżonków z tytułu tych świadczeń wynoszą [...] zł. Odnosząc się do danych dotyczących nieruchomości wnioskodawca stwierdził, iż zajmuje tylko połowę nieruchomości tj. [...] m2, ponadto nie uzyskuje ani nie uzyskiwał dochodów z tytułu najmu. Wnioskodawca nie przesłał jednak żądanych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Nie wyjaśniono również powodów nie wykonania ww. wezwania w tym zakresie. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdził, że: Mimo nie nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, do czego wnioskodawca był obowiązany wystosowanym do niego wezwaniem istnieją jednak podstawy do merytorycznego rozpoznania złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Biorąc to pod uwagę złożony wniosek zasługuje w części na uwzględnienie. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Skarżący wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – art. 245 § 3 ppsa. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w ww. przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu (bądź referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Instytucja prawa pomocy polegająca na zwolnieniu od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów postępowania Koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem sądowym, które skarżący zobowiązany jest ponieść sprowadzają się do wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie 200 zł ( § 2 ust. 3 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz ewentualnych kosztów sądowych (zażalenie, opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem), które mogą ale nie muszą wystąpić na późniejszym etapie postępowania sądowego, a nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192). Ewentualne koszty sądowe mogą również dotyczyć potencjalnej skargi kasacyjnej, od której wpis sądowy wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przy ocenie braku możliwości uiszczenia przez wnioskodawcę kosztów sądów wzięto również pod uwagę, iż z jego skargi toczy się jeszcze jedna poza niniejszą sprawa sądowoadministracyjna, gdzie występują takie same jak wyżej koszty sądowe. Z uwagi na to, iż nie została wyjaśniona kwestia ewentualnych oszczędności małżonków (brak nadesłanych wyciągów bankowych bez żadnego wyjaśnienia ze strony wnioskodawcy) zgromadzonych na rachunkach bankowych nie pozwala to na przyjęcie, iż wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie uiścić wszystkich wymienionych wyżej kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w ten sposób ocena możliwości finansowych skarżącego nie wyklucza jednak możliwości zastosowania wobec wnioskodawcy uregulowania zawartego w art. 245 § 4 ppsa, w myśl którego częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesionej ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Dlatego też, mając do dyspozycji informację o bieżących dochodach wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy jak również dane dotyczące kosztów utrzymania zwolniono skarżącego tylko od obowiązku ponoszenia kosztów wpisu sądowego od wniesionej skargi. Stronie poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi zostało jednak zapewnione prawo dostępu do sądu. Natomiast odmowa zwolnienia od innych poza wpisem od wniesionej skargi kosztów sądowych stanowi odmowę przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Biorąc pod uwagę powyższe i działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.