I SA/Lu 563/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej p o s t a n a w i a 1. zwolnić A. S. od każdej opłaty sądowej ponad kwotę 100 (sto) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący wraz ze skargą na ww. decyzję złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych wskazując, że nie jest w stanie ich ponieść. W złożonym na tę okoliczność wniosku wskazał, że mieszka razem z matką w należącym do niej mieszkaniu utrzymując się z jej świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł netto oraz jego renty w kwocie [...]zł netto. W zakresie kosztów utrzymania rodziny skarżący wskazał: żywność i ubrania - [...] zł, alimenty na syna - [...] zł, leczenie i rehabilitacja - [...] zł oraz opłaty mieszkaniowe i media – [...] zł. W piśmie z dnia 20 sierpnia 2018 r. wskazał, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z matką. Aktualnie mieszka u kolegi, a jedynie okazjonalnie nocuje i spożywa posiłki u matki. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek zasługuje na częściowe uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że odpłatność postępowania sądowoadministracyjnego jest generalną zasadą przyjętą na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - zwanej dalej p.p.s.a. - por. art. 199 tej ustawy). Niemniej jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego i ustawodawca przewidział, że w szczególnych przypadkach strona może być zwolniona z tego obowiązku w drodze przyznania prawa pomocy. Możliwość jego przyznania jest jednakże uzależniona od tego, czy strona występująca z takim wnioskiem wykaże, iż rzeczywiście jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było uczynienie wyjątku od zasady odpłatności postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący może natomiast zostać przyznane stronie, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Odnosząc powyższe do złożonego wniosku, referendarz sądowy nie znalazł dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna strony skarżącej jest na tyle ciężka, iż wymaga zwolnienia całkowicie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Niemniej jednak w jego ocenie wniosek strony zasługuje na częściowe uwzględnienie, tj. przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia każdej opłaty sądowej ponad kwotę 100 złotych. Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokość wpisu od skargi wynosi 500 zł. Natomiast w razie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez stronę skarżącą opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. Uwzględniając zatem wskazaną wysokość wpisu od skargi oraz pozostałych ewentualnych kosztów sądowych w zestawieniu z sytuacją finansową strony skarżącej oraz fakt, że uiszczenie wskazanego wpisu jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi strony przez Sąd, zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części przekraczającej kwotę 100 zł z budżetu państwa. Innymi słowy zestawienie kosztów postępowania, również ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla strony byłoby wyłącznie uiszczenie wskazanych kosztów w ich pełnej wysokości. Przedstawiona przez nią sytuacja rodzinna i dochodowa nie pozwala jednak na zwolnienie jej z kosztów w większym zakresie. Sytuacja ta nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie. Jak już zaznaczono instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Pogląd taki wielokrotnie prezentował Naczelny Sąd Administracyjny (przykładowo w postanowieniu z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11; LEX nr 1104128). W ocenie referendarza strony skarżącej nie można jednak zaliczyć do tego typu osób. Po pierwsze, wbrew twierdzeniom skarżącego nie można przyjąć, iż nie prowadzi on wspólnego gospodarstwa domowego razem z matką. Sam fakt odrębnego zamieszkiwania nie przeczy w żaden sposób temu założeniu. Pozostawanie ze sobą we wspólnym gospodarstwie oznacza, że wszystkie osoby potencjalnie uczestniczą w jego prowadzeniu, a cechą charakterystyczną dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego jest pozostawanie na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują. W ocenie referendarza sądowego wysokość środków jakimi skarżący dysponuje z całą pewnością nie pozwala na pokrycie wszystkich jego niezbędnych potrzeb życiowych, co siłą rzeczy wiąże się z koniecznością partycypacji w kosztach utrzymania skarżącego przez inne osoby. Mając powyższe założenie na uwadze wskazać należy, że miesięczny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego wnioskodawcy wynosi [...] zł netto (renta skarżącego – [...] zł oraz emerytura jego matki – [...] zł). Zdaniem referendarza dochody w takiej wysokości są w stanie zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego strony, a przy właściwym ich gospodarowaniu ponieść również ciężar części kosztów postępowania sądowego, który zgodnie z niniejszym rozstrzygnięciem obecnie ogranicza się do uiszczenia kwoty [...]zł tytułem wpisu sądowego. Jednocześnie dodania wymaga, że koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Co więcej, strona wstępująca na drogę sądową powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i powinna w związku z tym znaleźć pokrycie w swych dochodach przez ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania. Nie bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżącego jest fakt reprezentowania go w postępowaniu sądowy, przez profesjonalnego pełnomocnika, za co skarżący, tylko w dniu 13 lipca 2018 r. uiścił kwotę [...]zł. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.