I SA/Lu 587/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 30 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] 2009 r., nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie wysokości dochodu w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych; postanawia: odmówić L.Z. przyznania prawa pomocy. L.Z. w związku ze złożoną skargą złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie praw pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku, w którym należało wymienić fakty wskazujące na zasadność wniosku wynikało, iż we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawca pozostaje z żoną i [...] dorosłych uczących się synów. Jako swój majątek wnioskodawca wykazał współwłasność mieszkania o powierzchni [...] m2. Natomiast w skład majątku żony wchodzi dom o powierzchni [...] m2. Deklarując swoje dochody i wspólnego gospodarstwa domowego skarżący podał, iż uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości [...] zł brutto. Z kolei żona wnioskodawcy uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł brutto. W myśl art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z tym, że złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie, w ocenie referendarza sądowego okazało się niewystarczające, co do prawidłowej oceny sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy, stwierdzono, że zachodzi konieczność doprecyzowania sytuacji finansowej jego wspólnego gospodarstwa domowego poprzez złożenie szeregu dokumentów źródłowych. Dlatego też, wezwano wnioskodawcę do nadesłania: odpisów wyciągów z rachunków bankowych (swojego i żony) z ostatnich trzech miesięcy, oświadczenia wykazującego jakie i w jakiej wysokości są stałe konieczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania o pow. [...] m2 i domu o pow. [...] m2 oraz wspólnego gospodarstwa domowego (np. czynsz, energia elektryczna, ogrzewanie, gaz, woda, ścieki, telefon, wydatki na żywność, leczenie, wydatki na edukację synów), oświadczenia wskazującego czy synowie skarżącego podejmują prace dorywcze bądź otrzymują stypendia. Jeżeli tak to jakie z tego tytułu uzyskują dochody oraz do oświadczenia wyjaśniającego, czy jedna z posiadanych przez wspólne gospodarstwo domowe nieruchomości służy do osiągania dodatkowych dochodów np. poprzez najem. Jeżeli nie to w jaki sposób są one użytkowane? W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał oświadczenie dotyczące kosztów utrzymania. Z nadesłanego oświadczenia wynika m.in., iż utrzymanie mieszkanie obciąża wnioskodawcę w 50 %. Całkowity koszt utrzymania mieszkania o powierzchni [...] m2 z tytułu czynszu i opłat za energię i gaz wynosi średnio miesięcznie [...] zł. Natomiast koszt utrzymania domu o powierzchni [...] m2 z tytułu energii elektrycznej, gazu, wody, ścieków, telefonu wynosi średnio miesięcznie [...] zł. Koszty leczenia wahają się od [...] do [...] zł. Odnosząc się do wydatków na edukację synów wnioskodawca określił, iż co miesiąc na utrzymanie każdego z [...] synów wydaje od [...] do [...] zł. Natomiast opłata roczna za studia jednego z synów wynosi [...] zł. Jak oświadczył wnioskodawca, żaden z synów nie otrzymuje stypendiów i nie uzyskuje innych dochodów. Dodatkowe dochody uzyskuje za to żona wnioskodawcy. Dochody te pochodzą z tytułu najmu i wynoszą miesięcznie [...] zł brutto ([...] zł netto). Oprócz oświadczenia wnioskodawca przesłał wyciągi bankowe swojej żony. Skarżący jak świadczył rachunku bankowego nie posiada. Analiza wyciągów bankowych żony wskazuje obroty we wskazanym okresie ([...]2009 r.) w wysokości [...] zł. Saldo końcowe rachunku wynosi zaś [...] zł. Zasilenie rachunku to przede wszystkim wynagrodzenie jak również własne wpłaty gotówkowe. Żonę wnioskodawcy obciąża również spłata kredytu jednego z synów w wysokości około [...] zł. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdził, że: Koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem sądowym, które strona skarżąca może ponieść wobec przedmiotu zaskarżenia (wznowienie postępowania podatkowego) sprowadzają się do wpisu stałego od wniesionej skargi w kwocie 200 zł (§ 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz ewentualnych przyszłych kosztów sądowych (zażalenie, opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem), które mogą ale nie musza wystąpić, a nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192). Do ewentualnych kosztów postępowania, które mogą ale nie muszą wystąpić należy również zaliczyć wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu od skargi (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Skarżąca wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym wyżej mowa, należy rozumieć jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Wykładnia art. 246 ( 1 ppsa prowadzi do wniosku, iż zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, wobec tego należy przyjąć, że jeżeli po zaspokojeniu najbardziej elementarnych potrzeb strony skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie, pozostają jakiekolwiek środki finansowe, to strona zobowiązana jest – na miarę swoich możliwości - w tych kosztach uczestniczyć. Kierując sprawę na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, powinna liczyć się ona z mogącymi powstać kosztami i poczynić na ten cel stosowne oszczędności, nawet kosztem bieżących lecz niekoniecznych wydatków. Orzecznictwo sądowe prezentuje ugruntowany pogląd, iż nie ma uzasadnionych przesłanek co do tego, aby Skarb Państwa pokrywał pełne koszty prowadzenia sprawy za stronę, która przy dołożeniu należytej staranności i poczynieniu możliwych oszczędności, mogła zgromadzić środki finansowe dla dochodzenia swych praw. Wskazać należy, iż wynikającą z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w szczególności jej art. 199, 214 i 237 zasadą jest, że każdy uczestnik postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej ponosi koszty tego postępowania związane z jego udziałem, w tym opłaty sądowe należne od niego zgodnie z przepisami tej ustawy. Podkreślenia wymaga, iż przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie całkowitym lub częściowym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe, z przyczyn niezależnych od niej lub spowodować może uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Odnosząc to na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie spełnia ustawowych przesłanek determinujących przyznanie jemu prawa pomocy. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy a zwłaszcza z nadesłanych dokumentów nie wynika, iż strona skarżąca jest osobą całkowicie pozbawioną środków do życia, co mogłoby uzasadniać wtedy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie w całości od kosztów sądowych lub z ich części. Kierując się taką oceną wzięto również pod uwagę, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu z drugiej strony jej możliwości finansowych. Analiza możliwości finansowych wspólnego gospodarstwa domowego strony skarżącej wskazuje na możliwość poniesienia przez nią kosztów postępowania sądowego bez obawy zachwiania sytuacji materialnej i bytowej. Oznacza to, że strona po uiszczeniu rzeczonych kosztów będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Świadczy o tym chociażby wysokość salda końcowego wskazanego na rachunku bankowym żony wnioskodawcy. Biorąc także pod uwagę, iż wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawcy jest w stanie ponieść koszty utrzymania [...] synów w wysokości od [...] do [...] zł każdy, jak również koszty edukacji jednego z nich w wysokości [...] zł rocznie trudno przyjąć, iż strona wykazała, że obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami umożliwiającymi jej poniesienie kosztów udziału w tym postępowaniu lub aby nie miała możliwości pozyskania tych środków. Oceny tej nie zmienia również okoliczność, iż na stronie skarżącej ciąży możliwość uiszczenia kosztów postępowania w tej samej co wyżej wysokości jeszcze w innej sprawie toczącej się przed tut. sądem administracyjnym (sygn. akt I SA/Lu 588/09). Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.