I SA/Lu 589/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca), Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, WSA Andrzej Niezgoda, Protokolant Starszy asystent sędziego Monika Bartmińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 maja 2015 r. sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozostawienia podania bez rozpoznania I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz B. B. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. przyznaje adwokatowi J. P.- prowadzącemu Kancelarię Adwokacką - kwotę [...], w tym VAT tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze (organ), w wyniku rozpatrzenia zażalenia B. B. (podatnik), utrzymało w mocy postanowienie Wójta [...] (organ pierwszej instancji) z dnia 27 stycznia 2014 r. o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku podatnika z dnia 27 grudnia 2013 r. w sprawie nienaliczania podatku leśnego z działki i zwrotu nienależnie naliczonego, pobranego podatku. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i akt podatkowych przedstawionych przez organ wynika, że w dniu 27 grudnia 2013 r. wpłynęło do organu pierwszej instancji pismo podatnika z tej samej daty, w którym podatnik zwrócił się z prośbą o nienaliczanie podatku leśnego z jego działki, gdyż połowa nie spełnia warunku pobierania podatku, wynikającego z ustawy. Jednocześnie podatnik wniósł o zwrot nienależnie naliczonego, pobranego podatku. Organ pierwszej instancji, na zasadzie art. 169 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa (Dz.U.2012.749 ze zm. – o.p.), wezwał podatnika do uzupełniania braków formalnych powyższego pisma poprzez sprecyzowanie treści żądania, tj. wyjaśnienie intencji sfomułowania "połowa nie spełnia warunku pobierania podatku, wynikającego z ustawy" oraz przez oznaczenie działek, ich powierzchni, których wniosek ma dotyczyć. Ponadto organ pierwszej instancji zażądał od podatnika sprecyzowania jakiego okresu i jakiej kwoty dotyczy wniosek o zwrot nienależnie naliczonego i pobranego podatku. Jednocześnie organ pierwszej instancji zakreślił podatnikowi termin siedmiu dni na uzupełnienie powyższych braków formalnych pisma z dnia 27 grudnia 2013 r. i pouczył, że w przypadku niewykonania wezwania pismo podatnika zostanie pozostawione bez rozpatrzenia. Wezwanie to podatnik otrzymał w dniu 10 stycznia 2014 r. i nie udzielił żadnej odpowiedzi. Wobec tego organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia 27 stycznia 2014 r. pozostawił bez rozpatrzenia omawiany wniosek podatnika z dnia 27 grudnia 2013 r. w sprawie nienaliczania podatku leśnego z działki i zwrotu nienależnie naliczonego, pobranego podatku na podstawie art. 169 § 1 i § 4 w zw. z art. 216 o.p. Podatnik złożył zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji z dnia 27 stycznia 2014 r. Wyjaśnił, że jego wniosek dotyczy jednej działki. Wzdłuż drogi wycięto las na szerokości 4 metrów, w celu przejazdu maszyn. Powyższe informacje przekazał przecież ustnie właściwemu inspektorowi. W powyższych okolicznościach organ stanął na stanowisku, zgodnie z którym pismo podatnika z dnia 27 grudnia 2013 r. zawierało braki formalne, jego treść nie pozwoliła na jednoznaczne ustalenie jakich konkretnie działek i jakiej powierzchni wniosek dotyczy oraz za jaki czas i w jakiej wysokości podatnik domaga się zwrotu podatku. W związku z tym, że podatnik nie odpowiedział na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych omawianego pisma, zasadnie organ pierwszej instancji zastosował art. 169 § 1, § 4 o.p. i postanowił o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku podatnika z dnia 27 grudnia 2013 r. w sprawie nienaliczania podatku leśnego z działki i zwrotu nienależnie naliczonego, pobranego podatku. Przedmiot sprawy nie został bowiem wystarczająco zindywidualizowany przez podatnika. Dlatego też, w przekonaniu organu, na zasadzie art. 233 § 1 pkt 1 o.p., należało utrzymać w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Podatnik złożył skargę na powyższe postanowienie organu. Wniósł o jego uchylenie, jak również o uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji z dnia 27 stycznia 2014 r. Podkreślał, że ustnie poinformował organ pierwszej instancji jakiej działki dotyczy jego pismo z dnia 27 grudnia 2013 r. W zaistniałych okolicznościach, w ocenie podatnika, doszło do naruszenia jego interesu prawnego. Odpowiadając na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu. Na wstępie trzeba przypomnieć stan prawny, jaki jest istotny dla wyniku analizowanej sprawy. Stosownie do art. 168 o.p. podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia, ponaglenia, wnioski) mogą być wnoszone pisemnie lub ustnie do protokołu, a także za pomocą środków komunikacji elektronicznej przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu podatkowego, utworzoną na podstawie ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, lub portal podatkowy (§ 1). Podanie powinno zawierać co najmniej treść żądania, wskazanie osoby, od której pochodzi, oraz jej adresu (miejsca zamieszkania lub pobytu, siedziby albo miejsca prowadzenia działalności), a także czynić zadość innym wymogom ustalonym w przepisach szczególnych (§ 2 ). Podanie wniesione pisemnie albo ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego, a protokół ponadto przez pracownika, który go sporządził. Jeżeli podanie wnosi osoba, która nie może lub nie umie złożyć podpisu, podanie lub protokół podpisuje za nią inna osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu (§ 3 ). Z kolei w myśl art. 169 o.p., jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia (§ 1). Jeżeli podanie nie zawiera adresu, organ pozostawia je bez rozpatrzenia. W tym przypadku nie dokonuje się wezwania, o którym mowa w § 1, oraz nie wydaje postanowienia, o którym mowa w § 4 (§ 1a). Przepis § 1 stosuje się również, jeżeli strona nie wniosła opłat, które zgodnie z odrębnymi przepisami powinny zostać uiszczone z góry (§ 2). Organ podatkowy rozpatrzy jednak podanie niespełniające warunku, o którym mowa w § 2, jeżeli: 1) za niezwłocznym rozpatrzeniem podania przemawia interes publiczny lub ważny interes strony; 2) wniesienie podania stanowi czynność, dla której jest ustanowiony termin zawity; 3) podanie wniosła osoba zamieszkała za granicą (§ 3). Organ podatkowy wydaje postanowienie o pozostawieniu podania bez rozpatrzenia, na które przysługuje zażalenie (§ 4). Oceniając postępowanie organu pierwszej instancji, a następnie organu rozpatrującego zażalenie podatnika, w świetle przytoczonych wyżej unormowań prawnych należy - zdaniem sądu - dojść do wniosku, że nie jest ono zgodne z prawem. Niewątpliwie podatnik wystąpił do organu pierwszej instancji z wnioskiem dotyczącym jednej działki leśnej. Organ pierwszej instancji nie wykazał, aby podatnik był opodatkowany podatkiem leśnym z tytułu większej ilości działek, a w każdym razie więcej niż jednej. Trzeba przecież mieć w polu widzenia, że organ pierwszej instancji, jako organ podatkowy, dysponuje z urzędu informacją z tytułu jakich działek leśnych podatnikowi jest ustalane zobowiązanie podatkowe. Wobec tego zbędne było wzywanie podatnika do sprecyzowania treści żądania przez wskazanie jakiej działki leśnej ono dotyczy. Natomiast kwestia powierzchni działki leśnej, jaka miałaby, zdaniem podatnika, nie podlegać opodatkowaniu, to jest już kwestia merytoryczna, nie zaś brak formalny wniosku i może ona podlegać wyjaśnieniu wyłącznie we właściwym postępowaniu podatkowym. W związku z tym, po wpłynięciu tak sformułowanego żądania podatnika, organ pierwszej instancji miał obowiązek przeanalizować ile działek tego konkretnego podatnika podlega opodatkowaniu podatkiem leśnym na terenie właściwości tego właśnie organu podatkowego pierwszej instancji. Informacjami w tym zakresie dysponuje sam organ pierwszej instancji. Następnie organ ten zobowiązany był ocenić czy pismo podatnika dotyczące nienaliczania podatku leśnego od połowy jego działki - bez względu na przyczyny takiego nienaliczania podatku - może wszczynać odrębne postępowanie podatkowe w stosunku do postępowania wymiarowego (zmierzającego do ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego), czy też nie. W dotychczasowej argumentacji organ pierwszej instancji, podobnie jak i organ rozpatrujący zażalenie, pozostawiły poza zakresem swojej uwagi samą dopuszczalność prowadzenia odrębnego postępowania podatkowego i wydania odrębnej decyzji w sprawie nieopodatkowania części działki leśnej. Wobec tego trudno zasadnie przyjąć, aby na obecnym etapie czynności organu pierwszej instancji została wykazana celowość wzywania podatnika do sprecyzowania intencji towarzszących twierdzeniu, że połowa jego działki leśnej nie spełnia ustawowego warunku opodatkowania. Trzeba też pamiętać i o tym, że ustalenie okoliczności faktycznych, rzutujących na wymiar podatku (wysokość zobowiązania podatkowego), to jest przedmiot postępowania wyjaśniającego, prowadzonego dla potrzeb zastosowania adekwatnych przepisów materialnego prawa podatkowego, nie zaś zagadnienie formalne. Analiza przeprowadzona w powyższy sposób pozwoliłaby organowi pierwszej instancji na przesądzenie w jakim zakresie wniosek podatnika może wszczynać odrębne postępowanie podatkowe, a w jakim należy zastosować art. 165a § 1, § 2 o.p., a więc odmówić wszczęcia postępowania. Dotychczas organ pierwszej instancji zaniechał podjęcia jakichkolwiek czynności w celu prawidłowego, zgodnego z prawem załatwienia wniosku podatnika z dnia 27 grudnia 2013 r. czy to w sposób formalny, czy też merytoryczny. Organ pierwszej instancji w motywach swojego postanowienia z dnia 27 stycznia 2014 r. nie wyjaśnił nawet ile działek tego podatnika jest opodatkowanych podatkiem leśnym na terenie jego właściwości. Podatnik na rozprawie w dniu 22 maja 2015 r. wyjaśnił, że na terenie Gminy W. ma dwie działki opodatkowane podatkiem rolnym i jedną leśnym. Jednocześnie zastrzegał się, że nie jest tego pewien. Podatnik w omawianym podaniu z dnia 27 grudnia 2013 r. domagał się również zwrotu podatku leśnego. Nie sprecyzował od kiedy i w jakiej kwocie. Jednak - w ocenie sądu - brak takich danych nie mógł być zasadnie kwalifikowany jako brak formalny w rozumieniu art. 169 § 1 w zw. z art. 168 § 2 o.p. i w żadnym razie organ pierwszej instancji nie był zwolniony od obowiązku rozważenia i oceny czy omawiany wniosek o zwrot podatku leśnego jest dopuszczalny, a jeśli tak, to czy ustalone przez organ pierwszej instancji okoliczności faktyczne rzeczywiście w świetle prawa uzasadniają jakikolwiek zwrot tego podatku (jak to określa podatnik). Nie można też mieć uzasadnionych wątpliwości co do tego, że jeśli podatnik nie precyzuje za jaki czas chce zwrotu podatku, to obowiązkiem organu podatkowego jest mieć na uwadze cały czas za jaki taki zwrot okaże się uzasadniony od strony faktycznej i prawnej. Organ pierwszej instancji powinien także (w rozumieniu obowiązku) mieć w polu widzenia relacje jakie istnieją między decyzją o ustaleniu podatnikowi zobowiązania podatkowego, w tym przypadku w podatku leśnym (jeśli pozostaje w obrocie prawnym) a uprawnieniem podatnika do domagania się zwrotu podatku wynikającego z takiej decyzji w jakiejkolwiek części. Jest to istotne zagadnienie, które organ pierwszej instancji dotychczas całkowicie pominął. W tym stanie sprawy nie było żadnych przeszkód do tego, aby organ pierwszej instancji w prawidłowy sposób ocenił wniosek podatnika. Nie zaistniały braki formalne w rozumieniu art. 169 § 1w zw. z art. 168 § 2 o.p., o których mowa w kontrolowanym postanowieniu. Wniosek został tak sformułowany przez podatnika, że, obiektywnie rzecz biorąc, organ pierwszej instancji był w stanie o nim rozstrzygnąć czy to formalnie, czy merytorycznie. Zabrakło jedynie podstawowych czynności ze strony organu pierwszej instancji, sięgnięcia do informacji jakimi organ ten dysponuje z urzędu na potrzeby wymiaru zobowiązań podatkowych oraz stosownej analizy posiadanych danych na gruncie obowiązującego stanu prawnego. Brakami formalnymi podania w zakresie treści zawartego w nim żądania są takie luki czy niejasności, które w sposób obiektywny uniemożliwiają organowi podatkowemu nadanie temu podaniu dalszego biegu. Tak się nie stało w okolicznościach analizowanej sprawy. Organ pierwszej instancji, a za nim organ rozpatrujący zażalenie, nie wykazały aby ilość działek leśnych podatnika na terenie Gminy W. czy ich charakterystyka miały nie pozwalać na odniesienie się do wniosku o nienaliczanie podatku leśnego z działki i zwrotu nienależnie naliczonego, pobranego podatku. Rzeczywiście byłoby łatwiej organowi pierwszej instancji, gdyby podatnik podał numer działki, kwotę zwrotu podatku leśnego i sposób jej wyliczenia. Jednak te braki nie oznaczały jeszcze braków formalnych wniosku, bowiem w okolicznościach kontrolowanej sprawy organ nie był pozbawiony możliwości, aby rozstrzygnąć o wniosku podatnika, mając na uwadze informacje posiadane z urzędu i działki tego podatnika położone na terenie jego właściwości. W tym stanie sprawy w istocie nie zaistniały braki formalne podania w zakresie treści żądania zgłoszonego przez podatnika, ale organ pierwszej instancji domagał się od podatnika zawężenia granic zgłoszonego żądania. Takie działania organu pierwszej instancji nie mieściły się w granicach art. 169 § 1 w zw. z art. 168 § 2 o.p. W ocenie sądu, regulacje zawarte w art. 169 § 1 w zw. z 168 § 2 o.p. organy podatkowe powinny stosować mając na uwadze zasady, o których stanowią: art. 121 § 1, art. 122 i art. 125 § 1 o.p., a więc organ pierwszej instancji ma obowiązek postępować w sposób budzący zaufanie; podejmować wszelkie niezbędne czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy; działać z należytą wnikliwością, posługując się najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy. W konsekwencji, jeśli treść żądania zgłoszonego przez podatnika nie była ujęta w sposób oczekiwany przez organ pierwszej instancji, ale jednocześnie organ ten w świetle posiadanych z urzędu informacji był w stanie ocenić czy jest uzasadnione wszczęcie postępowania w kwestii nienaliczania podatku leśnego od części działki leśnej oraz w przedmiocie zwrotu podatku leśnego, jak również miał możliwość wyjaśnienia o jakiej jednej działce leśnej mowa jest we wniosku podatnika, to nie było żadnych podstaw - ani faktycznych, ani prawnych - do rozpoznania w takiej sytuacji braku formalnego wniosku i powoływania się na unormowania art. 169 § 1 w zw. z art. 168 § 2 o.p. Brak formalny, dotyczący treści żądania zgłoszonego przez podatnika, musi mieć taki charakter, że organ podatkowy, nawet przy wykorzystaniu informacji posiadanych z urzędu, w sposób obiektywny, nie może powziąć wiedzy o tym czego oczekuje podatnik od organu podatkowego, przyznania jakich uprawnień. Zdaniem sądu, taka sytuacja w analizowanej sprawie nie zaistniała. Na zakończenie trzeba wyraźnie podkreślić, że wynik tej sprawy sądowej w żaden sposób nie przesądza treści przyszłych rozstrzygnięć organów podatkowych, a więc kwestii formalnej dopuszczalności zgłoszonego wniosku i zasadności nieopodatkowania części działki leśnej czy zwrotu podatku leśnego. Stanowisko sądu w tej sprawie oznacza jedynie, że dotychczas organ pierwszej instancji i organ rozpatrujący zażalenie w przedstawionej argumentacji faktycznej i prawnej nie wykazały zaistnienia braków formalnych, uzasadniających pozostawienie bez rozpatrzenia pisma podatnika z dnia 27 grudnia 2013 r. Przy podejmowaniu dalszych rozstrzygnięć odnośnie wniosku podatnika organy podatkowe będą zobowiązane uwzględnić stanowisko prawne wyrażone w nin. uzasadnieniu. Z tych powodów zaskarżone postanowienie i postanowienie organu pierwszej instancji podlegały uchyleniu na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i przy zastosowaniu art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm. - p.p.s.a.). Orzeczenie o kosztach sądowych, zasądzonych na rzecz skarżącego podatnika, uzasadnia art. 200 tej ustawy. Natomiast o wynagrodzeniu dla adwokata, który reprezentował skarżącego podatnika w ramach prawa pomocy, orzeczono na podstawie w art. 250 p.p.s.a.