I SA/Lu 595/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Sędziowie WSA Halina Chitrosz (spr.), WSA Krystyna Czajecka-Ryniec, Protokolant asyst. Anna Kurczuk, po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi B. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nieuwzględnienia zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] października 2004r., Nr [...], II. nakazuje ściągnąć od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz Skarbu Państwa (Kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę [...] tytułem nieuiszczonego wpisu od skargi. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...], Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej, na podstawie art. 138§1 pkt.1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego / tekst jednolity z 2000r., Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. / oraz w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji / tekst jednolity z 2002r., Dz. U. Nr 110, poz. 968 z późn. zm. / - po rozpatrzeniu zażalenia B. W. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] października 2004 r., Nr [...] w przedmiocie nie uwzględnienia zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego - utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W jego uzasadnieniu Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż na skarżącą zostały wystawione trzy tytuły wykonawcze: 1/ przez Rejonowy Związek Spółek Wodnych o numerze [...] z dnia 31 października 2003r. z tytułu zaległych składek za lata 2001-2003 w kwocie należności głównej 48,30zł ; 2/ przez Urząd Gminy o numerze [...] z dnia 12 maja 2003r. w kwocie należności głównej 48,10zł z tytułu III raty łącznego zobowiązania pieniężnego oraz o numerze [...] z dnia 5 marca 2004r. w kwocie należności głównej 48,10zł z tytułu I, II, III i IV raty podatku rolnego w łącznej kwocie należności głównej 198,50zł. Tytuły te zostały przekazane do realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego jako organowi egzekucyjnemu. Organ odwoławczy podał, iż celem ściągnięcia należności wynikających z w/w tytułów organ egzekucyjny podjął stosowne czynności. Tytuł nr [...] z dnia 12 maja 2003 r. został doręczony skarżącej, za pokwitowaniem w dniu 12 sierpnia 2003r., natomiast tytuły: nr [...] z dnia 31 października 2003r. oraz nr [...] z dnia 5 marca 2004 r. zostały doręczone w dniu 1czerwca 2004r., przy czym skarżąca odmówiła ich podpisu. Zawiadomieniem z dnia 22 lipca 2004r. nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym za 2003 r., w wyniku którego tytuły [...] i [...] zostały pokryte w całości, zaś tytuł [...] został pokryty w całości z kwot uzyskanych wskutek zajęcia świadczenia z ubezpieczenia społecznego, dokonanego zawiadomieniem z dnia 15 września 2004r., nr [...]. W dniu 4 sierpnia 2004r. wpłynęło do Urzędu Skarbowego pismo skarżącej z dnia 2 sierpnia 2004r., zatytułowane "oświadczenie", w którym wyjaśniała, iż wraz z mężem E. W. są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,52 ha, ale ona nie prowadzi go, gdyż pomiędzy małżonkami orzeczona została separacja. Skarżąca dodała, iż łąka została bez jej zgody wydzierżawiona, a ona sama nie czerpie żadnych pożytków ani z tego tytułu, ani z gruntów ornych, ponieważ jej mąż sam sprzedaje zbiory. Skarżąca utrzymywała się wcześniej z zasądzonych na jej rzecz alimentów, a obecnie z renty. W jej ocenie powołane przesłanki powodują niezasadność prowadzonej egzekucji. Pismo to zostało uznane przez organ egzekucyjny za zarzuty wniesione przeciwko prowadzanemu postępowaniu. Wierzyciele: Rejonowy Związek Spółek Wodnych postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2004r., nr [...], a Urząd Gminy postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2004r., uznali wniesione zarzuty za bezzasadne. Następnie, jako organ odwoławczy Rejonowy Związek Spółek Wodnych oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymali w mocy rozstrzygnięcia organów I instancji. W związku z tym Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał wniesione zarzuty za nieuzasadnione i wydał w tej mierze postanowienie z dnia 14 października 2004r., nr [...], na które skarżąca złożyła zażalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Dyrektor Izby Skarbowej uznał, iż zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, wskazując, iż zgodnie z art. 32 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny lub egzekutor, przystępując do czynności egzekucyjnych, doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został on wcześniej doręczony. Stosownie zaś do art. 27§1 pkt.9 w/w ustawy tytuł wykonawczy zawiera pouczenie o przysługującym mu prawie złożenia zarzutów w terminie 7 dni do organu egzekucyjnego, licząc od dnia jego doręczenia. Stosownie zaś do przepisu art. 39 kpa w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej, organ doręcza pisma za pokwitowaniem. Odbierający pismo potwierdza doręczenie swoim podpisem ze wskazaniem daty doręczenia / art. 46§1 kpa /. Jeżeli zaś odbierający pismo uchyla się od potwierdzenia doręczenia lub nie może tego uczynić, doręczający sam stwierdza datę doręczenia oraz wskazuje osobę, która odebrała pismo i przyczynę braku podpisu / art. 46§2 kpa /. Tytuł nr [...] z dnia 12 maja 2003r. został doręczony skarżącej, za jej pokwitowaniem w dniu 12 sierpnia 2003r., natomiast tytuły: nr [...] z dnia 31 października 2003r. oraz nr [...] z dnia 5 marca 2004r. zostały doręczone w dniu 1czerwca 2004r., przy czym skarżąca odmówiła ich podpisu. Taka sytuacja dała prawo do uznania, iż doręczenie zostało dokonane w trybie powołanego przepisu art. 46§2 kpa. W tym stanie rzeczy, we wszystkich trzech przypadkach pismo skarżącej z dnia 2 sierpnia 2004r., złożone w dniu 4 sierpnia 2004r., które uznano za zarzuty, zostało wniesione po upływie 7 dniowego terminu przewidzianego na dokonanie tej czynności. W przypadku bowiem tytułu nr [...] z dnia 12 maja 2003r. – termin ten upłynął w dniu 19 sierpnia 2003r., natomiast w przypadku tytułów: nr [...] oraz nr [...] w dniu 8 czerwca 2004r. Wskazano, że skarżąca nie wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie uchybionych terminów. Organ odwoławczy podkreślił jednocześnie, iż organ egzekucyjny mimo zaistniałej sytuacji rozpoznał zarzuty i wydał postanowienie o ich nie uwzględnieniu. Uznając rozstrzygnięcie za ostatecznie trafne – organ II instancji dokonał jedynie konwalidacji uzasadnienia. Na powyższe postanowienie B. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W uzasadnieniu skargi – podobnie i konsekwentnie, jak i w składanych w toku postępowania egzekucyjnego pismach, skarżąca podnosiła tą samą argumentację, a mianowicie, iż wraz z mężem E. W., z którym pozostaje w separacji, są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,52 ha. E. W. sam prowadzi to gospodarstwo. Skarżąca dodała, iż łąka została bez jej zgody wydzierżawiona, a ona sama nie czerpie żadnych pożytków ani z tego tytułu, ani z gruntów ornych, ponieważ jej mąż sam sprzedaje zbiory. Dodała, że utrzymywała się wcześniej z zasądzonych na jej rzecz alimentów, a obecnie z renty. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, dodając, iż organ I instancji przy wydawaniu swojego rozstrzygnięcia nie wziął pod uwagę kwestii uchybienia przez skarżącą terminowi do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego i oddalił te zarzuty z innych przyczyn, co musiało być przedmiotem konwalidacji przez organ odwoławczy. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem jego zgodności z prawem w oparciu o dyspozycję zawartą w przepisie art. 1§ 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153, poz. 1269 / oraz art. 3 ( 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - stwierdzić należy w pierwszej kolejności, iż z mocy art. 134§1 tej ostatniej - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie związanie granicami skargi oznacza, że Sąd ma nie tylko prawo, ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Prawidłowo organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z przepisem art. 27 §1 pkt.9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji / tekst jednolity z 2002r., Dz. U. Nr 110, poz. 968 z późn. zm. / wystawione w sprawie tytuły wykonawcze zawierały pouczenie, iż skarżącej jako zobowiązanej przysługuje w terminie 7 dni prawo zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Nie budzi także zastrzeżeń Sądu ocena, co do sposobu i trybu doręczenia przedmiotowych tytułów wykonawczych. Skarżąca także nie kwestionuje ustaleń organu II instancji w zakresie podanych dat doręczeń wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Istotnie zatem, tytuł nr [...] z dnia 12 maja 2003r. został doręczony skarżącej, za jej pokwitowaniem w dniu 12 sierpnia 2003r.; w tej samej dacie skarżąca podpisała także protokół o stanie majątkowym zobowiązanego / k – 3 akt egzekucyjnych /, zaś co do tytułów: nr [...] z dnia 31 października 2003r. oraz nr [...] z dnia 5 marca 2004r. zaistniały podstawy, jak to zauważył organ II instancji do uznania, że skutek ich doręczenia nastąpił w dniu 1 czerwca 2004r., w sytuacji gdy skarżąca odmówiła złożenia podpisu. Zgodnie bowiem z przepisem art. 46 kpa, mającym w sprawie zastosowanie poprzez przepis art. 18 ustawy egzekucyjnej – zasadą jest, że odbierający pismo potwierdza doręczenie mu pisma swym podpisem ze wskazaniem daty doręczenia / §1 /, wyjątkiem natomiast sytuacja, w której odbierający pismo uchyla się od potwierdzenia doręczenia lub nie może tego uczynić. Wówczas, doręczający sam stwierdza datę doręczenia oraz wskazuje osobę, która odebrała pismo, i przyczynę braku jej podpisu /§2 /. Z adnotacji dokonanych na w/w tytułach wykonawczych / rubryka 100, k - 8v i k - 5v akt egzekucyjnych / wynika bowiem, iż skarżąca odmówiła w dacie 1 czerwca 2004r. złożenia podpisu , a i ona sama okoliczności tej nie kwestionuje. Taka sytuacja dała prawo do uznania, iż doręczenie zostało dokonane w trybie powołanego przepisu art. 46§2 kpa. Trafna jest zatem dalsza konkluzja, iż w przypadku tytułu nr [...] z dnia 12 maja 2003r. – termin do wniesienia zarzutów, o którym mowa w art. 27 §1 pkt.9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji upłynął w dniu 19 sierpnia 2003r., natomiast w przypadku tytułów: nr [...] oraz nr [...] - w dniu 8 czerwca 2004r. Poza sporem pozostaje nadto okoliczność, że skarżąca nie wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie uchybionych terminów. Sąd jednak nie podziela stanowiska organu odwoławczego, iż rozstrzygnięcie organu I instancji będące wynikiem merytorycznego rozpoznania zarzutów może zostać w wyniku dokonanej konwalidacji uzasadnienia w zakresie uchybienia terminom do złożenia zarzutów ostatecznie uznane za prawidłowe. Sad przychyla się bowiem w tym miejscu do poglądu wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w niepublikowanym wyroku z dnia 8 lutego 1994r. / SA/Wr 1463/93 /, w myśl którego uchybienie terminu do wniesienia zarzutów powoduje bezskuteczność czynności zobowiązanego, chyba że wystąpi o przywrócenie terminu na zasadzie art. 58§1 kpa, a jeśli pomimo uchybienia terminu organ egzekucyjny rozpoznał zarzuty, stosownie do art. 138§1 kpa, organ wyższego stopnia rozpoznając zażalenie na postanowienie o rozpatrzeniu zarzutów uchyla postanowienie i umarza postępowanie w tym zakresie. W takim przypadku nie ma bowiem podstaw do czynności organu egzekucyjnego, których uruchomienie może nastąpić wyłącznie w wyniku skutecznie wniesionego zarzutu / por. R.Hauser, Z. Leoński "Postępowanie egzekucyjne w administracji" Komentarze Becka, Warszawa 2004r., str.108-109 /. Pogląd ten ma swoje uzasadnienie w treści przepisu art. 105§1 kpa, zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Przesłanką umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa jest więc bezprzedmiotowość postępowania "z jakiejkolwiek przyczyny", czyli z każdej przyczyny powodującej brak jednego z elementów materialnego stosunku prawnego w odniesieniu do jego strony podmiotowej lub przedmiotowej. Ugruntowane jest stanowisko zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak było podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego, czy też tylko w drodze postępowania administracyjnego prowadzonego przed rozstrzygającym w sprawie organem I instancji (B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. W-wa 1998 r. str. 664). W konsekwencji powyższego, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania przy wydaniu zaskarżonego postanowienia, na zasadzie art. 145§1 pkt.1 lit. "c" powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. Na marginesie, należy zwrócić uwagę organom orzekającym w sprawie na treść przepisu art. 33 ustawy egzekucyjnej, który w punktach 1-10 wskazuje, jakie przesłanki mogą być podstawą zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Jest to lista numerus claussus, co oznacza, iż ich oparcie na innych podstawach nie jest dopuszczalne. Istotny jest także w tej mierze kolejny przepis art. 34 ustawy egzekucyjnej w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2004r. Jednocześnie mając na uwadze przepis art. 223§2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o ściągnięciu od organu podatkowego na rzecz Skarbu Państwa kwoty 100,00zł tytułem wpisu od skargi, od którego uiszczenia skarżąca została zwolniona na mocy prawomocnego postanowienia Sądu z dnia 7 lutego 2005r. Przepis ten stanowi, iż w sytuacji, w której nie została uiszczona należna opłata, sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji nakaże ściągnąć tę opłatę od strony, która obowiązana była ją uiścić albo od innej strony, gdy z orzeczenia tego wynika obowiązek poniesienia kosztów postępowania przez tę stronę. W ocenie Sądu, interpretacji tego przepisu nie sposób oderwać od przepisu art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w myśl którego - w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Gdyby strona skarżąca wpis od skargi uiściła, nie byłoby żadnych wątpliwości, iż organ musiałby ten wpis jej zwrócić w oparciu o powyższy przepis, a także w związku z przepisem art. 205§1 tejże ustawy. Wychodząc z tego właśnie założenia Sąd uznał, iż w sytuacji, gdy strona skarżąca została zwolniona w całości z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, to obowiązek poniesienia w ramach tych kosztów wpisu od skargi obciąża stronę przeciwną, czyli organ podatkowy. Na poparcie tego stanowiska warto jeszcze wskazać, iż w przepisach powołanej ostatnio ustawy nie ma generalnego zwolnienia od kosztów sądowych Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego / art. 239 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /. W dwuinstancyjnym postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej, w którym organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi, jest także stroną. Obciążenie obowiązkiem uiszczania kosztów sądowych tylko strony przeciwnej, a więc kwestionującej legalność działań organów administracji publicznej byłoby naruszeniem zasady równości stron tego postępowania. Konsekwencją natomiast tej zasady jest uznanie, iż organ administracji publicznej niezadowolony z orzeczenia sądu, wnosząc skargę kasacyjną lub zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązany jest uiścić należne z tego tytułu opłaty sądowe / wpis /; dotyczy to także skargi o wznowienie postępowania. / por. przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U.Nr 221, poz. 2193 /. Ma to również swoje potwierdzenie w przepisach art. 203 i 204 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które regulują kwestie wzajemnego zwrotu kosztów postępowania związanych z rozstrzygnięciami w sprawie skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze Sąd wyraził pogląd, iż w sytuacji gdy skarga strony skarżącej została uwzględniona, zaistniały przesłanki w oparciu o przepis art. 223§2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do wydania orzeczenia o ściągnięciu na rzecz Skarbu Państwa / Kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie / kwoty wpisu, od którego uiszczenia stronna skarżąca została zwolniona w ramach przyznanego jej prawa pomocy na podstawie postanowienia z dnia 7 lutego 2005 r.