I SA/Lu 569/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2008 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na [...] r. - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego; postanawia: I. odmówić Z.S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać Z.S. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowa Izby Radców Prawnych. Z.S. wezwany do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym na skutek zgłoszonego żądania po uzupełnieniu braków złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Z uzasadnienia wniosku jak i z nadesłanych na wezwanie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień wynika, iż skarżący jest samotnym [...] letnim inwalidą z zakazem każdej pracy. Podstawowym źródłem jego utrzymania jest emerytura wraz dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł netto. Ze swojej emerytury wnioskodawca opłaca alimenty w wysokości [...] zł na rzecz wnuków (kopia wyroku w aktach sprawy). W terminie od marca do września wnioskodawca prowadzi sezonową działalność gospodarczą, która w tym okresie przynosi dochód netto przeciętnie [...] zł miesięcznie. Z nadesłanej informacji o przychodach (PIT28A) wynika, iż wnioskodawca w 2008 r. osiągnął przychód z działalności prowadzonej na własne nazwisko w wysokości [...]zł (ok. [...] zł miesięcznie - przypis własny). Z tytułu opłat tj. energii elektrycznej, gazu, ogrzewania, wody ścieków, telefonu, alimentów, składek na ubezpieczenie zdrowotne, żywność, ubrania itp. wnioskodawca ponosi wydatki rzędu [...] zł. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego stwierdził, co następuje: Dyspozycja art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" statuuje w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadę zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, co do zasady ponosi koszty swojego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym chyba, że przepis szczególny zwalnia ją od tego obowiązku. W przedmiotowej sprawie brak jest unormowania prawnego, które zwalniało by stronę skarżącą od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ppsa, stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 245 § 2 ppsa. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu (bądź referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Z uwagi na obecny etap postępowania sądowoadministracyjnego ( tj. po oddaleniu skargi przed sąd I instancji) koszty sądowe, które skarżący może ponieść sprowadzają się do opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym na skutek zgłoszonego żądania (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192) oraz do wpisu sądowego w wysokości 100 zł od potencjalnej skargi kasacyjnej od ww. wyroku WSA z dnia 27 lutego 2009 r. zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Są to jedyne koszty sądowe do poniesienia przez stronę w tym postępowaniu. Na koszty tego postępowania składać się może również koszt ustanowienia radcy prawnego (nie są to koszty sądowe - przypis własny), którego stawka minimalna w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej (istnieje przymus adwokacki lub radcowski - przypis własny) oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, w tym wypadku wynosi co najmniej 180 zł netto (§ 14 ust. 1 pkt 2 lit. a/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu – Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym przyznawane jest tej stronie, która wykaże, że obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami pozwalającymi jej na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym i nie ma możliwości pozyskania tych środków. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowany w przypadku osób charakteryzującym się ubóstwem. Odnosząc to na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż wnioskodawca osiąga stałe dochody z tytułu emerytury jak również prowadzi sezonową działalność gospodarczą, co również prowadzi do zwiększenia jego dochodów. Dlatego też nie można przyjąć, że wnioskodawca wykazał, że obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami umożliwiającymi poniesienie przynajmniej części kosztów udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym lub aby nie miał możliwości pozyskania tych środków. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, iż skarżący samodzielnie pokrywał już koszty niniejszego postępowania uiszczając kwotę 100 zł z tytułu wpisu od wniesionej skargi. Wobec powyższego brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie czyli w zakresie całkowitym. Nie mniej jednak, brak podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie oznacza możliwości rozważenia przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w ww. przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu z drugiej strony jej możliwości finansowych. Wobec osiąganych przez wnioskodawcę ww. dochodów uiszczenie żądanej opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł jak również wpisu sądowego w wysokości 100 zł od potencjalnej skargi kasacyjnej nie spowoduje braku możliwości zapewnienia jemu minimum warunków socjalnych. Uzasadnia to rozstrzygnięcie jak w pkt. I postanowienia. Odnosząc się natomiast do wniosku strony o ustanowienia radcy prawnego wobec odmowy udzielenia zwolnienia z kosztów sądowych należy stwierdzić, iż zasługuje on na uwzględnienie. W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna w wysokości [...] zł. Dlatego też stawka minimalna radcy prawnego jak wyżej wykazano wyniesie co najmniej 180 zł. Biorąc pod uwagę możliwość uiszczenia przez wnioskodawcę kosztów sądowych jak również uwzględniając przedstawione stałe konieczne wydatki skłania to do wniosku, iż poniesienie przez stronę jeszcze kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznych kosztach utrzymania. W związku z tym, orzeczono jak pkt. II postanowienia. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.