I SA/Lu 592/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Sędziowie WSA Halina Chitrosz,, NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk (sprawozdawca), Protokolant Starszy inspektor Magdalena Futyma, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi M. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz [...] kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w L. po rozpatrzeniu zażalenia M. D. ("strona", "zobowiązany", "skarżący") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] Nr [...], odmawiające umorzenia kosztów egzekucyjnych. Z akt sprawy wynika, iż organ egzekucyjny prowadził wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuły wykonawcze, obejmujące zaległości za nieuiszczony podatek od towarów i usług za lata: 1999 r. I - VI 2000 r., VIII - XII 2000 r., 2001 r., 2002 r. I - VII 2003 r. i IX - XI 2003 r. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w 2010r. Należności z tytułu VAT wynikały z decyzji organu podatkowego z dnia [...]. W toku postępowania egzekucyjnego doręczono zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych, spisano protokół o stanie majątkowym i dokonano zajęcia udziału w wysokości 2/4 udziału w nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] (dz. nr ewid. [...]). Za te czynności egzekucyjne naliczono opłaty, o których mowa w art. 64 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. z 2012 r., poz. 1015) – zwanej dalej "ustawą egzekucyjną", stanowiące w rozumieniu art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej koszty egzekucyjne, w łącznej kwocie 47.361,90 zł. Pismem z dnia 4 grudnia 2012 r., zobowiązany zwrócił się do organu egzekucyjnego między innymi o umorzenie zaległości podatkowych wraz z odsetkami oraz należnych kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu, powołując się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, zaakcentował, że gdyby organy podatkowe orzekały obecnie, to nie doszłoby do wydania decyzji w przedmiocie podatku od towarów i usług. Dzisiaj bowiem podmioty znajdujące się w podobnej sytuacji mają prawo do dokonania odliczenia podatku naliczonego. Ponadto podniósł, że nie jest w stanie ponieść ciężaru związanego z zapłatą przedmiotowych zaległości. Wskazał, iż nie ma pracy i nie uzyskuje dochodów. Wszystkie oszczędności wydał na leczenie i obecnie żyje z dnia na dzień. Jedyny jego majątek to udział w nieruchomości (działka zabudowana domem), która ma być przedmiotem egzekucji. W związku z tym w sprawie występuje zarówno ważny interes podatnika jak i interes publiczny. W toku postępowania prowadzonego w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych, organ egzekucyjny wezwał zobowiązanego do nadesłania dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową. W odpowiedzi, zobowiązany wyjaśnił, że jego sytuacja majątkowa jest bardzo trudna. Dochód czteroosobowej rodziny stanowi emerytura żony (650 zł), wynagrodzenia za prace córki (2000 zł) oraz dochód z najmu pomieszczeń (2100 zł). Podkreślił, że nie zawinił powstaniu zaległości, gdyż powstały one z powodów występujących po stronie jego kontrahenta. Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu wskazał na przepis art. 64e § 1-3 u.p.e.a. i uznaniowy charakter postanowienia w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych w przypadku wystąpienia co najmniej jednej z przesłanek umorzenia wymienionych w art. 64e § 2 u.p.e.a. Stwierdził, że żadna z tych przesłanek nie wystąpiła i uzasadnił swoje stanowisko w tym względzie. Zobowiązany złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i umorzenie kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu wskazał, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu egzekucyjnego. Podtrzymał argumentację zawartą we wniosku i zarzucił, że całkowicie dowolnie oceniono jego sytuację majątkową, która w istocie jest bardzo trudna. Tym samym w sprawie występują przesłanki zawarte w art. 64e ustawy egzekucyjnej warunkujące umorzenie przedmiotowych kosztów egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia [...] organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie podkreślając, że organ egzekucyjny przeanalizował zebrany w sprawie materiał dowodowy i dokonał właściwej jego oceny. Opisał przebieg postępowania oraz zacytował i zinterpretował, znajdujące w sprawie zastosowanie, przepisy prawne. W tym zakresie wskazał, że koszty egzekucyjne mają charakter bytu odrębnego od dochodzonych w trybie przymusu należności. Obowiązek ich uiszczenia istnieje nie tylko wówczas, gdy należności zostały wyegzekwowane, ale również wtedy, gdy wprawdzie zostały podjęte czynności egzekucyjne, lecz nie doprowadziły one, bezpośrednio do ściągnięcia należności. Wyjątek od naliczania i ponoszenia kosztów egzekucyjnych stanowi art. 64e § 1 i 2 ustawy egzekucyjnej, zgodnie z którym organ egzekucyjny może umorzyć koszty egzekucyjne tylko w przypadku, gdy po pierwsze strona wykaże zaistnienie którejś ze wskazanych w tym przepisie przesłanek, a po drugie organ dokona analizy materiału zebranego w sprawie celem ustalenia czy przesłanki te faktycznie wystąpiły. Umorzenie kosztów egzekucyjnych oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego leżącego w gestii organu egzekucyjnego, co oznacza, że umorzenie tych kosztów w żadnym wypadku nie jest obligatoryjne. Następnie organ odwoławczy stwierdził, że prawidłowo w sprawie zostały przeanalizowane przesłanki umorzenia. Jego zdaniem zasadnie uznano, że sytuacja materialna zobowiązanego, chociaż trudna, nie jest wystarczającą przesłanką umorzenia na obecnym etapie postępowania powstałych kosztów egzekucyjnych. Nie zachodzi przesłanka z art. 64e § 2 pkt 1 ustawy egzekucyjnej. Osiągane przez zobowiązanego dochody oraz posiadany majątek nie potwierdzają, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Organ w toku postępowania zajął udział zobowiązanego w nieruchomości położnej w L. przy ul. [...]. Istnieje zatem możliwość zaspokojenia kosztów egzekucyjnych. W sprawie nie występuje również przesłanka niewspółmierności wydatków egzekucyjnych poniesionych w celu ściągnięcia kosztów egzekucyjnych zawarta w art. 64e § 2 pkt 3 ustawy egzekucyjnej. Wreszcie w sprawie nie istnieje przesłanka ważnego interesu publicznego (art. 64e § 2 pkt 2 ustawy egzekucyjnej). Interes publiczny nie może bowiem być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem strony o zasadności umorzenia kosztów. Umorzenie kosztów z punktu widzenia tej przesłanki spowodowałoby zdaniem organu odwoławczego nieuzasadnione uprzywilejowanie zobowiązanego, w sytuacji gdy inni zobowiązani są regulować koszty egzekucyjne. W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że organ egzekucyjny, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, nie naruszył prawa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. na powyższe postanowienie, skarżący wniósł o jego uchylenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzucił rażące naruszenie art. 64e ustawy egzekucyjnej polegające na dowolnym przyjęciu, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uprawniające organ do umorzenia kosztów egzekucyjnych. W jego ocenie organ nie rozważył wszechstronnie materiału dowodowego, co czyni zaskarżone rozstrzygnięcie dowolnym. Podtrzymał zarzuty zażalenia w zakresie braku swojej winy w powstaniu przedmiotowych zaległości podatkowych, dowolnej oceny sytuacji materialnej w jakiej obecnie się znajduje. Dodał, że od dnia 1 kwietnia 2013 r. nie uzyskuje już żadnych dochodów z tytułu wynajmu i umowy zlecenia, a spełnienie zobowiązania pozbawi go jakichkolwiek środków do życia. Tym samym w sprawie występują przesłanki zawarte w art. 64e ustawy egzekucyjnej, warunkujące umorzenie przedmiotowych kosztów egzekucyjnych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w L. wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z powodów w niej nie wymienionych, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu, mając na uwadze treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", zgodnie z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Postępowanie w sprawie toczyło się na wniosek strony, w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Organ ustalił, iż koszty te powstały w toku egzekucji zaległości podatkowych w podatku VAT powstałych w latach 1999 – 2003, na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. w oparciu o decyzje wydane w dniu [...] o określonych numerach. Z ustaleń organu egzekucyjnego wynika, iż w toku egzekucji dokonano czynności egzekucyjnych w postaci próby zajęcia rachunków bankowych zobowiązanego, spisania protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego i dokonano zajęcia udziału zobowiązanego w nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] (dz. nr ewid. [...]). Powstałe w trakcie postępowania egzekucyjnego w oparciu o ww. tytuły wykonawcze koszty egzekucyjne wyniosły 47.361,90 zł. O umorzenie m.in. zaległości podatkowych i kosztów egzekucyjnych wnosił skarżący we wniosku z dnia 4 grudnia 2012r. Po jego rozpatrzeniu w trybie art. 64e § 1 i 2 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny stwierdził, że w sprawie nie zachodzi żadna z ustawowych przesłanek umorzenia, a organ odwoławczy utrzymał w mocy to postanowienie. Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 64c § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. z 2012 r., poz. 1015) – zwanej dalej "ustawą egzekucyjną" opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Przepis ten ustanawia więc zasadę odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucji. Zgodnie z ogólną zasadą koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, ale tylko określone jako "koszty niezbędne do celowego prowadzenia egzekucji administracyjnej". Są one bowiem następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku i w konsekwencji konieczności wszczęcia przeciwko zobowiązanemu przymusu egzekucyjnego. Konieczność wszczęcia i prowadzenia egzekucji istnieje dopóty, dopóki istnieje wierzytelność. Stosownie do art. 26 § 1 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego (§4). W niniejszej sprawie wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, w związku z czym przystąpił do egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych przez siebie wystawionych. Stosownie do art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Powołany art. 29 § 1 zawiera normę adresowaną do organu egzekucyjnego, zwalniającą go z obowiązku badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, która to norma nie jest adresowana do wierzyciela. Stąd przed przystąpieniem do egzekucji wierzyciel winien zbadać, czy egzekwowany obowiązek jest wymagalny. Stosownie do art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Zobowiązanie podatkowe wygasa na skutek przedawnienia (art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej). W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego mogą pojawić się zarówno w trakcie postępowania egzekucyjnego, jak i jeszcze przed jego wszczęciem. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na wniosek wierzyciela, z urzędu, a także na skutek inicjatywy zobowiązanego. Nie ma przy tym znaczenia na jakim etapie jest postępowanie egzekucyjnego i w jakim zakresie jest prowadzone. Kwestia wygaśnięcia obowiązku powinna być badana nie tylko na wniosek strony lecz także z urzędu i to nie tylko w momencie stosowania danego środka egzekucyjnego lecz na każdym etapie do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której przedmiotem egzekucji jest zobowiązanie podatkowe, które wygasło na skutek przedawnienia, a organ podejmuje czynności egzekucyjne. Organy egzekucyjne nie mogą prowadzić egzekucji należności, która w istocie nie istnieje. Z art. 70 Ordynacji podatkowej, który w § 1 ustanawia ogólną zasadę przedawnienia zobowiązań podatkowych wynika, że zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego w którym upłynął termin płatności podatku. W przedmiotowej sprawie zaległości podatkowe dotyczą lat 1999-2003, a egzekucja została wszczęta w 2010r. na podstawie tytułów wykonawczych: [...] do [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]. Biorąc zatem pod uwagę wymagalność przedmiotowych w sprawie zobowiązań w podatku od towarów i usług, nie ulega wątpliwości, że zobowiązania te, co do zasady winny ulec przedawnieniu. Z urzędu Sądowi znany jest fakt, iż wyrokiem w sprawie sygn. akt I SA/Lu 770/13 ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych objętych powołanymi wyżej tytułami wykonawczymi uchylona została zaskarżona decyzja, a Sąd odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 (Dz. U. z 2013r. poz. 1313), którym Trybunał orzekł, że art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, zakwestionował stanowisko organów podatkowych, co do braku przedawnienia objętych tymi tytułami zaległości podatkowych w podatku VAT. W myśl art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela, z zastrzeżeniem niemającym zastosowania w przedmiotowej sprawie. W takiej sytuacji przedwczesne było orzekanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych, które są następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku i w konsekwencji konieczności wszczęcia przeciwko zobowiązanemu przymusu egzekucyjnego (zgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji). Tym samym bezprzedmiotowe stało się odnoszenie do poszczególnych zarzutów skargi. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 200 p.p.s.a.