I SA/Lu 58/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) Sędziowie NSA Danuta Małysz WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. P. na postanowienie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne - oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (organ) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w [...] (organ egzekucyjny) z [...] października 2019 r. oddalające skargę P. P. (zobowiązany) na czynności egzekucyjne polegające na zajęciu nieruchomości. W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że organ egzekucyjny zajął nieruchomości zobowiązanego położone w miejscowościach N. i D. , stanowiące działki gruntu o numerach ewidencyjnych: [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], dla których Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgi wieczyste o numerach odpowiednio: LU [...], LU [...] i LU [...] Zawiadomienia o zajęciu wymienionych nieruchomości zostały wystawione przez organ egzekucyjny 11 maja 2018 r. w celu realizacji tytułów wykonawczych o numerach: od SM [...]/11 do SM [...]/11, od SM [...]/11 do SM [...]/11, od SM [...]/11 do SM [...]/11, SM [...]/12, SM [...]/13, następnie [...], [...], [...], [...], od [...] do [...] Organ egzekucyjny skierował zawiadomienia o zajęciu nieruchomości na adres zamieszkania zobowiązanego, pod którym zostały doręczone 21 maja 2018 r. do rąk dorosłego domownika (C. P.). W dalszej kolejności organ motywował, że na etapie opisu i oszacowania zajętych nieruchomości organ egzekucyjny postanowieniem z [...] czerwca 2019 r. uwzględnił zarzuty zobowiązanego. Stwierdził bowiem, że zawiadomienia o terminie opisu i oszacowania nieruchomości skierowane zostały na adres zamieszkania zobowiązanego, który wówczas przebywał w zakładzie karnym i w rezultacie nie otrzymał tej korespondencji. Tej treści rozstrzygnięcie na etapie zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości było konsekwencją postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z 9 maja 2019 r. uchylającego wcześniejsze postanowienie organu egzekucyjnego z [...] marca 2019 r., mocą którego zarzuty zobowiązanego początkowo zostały uznane za niezasadne. Jednocześnie z uchyleniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej przekazał organowi egzekucyjnemu zarzuty zobowiązanego do opisu i oszacowania nieruchomości do ponownego rozpatrzenia. W tym stanie sprawy organ egzekucyjny przyjął – za organem – że także zawiadomienia zobowiązanego o zajęciu nieruchomości należy skierować do zakładu karnego, w którym przebywa. W związku z tym wysłał do zobowiązanego na adres zakładu karnego: aktualizację zawiadomień o zajęciu nieruchomości z 23 stycznia 2019 r., potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie zawiadomień o zajęciu z 11 maja 2018 r. oraz datowane na 10 maja 2019 r. wydruki tych zawiadomień. Korespondencja ta została doręczona do rąk zobowiązanego 23 maja 2019 r. Następnie 6 czerwca 2019 r. (data stempla krajowego urzędu pocztowego nadania) zobowiązany złożył skargę na czynności egzekucyjne polegające na zajęciu nieruchomości. W skardze, a w dalszej kolejności w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego z [...] października 2019 r. zobowiązany wywodził, że: - dochodzone należności uległy przedawnieniu, a więc postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu zgodnie z art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (obecnie Dz.U.2019.1438 ze zm. - u.p.e.a.) w związku z art. 70 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa (aktualnie Dz.U.2019.900 ze zm. - O.p); - nie otrzymał od organu egzekucyjnego oryginałów zawiadomień o zajęciu nieruchomości, tylko zawiadomienia potwierdzone za zgodność z oryginałem wygenerowane 10 maja 2019 r., które nie mogą wywoływać skutków prawnych przewidzianych w art. 110c u.p.e.a.; - wbrew art. 40 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie Dz.U.2020.256 ze zm. – K.p.a.) w związku z art. 18 i art. 110c u.p.e.a. zawiadomienia o zajęciu nieruchomości organ egzekucyjny skierował bezpośrednio do zobowiązanego z pominięciem ustanowionego w toku postępowania egzekucyjnego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego; - sprzecznie z art. 6, art. 8 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. organ egzekucyjny w różnych datach zdublował zawiadomienia o zajęciu nieruchomości o takich samych numerach. Odnosząc się do argumentów zobowiązanego, organ podzielił stanowisko organu egzekucyjnego. Motywował, że zajęcie nieruchomości jest jednym ze środków egzekucyjnych przewidzianych w art. 1a pkt 12 lit. a tiret ostatnie u.p.e.a. Następnie organ ocenił, że czynności egzekucyjne polegające na zajęciu nieruchomości organ egzekucyjny przeprowadził zgodnie z art. 110c § 1 - § 5 u.p.e.a. Zawiadomienia o zajęciu z 11 maja 2018 r. pierwotnie zostały przesłane na adres zamieszkania zobowiązanego. Jednakże w dalszym toku postępowania egzekucyjnego zaistniała konieczność doręczenia zobowiązanemu tych zawiadomień w zakładzie karnym. W związku z tym 23 maja 2019 r. doręczono zobowiązanemu potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie zawiadomień o zajęciu nieruchomości. Zdaniem organu, dla skuteczności zajęcia nieruchomości nie ma znaczenia okoliczność, że wraz z potwierdzonymi za zgodność z oryginałem kopiami wspomnianych zawiadomień doręczono zobowiązanemu w zakładzie karnym również wydruki z 10 maja 2019 r. Organ tłumaczył przy tym, że wydrukowane 10 maja 2019 r. zawiadomienia o zajęciu nieruchomości z 11 maja 2018 r. nie były nowymi czynnościami organu egzekucyjnego, a jedynie pismami zawierającymi określone informacje. Ponadto organ zaznaczył, że niezależnie od korespondencji ze zobowiązanym organ egzekucyjny przesłał do Sądu Rejonowego [...] V Wydział Ksiąg Wieczystych elektroniczne wnioski o dokonanie w dziale III ksiąg wieczystych nr: [...], [...] i [...] wpisu o wszczęciu postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. W odpowiedzi Sąd Rejonowy powiadomił organ egzekucyjny o dokonaniu takich wpisów w wymienionych księgach wieczystych odpowiednio 28 czerwca 2018 r., 26 czerwca 2018 r. i 27 czerwca 2018 r. W dalszej kolejności organ przedstawił stanowisko, zgodnie z którym w ramach skargi na czynności egzekucyjne weryfikacji podlega jedynie prawidłowość dokonania przez organ egzekucyjny lub egzekutora konkretnej czynności egzekucyjnej zmierzającej do zastosowania lub zrealizowania określonego środka egzekucyjnego. Jest to środek zaskarżenia obejmujący swoim zakresem ograniczony wycinek postępowania egzekucyjnego. Skarga na czynności egzekucyjne nie jest instrumentem pozwalającym zobowiązanemu kwestionować prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Natomiast daje ona zobowiązanemu prawo do formułowania zarzutów formalnoprawnych dotyczących prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przy podejmowaniu określonych czynności egzekucyjnych, wdrażaniu poszczególnych środków egzekucyjnych. Zobowiązany nie może skutecznie zastępować skargą na czynności egzekucyjne innych środków zaskarżenia przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dlatego dla rozpatrzenia niniejszej skargi zobowiązanego nie ma znaczenia zarzut przedawnienia egzekwowanych należności, który może być przedmiotem chociażby wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ zauważył jednocześnie, że w świetle przedstawionych akt takie postępowanie jest aktualnie w toku. Wspomniane kopie zawiadomień skierowane zostały bezpośrednio do zobowiązanego, bowiem znajdujące się w aktach sprawy pełnomocnictwa z 18 października 2018 r. oraz z 21 lutego 2019 r. uprawniają pełnomocnika do reprezentowania zobowiązanego w zakresie egzekucji administracyjnej poprzez składanie wniosków, skarg, zażaleń, odwołań, reprezentowania w toku wszelkich postępowań odwoławczych, przed sądem administracyjnym, do wglądu akt, w tym do dokonywania fotokopii. Zatem, według organu, umocowanie nie obejmuje swoim zakresem odbierania wszelkiej korespondencji w tym dokumentów związanych z realizowaniem środków egzekucyjnych. Zobowiązany złożył skargę do sądu na powyższe postanowienie organu. Zarzucił naruszenie: - art. 54 § 1 w związku z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., w związku z art. 70 § 1 O.p., bowiem dochodzone należności uległy przedawnieniu, co powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego; - art. 54 § 1 w związku z art. 110c u.p.e.a. z tego powodu, że organ egzekucyjny nie doręczył zobowiązanemu oryginałów zawiadomień o zajęciu nieruchomości, ale zawiadomienia wygenerowane 10 maja 2019 r. i potwierdzone za zgodność z oryginałem, co powoduje prawną bezskuteczność tej czynności; - art. 110c § 6 u.p.e.a. dlatego, że organ egzekucyjny miał wątpliwości co do miejsca pobytu zobowiązanego, ale nie wystąpił do właściwego sądu o ustanowienie kuratora do zastępowania osoby nieobecnej, w następstwie zawiadomienia o zajęciu nieruchomości zostały doręczone nieskutecznie; - art. 40 § 2 K.p.a. w związku z art. 18 i w związku z art. 110c u.p.e.a. przez doręczenie zobowiązanemu zawiadomień o zajęciu nieruchomości wygenerowanych 10 maja 2019 r. i potwierdzonych za zgodność z oryginałem z pominięciem ustanowionego w toku postępowania egzekucyjnego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego; - art. 6 w związku z art. 8 K.p.a. i w związku z art. 18 u.p.e.a. z tego względu, że "(...) zdublowano zawiadomienia o zajęciu nieruchomości z takimi samymi numerami, natomiast z dwoma różnymi datami. (...)". W następstwie formułowanych zarzutów zobowiązany domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia. Przede wszystkim, w ocenie zobowiązanego, egzekwowany obowiązek uległ przedawnieniu. Poza tym organ egzekucyjny miał obowiązek doręczyć zawiadomienia o zajęciu nieruchomości w oryginale i ustanowionemu pełnomocnikowi, a w przypadku wątpliwości co do miejsca pobytu zobowiązanego wystąpić o ustanowienie kuratora. Zobowiązany zaznaczył, że organ egzekucyjny wygenerował zawiadomienia o zajęciu nieruchomości o tych samych numerach w różnych datach: 11 maja 2018 r. i 10 maja 2019 r. Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zobowiązanego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowane postanowienie organu jest zgodne z prawem, chociaż sąd przyjął inną argumentację. W pierwszej kolejności trzeba przypomnieć, że stosownie do art. 54 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego (§ 1). Na przewlekłość postępowania egzekucyjnego skarga przysługuje również wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, a także podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku oraz organowi zainteresowanemu w wykonaniu obowiązku (§ 2). Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4, przy czym § 3 został uchylony). W sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5). W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (§ 5a). Wniesienie skargi, o której mowa w § 1, nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego (§ 6). Na gruncie analizowanego środka zaskarżenia należy zwrócić uwagę, że nie przysługuje on w sytuacji, gdy zobowiązany miał prawo do kwestionowania danej czynności egzekucyjnej za pomocą innych środków zaskarżenia, ale nie wykorzystał ich lub nie przyniosły one oczekiwanego rezultatu. Wobec tego nie jest dopuszczalne powoływanie się w skardze na czynności egzekucyjne na okoliczności stanowiące podstawy zarzutów wymienione w art. 33 § 1 u.p.e.a. W ramach omawianej skargi nie mogą być badane kwestie o charakterze materialnoprawnym związane z nieistnieniem egzekwowanego obowiązku, które prowadzą do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Należy zatem przyjąć, że skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny w tym znaczeniu, że nie jest dopuszczalne jej wniesienie w sytuacjach, kiedy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia, np. zarzut, zażalenie na postanowienie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego, albo kiedy istnieje możliwość wniesienia pozwu do sądu. Innymi słowy, w skardze na czynności egzekucyjne zobowiązany może kwestionować te okoliczności, których nie mógł podważać za pomocą innego środka zaskarżenia (por, szerzej Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, R. Hauser, A. Skoczylas, C.H.BECK, wyd. 7. oraz Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, P. Przybysz, wyd. WKP 2018 każdorazowo do art. 54 u.p.e.a. wraz z powołanym tam orzecznictwem i literaturą). W świetle powyższego w granicach skargi na czynności egzekucyjne złożonej przez zobowiązanego w tej sprawie pozostają wyłącznie kwestie dotyczące podstawy faktycznej i prawnej zrealizowania konkretnej czynności egzekucyjnej, w tym przypadku zajęcia nieruchomości (por. art. 1a pkt 2, pkt 12 i art. 110c § 1 u.p.e.a.). W konsekwencji wykracza poza granice niniejszej sprawy zagadnienie przedawnienia egzekwowanych należności czy – mówiąc szerzej - zasadności prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Przechodząc do dalszych rozważań należy nawiązać do art. 110c u.p.e.a. zgodnie z którym organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości (§ 1). Zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zobowiązanemu wraz z wezwaniem doręcza się odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony (§ 2). Równocześnie z wysłaniem zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w § 2, organ egzekucyjny składa do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji lub o złożenie tego wniosku do zbioru dokumentów (§ 3). Zajęcie nieruchomości jest dokonane z chwilą doręczenia zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w § 2, z tym że dla zobowiązanego, któremu nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów, z zastrzeżeniem § 5 (§ 4). Dla każdego, kto wiedział o wszczęciu egzekucji, skutki zajęcia powstają z chwilą, gdy o wszczęciu egzekucji powziął wiadomość, chociażby wezwanie nie zostało jeszcze zobowiązanemu wysłane ani wpis w księdze wieczystej nie był jeszcze dokonany (§ 5). W przypadku gdy miejsce pobytu zobowiązanego lub innego uczestnika postępowania egzekucyjnego nie jest znane, organ egzekucyjny występuje do właściwego sądu o ustanowienie kuratora do zastępowania osoby nieobecnej. Kurator wykonuje swoje czynności także w interesie innych osób, którym w dalszym toku postępowania doręczenia nie będą mogły być dokonane. Kurator może jednak reprezentować równocześnie tylko osoby, których interesy nie są sprzeczne (§ 6). Wobec tego treść art. 110c § 4 u.p.e.a. przesądza, że spór o to kiedy zobowiązany otrzymał wezwanie, o którym stanowi art. 110c § 2 u.p.e.a. i czy w ogóle je otrzymał nie ma znaczenia dla wyniku rozpatrywanej sprawy, a ściślej dla prawnej skuteczności zajęcia nieruchomości. Ustawodawca w art. 110c § 4 u.p.e.a. przyjął bowiem, że nawet gdy zobowiązany nie zostanie wezwany zgodnie z art. 110c § 2 u.p.e.a., wówczas nieruchomość zostaje zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej. Tak więc brak doręczenia zobowiązanemu wezwania przewidzianego w art. 110c § 2 u.p.e.a. nie przekłada się na prawną skuteczność zajęcia nieruchomości. Natomiast wpływa na określenie momentu, z którym następuje zajęcie (por. też Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, R. Hauser, A. Skoczylas, C.H.BECK, wyd. 7. oraz Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, P. Przybysz, wyd. WKP 2018 każdorazowo do art. 110c u.p.e.a.). Jak wynika z ustaleń organu i przedstawionych sądowi akt egzekucyjnych stosowne wpisy zostały dokonane w księgach wieczystych (por. k. 8 i nast. akt egzekucyjnych). Tym samym ustawodawca w art. 110c § 4 u.p.e.a. nawiązał do systemu obowiązującego prawa, a w jego ramach do zasady ustanowionej w art. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (obecnie Dz.U.2019.2204 – k.w.h.), który stanowi, że księgi wieczyste są jawne. Nie można zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej ani wniosków, o których uczyniono w niej wzmiankę. Jednocześnie trzeba zwrócić uwagę na rozwiązanie przyjęte w art. 29 k.w.h., który z kolei mówi o tym, że wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu, a w wypadku wszczęcia postępowania z urzędu – od chwili wszczęcia tego postępowania. Zobowiązany toczył spór z organem o dokonanie zajęcia nieruchomości, nie zaś o jego datę. Dlatego organ nie miał obowiązku analizowania czy nim doszło do ujawnienia egzekucji z nieruchomości w księgach wieczystych mógł znaleźć zastosowanie art. 110c § 5 u.p.e.a., a więc kiedy zobowiązany powziął wiedzę o wszczęciu egzekucji. Dla wyniku tej sprawy zasadnicze znaczenie ma konstatacja, że jeszcze przed 23 maja 2019 r., kiedy zobowiązany otrzymał w zakładzie karnym korespondencję od organu egzekucyjnego, dokonane zostały wpisy w księgach wieczystych przewidziane w art. 110c § 4 u.p.e.a., które czynią zajęcia nieruchomości skutecznymi w świetle prawa. Wymaga przy tym odnotowania, że z protokołów opisu i oszacowania nieruchomości zobowiązanego każdorazowo z 23 stycznia 2019 r. wynika, że z powództwa Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prokuratorię Generalną Sąd Apelacyjny w [...] wyrokiem z [...] lutego 2018 r, w sprawie sygn. I ACa [...] uznał za bezskuteczną w stosunku do powoda umowę darowizny wymienionych nieruchomości ze strony zobowiązanego na rzecz osoby trzeciej dokonaną 9 stycznia 2009 r. Niezależnie od powyższych rozważań należy zgodzić się ze zobowiązanym, że pełnomocnictwa z 18 października 2018 r. i z 21 lutego 2019 r. udzielone P. K. zobowiązywały organ egzekucyjny i organ nadzorujący egzekucję do uwzględnienia udziału pełnomocnika w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Obejmowały one każdorazowo sprawy dotyczące egzekucji i wymieniono w nich składanie wniosków, skarg, zażaleń, odwołań. Przede wszystkim stwierdzenie "w sprawach dotyczących egzekucji" należy odnosić także do podejmowania czynności egzekucyjnych. Pierwsze z tych pełnomocnictw organ egzekucyjny otrzymał 25 października 2018 r. W kontrolowanym postępowaniu zainicjowanym skargą na czynności egzekucyjne ustanowiony pełnomocnik brał udział, do niego kierowane były rozstrzygnięcia. Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że dla prawnie skutecznego zajęcia nieruchomości zobowiązanego wystarczyły wpisy w księgach wieczystych, zgodnie z art. 110c § 4 u.p.e.a. Kwestia doręczenia zobowiązanemu – oryginałów czy kopii potwierdzonych za zgodność z oryginałem, czy też wydruków; osobiście czy na ręce pełnomocnika – wezwania przewidzianego w art. 110c § 2 u.p.e.a. w takim stanie rzeczy schodzi na dalszym plan w tym znaczeniu, że pozostaje bez prawnego znaczenia. Można powiedzieć, że art. 110c § 2 i § 4 u.p.e.a. przewidują niezależne od siebie przesłanki przynoszące ten sam skutek w postaci zajęcia nieruchomości zobowiązanego. Zaistnienie choćby jednej z nich oznacza, że doszło do zajęcia nieruchomości zobowiązanego. Z powodów omówionych wyżej niezasadna skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 ze zm.).