I SA/Lu 61/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za[...] r. w zakresie wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w wyniku sprzeciwu od postanowienia z dnia [...] r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie z dnia [...] r. M. G. (skarżący) zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego formularza wniosku wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką i trójką dzieci (urodzone w [...]r., [...] r. i [...]r.). Dochód rodziny stanowi w skali miesiąca kwota [...] zł (wynagrodzenie żony i wynajem mieszkania oraz pojazdów). Z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej. Sam nie osiąga żadnych dochodów, pomimo że jest prezesem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością [...]. Działka o powierzchni około [...]a jest zajęta przez organ egzekucyjny. Skarżący nie ma rachunku bankowego. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zasadniczo ocenił, że skarżący nie wykazał swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Przede wszystkim, pomimo stosownego wezwania, nie złożył wszystkich żądanych dokumentów, w szczególności wyciągów z rachunków bankowych żony czy dotyczących posiadanych przez nią składników majątkowych, jak też składników majątkowych stanowiących środki trwałe w działalności gospodarczej skarżącego (skarżący stwierdził, że już nie prowadzi działalności gospodarczej). W sprzeciwie skarżący akcentował, że sytuacja majątkowa jego żony nie ma żadnego znaczenia i nie ma podstaw prawnych, aby mógł domagać się od niej wsparcia finansowego. Natomiast on sam znajduje się w trudnym położeniu materialnym. Żona pomaga mu w spłacie kredytu hipotecznego czy w regulowaniu opłat za media. Odmówiła jednak zapłaty wpisu od skargi wymaganego w tej sprawie. Zdaniem skarżącego, odmowa przyznania prawa pomocy pozbawia go prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369 ze zm. - p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W ocenie sądu, sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, dotyczącym kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa zatem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji ma ona obowiązek wiarygodnie i rzetelnie wykazać, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uprawniającej do wsparcia kosztem innych podatników. Przy czym pamiętać również należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego powinny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i – w miarę możliwości – zgromadzić, zabezpieczyć środki niezbędne na jego prowadzenie. Sąd podziela przy tym prezentowany w doktrynie i orzecznictwie pogląd, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja szczególna, a przez to uprawniająca go do uzyskania prawa pomocy. Prawo pomocy jest wyjątkiem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony, która z przyczyn obiektywnych nie ma możliwości wygospodarowania środków na koszty sądowe. Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, ale takim, które taki fakt wiarygodnie i rzetelnie wykażą stosownymi dokumentami i wyczerpującymi oświadczeniami (zob. np. postanowienia sygn.: II OZ 43/1, II OZ 39/15, I OZ 21/15). Ciężar kosztów sądowych, których nie ponosi strona skarżąca, na zasadzie wyjątku, zostaje przerzucony na innych współobywateli (por. postanowienie sygn. II OZ 13/15). Należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego i powtórzyć, że okoliczności przedstawione przez skarżącego dotyczące jego sytuacji materialnej, stanu majątkowego nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Położenie materialne skarżącego jest zdecydowanie lepsze niż przeciętne w regionie. Łączna wysokość miesięcznych dochodów rodziny na poziomie [...] zł netto miesięcznie niewątpliwie pozwala na gromadzenie oszczędności na potrzeby między innymi kosztów sądowych. Obowiązek spłaty zadłużeń w żadnym razie nie jest okolicznością, która jako jedyna mogłaby uzasadniać przerzucenie kosztów sądowych na innych współobywateli. W ocenie sądu, skarżący nie wykazał obiektywnie uzasadnionych powodów, aby finansowy ciężar sporu sądowego z organem o zobowiązanie podatkowe z tytułu działalności gospodarczej miał być przerzucany na innych podatników. Kredyt hipoteczny, spłacany przez żonę, nie może zwalniać skarżącego z obowiązku zapłaty należności publicznych, do których należą także koszty sądowe. Ponadto prawo pomocy przyznane może być wyłącznie takiej osobie, która nie tylko powołuje się na brak środków finansowych, ale nadto wykaże, że pomimo podjęcia wszelkich możliwych starań nie jest w stanie zgromadzić kwot pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, obok wydatków niezbędnych w celu koniecznego utrzymania. Skarżący nie wyjaśnił dlaczego, zaangażowany w prowadzenie działalności gospodarczej w formie spółki kapitałowej, nie uzyskuje żadnych dochodów z tego tytułu. W okolicznościach analizowanego wniosku skarżący oczekuje zwolnienia od kosztów sądowych z tym uzasadnieniem, że jest zadłużony, a z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Jednak ustrój rozdzielności majątkowej nie może być wykorzystywany przez skarżącego jako argument mający przemawiać za niewywiązywaniem się z obowiązku ponoszenia danin publicznych. Trzeba pamiętać, że mogą do niej doprowadzić zgodnie oboje małżonkowie. Co więcej, skarżący nie wyjaśnił z jakich obiektywnych powodów, prowadząc działalność gospodarczą, nie zabezpieczył środków potrzebnych na ewentualne koszty sądowe w razie przyszłego sporu z organem podatkowym. W powyższym stanie sprawy skarżący nie wykazał istnienia obiektywnych okoliczności uzasadniających przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że prawo pomocy jest odstępstwem od powszechnego obowiązku ponoszenia danin publicznych (do nich należą także koszty sądowe), ustanowionego w art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.), które na zasadzie wyjątku może znaleźć zastosowanie w sytuacjach obiektywnie szczególnych, niezależnych od samego zainteresowanego, co nie zostało wykazane w realiach rozpatrywanego wniosku. Nie ma zatem podstaw do tego, aby koszty sądowe związane ze sporem prowadzonym przez skarżącego przed sądem miały zostać przerzucone na innych współobywateli, innych podatników. Orzeczenia powołane wyżej są dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl i w elektronicznym zbiorze LEX. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 - § 3 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.