I SA/Lu 588/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca), Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, WSA Andrzej Niezgoda, Protokolant Starszy asystent sędziego Monika Bartmińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 maja 2015 r. sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozostawienia podania bez rozpoznania I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy z dnia [...] nr [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz B. B. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. przyznaje adwokatowi J. P. - prowadzącemu Kancelarię Adwokacką - kwotę [...], w tym VAT tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze (organ), w wyniku rozpatrzenia zażalenia B. B. (podatnik), utrzymało w mocy postanowienie Wójta [...] (organ pierwszej instancji) z dnia 27 stycznia 2014 r. o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku podatnika z dnia 27 grudnia 2013 r. w sprawie wyłączenia z opodatkowania nieużytkowanych działek. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i akt podatkowych przedstawionych przez organ wynika, że w dniu 27 grudnia 2013 r. wpłynęło do organu pierwszej instancji pismo podatnika z tej samej daty, w którym podatnik zwrócił się z prośbą o wyłączenie z opodatkowania jego nieużytkowanych działek. Organ pierwszej instancji, na zasadzie art. 169 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa (Dz.U.2012.749 ze zm. – o.p.), wezwał podatnika do uzupełniania braków formalnych powyższego pisma poprzez sprecyzowanie treści żądania, tj. jednoznaczne określenie woli i intencji towarzyszących sfomułowaniu "wyłączenie z opodatkowania" oraz przez oznaczenie działek, ich powierzchni, których wniosek ma dotyczyć. Jednocześnie organ pierwszej instancji zakreślił podatnikowi termin siedmiu dni na uzupełnienie braków formalnych pisma z dnia 27 grudnia 2013 r. i pouczył, że w przypadku niewykonania wezwania pismo podatnika zostanie pozostawione bez rozpatrzenia. Wezwanie to podatnik otrzymał w dniu 10 stycznia 2014 r. i nie udzielił żadnej odpowiedzi. Wobec tego organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia 27 stycznia 2014 r. pozostawił bez rozpatrzenia omawiany wniosek podatnika z dnia 27 grudnia 2013 r. w sprawie wyłączenia z opodatkowania nieużytkowanych działek na podstawie art. 169 § 1 i § 4 w zw. z art. 216 o.p. Podatnik złożył zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji z dnia 27 stycznia 2014 r. Wyjaśnił, że jego wniosek dotyczy dwóch działek i podał ich numery. Działki te nie są uprawiane, nic na nich nie jest zasiane. Powyższe informacje przekazał przecież ustnie właściwemu inspektorowi. W powyższych okolicznościach organ stanął na stanowisku, zgodnie z którym pismo podatnika z dnia 27 grudnia 2013 r. zawierało braki formalne, jego treść nie pozwoliła na jednoznaczne ustalenie jakich konkretnie działek wniosek dotyczy. W związku z tym, że podatnik nie odpowiedział na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych omawianego pisma, zasadnie organ pierwszej instancji zastosował art. 169 § 1, § 4 o.p. i postanowił o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku podatnika z dnia 27 grudnia 2013 r. w sprawie wyłączenia z opodatkowania nieużytkowanych działek. Dlatego też, w przekonaniu organu, na zasadzie art. 233 § 1 pkt 1 o.p., należało utrzymać w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Podatnik złożył skargę na powyższe postanowienie organu. Wniósł o jego uchylenie, jak również o uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji z dnia 27 stycznia 2014 r. Podkreślał, że ustnie poinformował organ pierwszej instancji jakich działek dotyczy jego pismo z dnia 27 grudnia 2013 r. W zaistniałych okolicznościach, w ocenie podatnika, doszło do naruszenia jego interesu prawnego. Odpowiadając na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu. Na wstępie trzeba przypomnieć stan prawny, jaki jest istotny dla wyniku analizowanej sprawy. Stosownie do art. 168 o.p. podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia, ponaglenia, wnioski) mogą być wnoszone pisemnie lub ustnie do protokołu, a także za pomocą środków komunikacji elektronicznej przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu podatkowego, utworzoną na podstawie ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, lub portal podatkowy (§ 1). Podanie powinno zawierać co najmniej treść żądania, wskazanie osoby, od której pochodzi, oraz jej adresu (miejsca zamieszkania lub pobytu, siedziby albo miejsca prowadzenia działalności), a także czynić zadość innym wymogom ustalonym w przepisach szczególnych (§ 2 ). Podanie wniesione pisemnie albo ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego, a protokół ponadto przez pracownika, który go sporządził. Jeżeli podanie wnosi osoba, która nie może lub nie umie złożyć podpisu, podanie lub protokół podpisuje za nią inna osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu (§ 3 ). Z kolei w myśl art. 169 o.p., jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia (§ 1 ). Jeżeli podanie nie zawiera adresu, organ pozostawia je bez rozpatrzenia. W tym przypadku nie dokonuje się wezwania, o którym mowa w § 1, oraz nie wydaje postanowienia, o którym mowa w § 4 (§ 1a). Przepis § 1 stosuje się również, jeżeli strona nie wniosła opłat, które zgodnie z odrębnymi przepisami powinny zostać uiszczone z góry (§ 2). Organ podatkowy rozpatrzy jednak podanie niespełniające warunku, o którym mowa w § 2, jeżeli: 1) za niezwłocznym rozpatrzeniem podania przemawia interes publiczny lub ważny interes strony; 2) wniesienie podania stanowi czynność, dla której jest ustanowiony termin zawity; 3) podanie wniosła osoba zamieszkała za granicą (§ 3). Organ podatkowy wydaje postanowienie o pozostawieniu podania bez rozpatrzenia, na które przysługuje zażalenie (§ 4). Oceniając postępowanie organu pierwszej instancji, a następnie organu rozpatrującego zażalenie podatnika, w świetle przytoczonych wyżej unormowań prawnych należy - zdaniem sądu - dojść do wniosku, że nie jest ono zgodne z prawem. Niewątpliwie podatnik wystąpił do organu pierwszej instancji z wnioskiem o zwolnienie od opodatkowania działek, które nie są użytkowane. Taki jest bowiem sens sformułowania jakim posłużył się podatnik w piśmie z dnia 27 grudnia 2013 r., a więc wyłączenia z opodatkowania. Zbędne zatem było wzywanie podatnika do sprecyzowania treści żądania, tj. jednoznacznego określenia woli i intencji towarzszących wnioskowi o wyłączenie z opodatkowania. Podatnik nie miał obowiązku posłużenia się sformułowaniami ściśle zaczerpniętymi z brzmienia przepisów materialnego prawa podatkowego. Natomiast - w ocenie sądu - wola podatnika była jasna. Chciał on, aby działki nieużytkowane nie były opodatkowane, co oznacza, że dotychczas były. W związku z tym, po wpłynięciu tak sformułowanego żądania podatnika, organ pierwszej instancji miał obowiązek przeanalizować ile działek tego konkretnego podatnika podlega opodatkowaniu i jakim podatkiem (rolnym, leśnym, od nieruchomości) na terenie właściwości tego właśnie organu podatkowego pierwszej instancji. Informacjami w tym zakresie dysponuje sam organ pierwszej instancji. Następnie organ ten zobowiązany był ocenić czy okoliczność użytkowania działek przez podatnika ma jakiekolwiek znaczenie dla opodatkowania w myśl unormowań właściwej ustawy podatkowej (o podatku rolnym, o podatku leśnym, czy o podatkach i opłatach lokalnych). Jeśli organ, w wyniku powyższych czynności i rozważań, doszedłby do przekonania, że użytkowanie określonych działek jest istotne dla ich opodatkowania właściwym podatkiem, to wówczas był zobowiązany ocenić czy użytkowanie działek jest okolicznością braną pod uwagę z urzędu przez organ podatkowy w postępowaniu wymiarowym (zmierzającym do ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego), czy też jedynie na wniosek uprawnionego podmiotu. Analiza przeprowadzona w powyższy sposób pozwoliłaby organowi pierwszej instancji na przesądzenie w jakim zakresie wniosek podatnika może wszczynać odrębne postępowanie podatkowe, a w jakim należy zastosować art. 165a § 1, § 2 o.p., a więc odmówić wszczęcia postępowania. Tym samym organ pierwszej instancji wiedziałby w zakresie jakich działek podatnika może zostać wszczęte postępowanie podatkowe w sprawie ich zwolnienia od opodatkowania. Dotychczas organ pierwszej instancji zaniechał podjęcia jakichkolwiek czynności w celu prawidłowego, zgodnego z prawem załatwienia wniosku podatnika z dnia 27 grudnia 2013 r. czy to w sposób formalny, czy też merytoryczny. Organ pierwszej instancji w motywach swojego postanowienia z dnia 27 stycznia 2014 r. nie wyjaśnił nawet ile działek tego podatnika i jakim podatkiem podlega opodatkowaniu na terenie jego właściwości. Podatnik na rozprawie w dniu 22 maja 2015 r. wyjaśnił, że na terenie Gminy W. ma dwie działki opodatkowane podatkiem rolnym i jedną leśnym. Jednocześnie zastrzegał się, że nie jest tego pewien. W tym stanie sprawy nie było żadnych przeszkód do tego, aby organ pierwszej instancji w prawidłowy sposób ocenił wniosek podatnika. Nie zaistniały braki formalne w rozumieniu art. 169 § 1w zw. z art. 168 § 2 o.p., o których mowa w kontrolowanym postanowieniu. Wniosek został tak sformułowany przez podatnika, że, obiektywnie rzecz biorąc, organ pierwszej instancji był w stanie o nim rozstrzygnąć czy to formalnie, czy merytorycznie. Z. jedynie podstawowych czynności ze strony organu pierwszej instancji, sięgnięcia do informacji jakimi organ ten dysponuje z urzędu na potrzeby wymiaru zobowiązań podatkowych oraz stosownej analizy posiadanych danych na gruncie obowiązującego stanu prawnego. Brakami formalnymi podania w zakresie treści zawartego w nim żądania są takie luki czy niejasności, które w sposób obiektywny uniemożliwiają organowi podatkowemu nadanie temu podaniu dalszego biegu. Tak się nie stało w okolicznościach analizowanej sprawy. Organ pierwszej instancji, a za nim organ rozpatrujący zażalenie, nie wykazały aby ilość działek podatnika na terenie Gminy W. czy ich charakterystyka miały nie pozwalać na odniesienie się do wniosku o wyłączenie z opodatkowania działek z powodu nieużytkowania. Rzeczywiście byłoby łatwiej organowi pierwszej instancji, gdyby podatnik podał numery działek. Jednak ten brak nie oznaczał jeszcze braku formalnego, bowiem w okolicznościach kontrolowanej sprawy organ nie był pozbawiony możliwości, aby rozstrzygnąć o wniosku podatnika, mając na uwadze informacje posiadane z urzędu i wszystkie działki tego podatnika położone na terenie jego właściwości. W tym stanie sprawy w istocie nie zaistniały braki formalne podania w zakresie treści żądania zgłoszonego przez podatnika, ale organ pierwszej instancji domagał się od podatnika zawężenia granic zgłoszonego żądania. Takie działania organu pierwszej instancji nie mieściły się w granicach art. 169 § 1 w zw. z art. 168 § 2 o.p. W ocenie sądu, regulacje zawarte w art. 169 § 1 w zw. z 168 § 2 o.p. organy podatkowe powinny stosować mając na uwadze zasady, o których stanowią: art. 121 § 1, art. 122 i art. 125 § 1 o.p., a więc organ pierwszej instancji ma obowiązek postępować w sposób budzący zaufanie; podejmować wszelkie niezbędne czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy; działać z należytą wnikliwością, posługując się najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy. W konsekwencji, jeśli treść żądania zgłoszonego przez podatnika nie była ujęta w słowach zaczerpniętych z właściwej ustawy podatkowej i organ pierwszej instancji w świetle posiadanych z urzędu informacji był w stanie ocenić, dla opodatkowania których działek może mieć znaczenie fakt ich użytkowania czy nieużytkowania, to nie było żadnych podstaw - ani faktycznych, ani prawnych - do rozpoznania w takiej sytuacji braku formalnego wniosku i powoływania się na unormowania art. 169 § 1 w zw. z art. 168 § 2 o.p. Brak formalny, dotyczący treści żądania zgłoszonego przez podatnika, musi mieć taki charakter, że organ podatkowy, nawet przy wykorzystaniu informacji posiadanych z urzędu, w sposób obiektywny, nie może powziąć wiedzy o tym czego oczekuje podatnik od organu podatkowego, przyznania jakich uprawnień. Na zakończenie trzeba wyraźnie podkreślić, że wynik tej sprawy sądowej w żaden sposób nie przesądza treści przyszłych rozstrzygnięć organów podatkowych, a więc kwestii formalnej dopuszczalności zgłoszonego wniosku i zasadności samego zwolnienia podatnika z opodatkowania z tytułu nieużytkowania działek. Stanowisko sądu w tej sprawie oznacza jedynie, że dotychczas organ pierwszej instancji i organ rozpatrujący zażalenie w przedstawionej argumentacji faktycznej i prawnej nie wykazały zaistnienia braków formalnych, uzasadniających pozostawienie bez rozpatrzenia pisma podatnika z dnia 27 grudnia 2013 r. Przy podejmowaniu dalszych rozstrzygnięć odnośnie omawianego wniosku podatnika organy podatkowe będą zobowiązane uwzględnić stanowisko prawne wyrażone w nin. uzasadnieniu. Z tych powodów zaskarżone postanowienie i postanowienie organu pierwszej instancji podlegały uchyleniu na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i przy zastosowaniu art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm. - p.p.s.a.). Orzeczenie o kosztach sądowych, zasądzonych na rzecz skarżącego podatnika, uzasadnia art. 200 tej ustawy. Natomiast o wynagrodzeniu dla adwokata, który reprezentował skarżącego podatnika w ramach prawa pomocy, orzeczono na podstawie w art. 250 p.p.s.a.