I SA/Lu 611/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Kwiatek (spr.), Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita,, NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Protokolant Stażysta Kamil Rutkowski, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 marca 2008 r. sprawy ze skargi T. S. i E. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] oraz postanowienie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – Placówka Terenowa z dnia [...] nr [...] II. nakazuje ściągnąć od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz Skarbu Państwa – kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego– kwotę [...] tytułem wpisu od skargi, od uiszczenia którego skarżący byli zwolnieni. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia T. i E. S., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził egzekucję wobec T. i E. S. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 31 stycznia 2007 r. Nr [...] i [...] wystawionych przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – Placówkę Terenową w Ł. i obejmujących składki na ubezpieczenie społeczne rolników za III kwartał 1997r.; II, III i IV kwartał 1998 r. oraz II kwartał 1999 r. , jako wspólne zobowiązanie małżonków. Po otrzymaniu w dniu 23 kwietnia 2007 r. tytułów wykonawczych wraz z zajęciem wierzytelności pieniężnej, małżonkowie S. w dniu 29 kwietnia 2007r. wnieśli zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, kwestionując istnienie zobowiązań objętych tytułami egzekucyjnymi z uwagi na brak obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz wskazując, że zobowiązania pochodzą "sprzed kilkunastu lat", że zostały wykonane przez zapłatę kwoty 1.320 zł przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego oraz, że wierzyciel prowadzi postępowanie w przedmiocie umorzenia tych zobowiązań. Organ egzekucyjny pismem z dnia 9 maja 2007 r. przekazał zarzuty wierzycielowi celem uzyskania jego stanowiska. Ostatecznym postanowieniem z dnia [...] Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – Placówka Terenowa w Ł. odrzuciła powyższe zarzuty. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że o stanie zaległości z tytułu nieopłaconych składek małżonkowie informowani byli wielokrotnie upomnieniami, w tym z dnia 14 lipca 2005 r., 20 czerwca 2006 r. i 29 grudnia 2006 r. Wskazano, że zaległości te nie zostały zapłacone pomimo przyznania ulgi w postaci umorzenia 70% odsetek za zwłokę oraz układu ratalnego anulowanego pismem z dnia 22 grudnia 2003r. Wskazano, że w kolejnych podaniach o umorzenie zaległości małżonkowie nie wskazują na nowe okoliczności, które miałyby wpływ na ograniczenie ich zdolności płatniczych, stąd wniesione zarzuty podlegały odrzuceniu. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. zarzuty oddalił wskazując, że zgodnie z art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej: "upea", wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Zaskarżonym postanowieniem organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego dodatkowo wskazując, że związanie stanowiskiem wierzyciela w zakresie zarzutów kwestionujących istnienie egzekwowanego obowiązku jest również skutkiem braku uprawnienia dla organu egzekucyjnego do badania zasadności i wymagalności tego obowiązku, stosownie do art. 29 § 1 upea. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz w pismach procesowych z dnia 20 września 2007 r. , 15 października 2007 r., 12 listopada 2007 r. oraz 26 lutego 2008 r. T. i E. S. wnosili o uchylenie zaskarżonego postanowienia nie konkretyzując zarzutu naruszenia prawa. W wywodach skargi oraz pism procesowych argumentowali, że podnoszone przez nich zarzuty nie zostały rozważone w niezaskarżalnym postanowieniu KRUS, a w ich ocenie nie mieli ustawowego obowiązku opłacania składek. Wywodzili również, że w dniu 2 sierpnia 2005 r. za namową rodziny zapłacili wszystkie zaległości wskazane w upomnieniu KRUS z dnia 14 lipca 2005 r. w łącznej kwocie 1.320 zł, tj. zaległości począwszy od III kwartału 1995 r. do II kwartału 1999 r., choć uważali i nadal uważają, że kilkunastoletnia bezczynność KRUS zwolniła ich z obowiązku zapłaty, nawet przy uznaniu ustawowego obowiązku podlegania ubezpieczeniu rolniczemu. Podnosili, że ich argumentację podzielił częściowo KRUS umarzając odsetki od dochodzonych egzekucyjnie należności składkowych, jednakże egzekucja pozbawia ich środków niezbędnych do utrzymania w tym pokrycia kosztów leczenia . W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wnosił o jej oddalenie wskazując na treść art. 29 § 1 i art. 34 § 1 upea. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż Sąd w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 lutego 2006 r. - sygn. III SA/Wr 517/04 (publ. ONSA i WSA 2006 Nr 6, poz. 169), że wiążący dla organu egzekucyjnego charakter wypowiedzi wierzyciela, zawartej w ostatecznym postanowieniu wydanym w trakcie postępowania egzekucyjnego w zakresie zgłoszonych zarzutów, nie pozbawia wojewódzkiego sądu administracyjnego możliwości dokonania oceny legalności tej wypowiedzi przy rozpoznawaniu skargi na postanowienie dyrektora izby skarbowej (por. także wyrok NSA z dnia 14.XI.2006 r. – II FSK 1480/05 – ONSA i WSA 2007 Nr 6, poz. 129). Zgodnie z art. 34 § 4 upea, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, przy czym stosownie do art. 34 § 1 upea stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów, co do istnienia egzekwowanego obowiązku bądź jego wymagalności (art. 33 pkt 1 i 2 upea), jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Treść powyższych przepisów jest konsekwencją wynikającej z art. 29 § 1 upea zasady, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym oraz wyrażonej w art. 34 § 2 upea zasady, że na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie. Ta ostatnia zasada gwarantować ma zobowiązanemu instancyjną i sądową kontrolę stanowiska wierzyciela między innymi w przypadku sporu co do istnienia bądź wymagalności egzekwowanego obowiązku. Zasada ta doznaje jednak ograniczenia w sytuacji, gdy wierzycielem jest KRUS, bowiem zgodnie z art. 83c ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 1998 r. Nr 138, poz. 887 ze zm. – dalej: "ustawa systemowa") w związku z art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm. – dalej: "usr"), od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień KRUS w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje. Brak zaskarżalności postanowienia KRUS w drodze zażalenia nie oznacza jednak, że postanowienie organu egzekucyjnego, które jest następstwem wiążącego postanowienia KRUS wymyka się w zakresie zarzutu zobowiązanego spod kontroli sądowej. Jak wskazano w wyżej powołanym wyroku WSA we Wrocławiu, skoro postanowienie zawierające wypowiedź wierzyciela jest wiążące dla organu egzekucyjnego i stanowi niezbędny element postanowienia tego organu, to przy sądowej ocenie postanowienia organu egzekucyjnego nie można oderwać się od oceny zgodności z prawem stanowiska wierzyciela, które wiążąco kształtuje postanowienie organu egzekucyjnego. Uprawnienie Sądu do kontroli legalności postanowienia wierzyciela (KRUS) wynika z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: "ppsa"). Zgodnie z tym przepisem Sąd, rozpatrując skargę, ma obowiązek stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach (zarówno głównych, jak i wpadkowych, incydentalnych) przeprowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Uwzględniając przepis art. 134 § 1 ppsa, zgodnie z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz przepis art. 135 ppsa, Sąd dokonał oceny zgodności z prawem nie tylko zaskarżonego postanowienia w sprawie zarzutów egzekucyjnych, ale także postanowienia KRUS odrzucającego zarzuty, które to postanowienie stanowiło podstawę postanowienia objętego skargą. W ocenie Sądu, postanowienie wierzyciela (KRUS) wydane zostało z naruszeniem prawa, co spowodowało wadliwość postanowień organu egzekucyjnego i odwoławczego wydanych z uwzględnieniem wadliwego stanowiska wierzyciela. W postanowieniu KRUS - Placówki Terenowej w Ł. z dnia [...] bezpodstawnie uznano, że zgłoszone w toku postępowania egzekucyjnego zarzuty są "kolejnym" podaniem o umorzenie należności objętych tytułami egzekucyjnymi i stwierdzając brak "nowych okoliczności" w sprawie umorzenia tych należności, faktycznie uchylono się od zajęcia merytorycznego stanowiska w sprawie zarzutów zgłoszonych przez skarżących, naruszając w istotny sposób art. 34 § 1 upea. Zauważyć należy, że "odrzucenie" zarzutów podważających istnienie obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne rolników, czyli faktycznie stwierdzenie niedopuszczalności zarzutu, stosownie do art. 34 § 1a upea, byłoby możliwe tylko przy wykazaniu, że zarzut ten był rozpoznany w odrębnym postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją lub /i w postępowaniu sądowym, a takiej okoliczności w postanowieniu nie wskazano. Okoliczność, że skarżący treść zarzutów (podobnie jak i innych pism w sprawie) sformułowali w sposób chaotyczny i językiem mało komunikatywnym, nie oznaczała, iż wierzyciel mógł uchylić się od rozpoznania tak prezentowanych zarzutów. Skoro skarżący podnosili, że egzekwowane należności pochodzą "sprzed kilkunastu lat", to obowiązkiem wierzyciela jest rozpoznanie zarzutu ich przedawnienia. Organ ten powinien mieć w związku z tym zarzutem na względzie, że zgodnie z art. 52 ust. 1 pkt 1 usr w brzmieniu obowiązującym do dnia 2 maja 2004 r. (Dz.U. 2004 r. Nr 91, poz. 873) do składek na ubezpieczenie społeczne rolników zastosowanie miały – do dnia 31 grudnia 1997 r. przepisy ustawy o zobowiązaniach podatkowych (w tym – w zakresie przedawnienia art. 30), następnie od dnia 1 stycznia 1998 r. – przepisy ustawy Ordynacja podatkowa, zgodnie z jej art. 341 (w tym – art. 70), a dopiero od dnia 2 maja 2004 r. – przepisy art. 41b ustawy usr, określające 10-letni termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników. Brak wykazania okoliczności przerywających bieg przedawnienia (zgodnie z art. 30 ustawy o zobowiązaniach podatkowych w stosunku do należności składkowej za III kwartał 1997 r. oraz zgodnie z art. 70 Ordynacji podatkowej w stosunku do należności składkowej za II, III i IV kwartał 1998r.) wskazywałoby, że należność z 1997 r. przedawniła się w dniu 31 grudnia 2002 r. , a należności z 1998 r. przedawniły się w dniu 31 grudnia 2003 r. Tylko co do należności z tytułu składki za II kwartał 1998 r. , której termin przedawnienia upłynąłby 31 grudnia 2004 r. – zgodnie z art. 70 Ordynacji podatkowej, zastosowanie mógł mieć przepis art. 41b ust. 1 usr, który wszedł w życie przed upływem tego terminu (2 maja 2004 r.). Wierzyciel zważyć też powinien, jaki wpływ na istnienie dochodzonych należności miała wpłata dokonana w dniu 2 sierpnia 2005 r. odpowiadająca kwocie należności z tytułu składek wykazanej w upomnieniu dnia 14 lipca 2005 r. Rozważyć w szczególności powinien, czy w dniu zapłaty wymagalne były należności z tytułu składki za III kwartał 1995 r. , której 5- letni termin przedawnienia upływał 31 grudnia 2000 r., z tytułu składki za II kwartał 1996 r., której termin przedawnienia upływał 31 grudnia 2001 r. oraz z tytułu składki za II i III kwartał 1997 r. , której termin przedawnienia upływał 31 grudnia 2002 r. (art. 30 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych (Dz.U. 1993 r., Nr 108 poz. 486 ze zm.). Jeżeli wobec skarżących wydana była decyzja o rozłożeniu należności składkowych na raty w dniu [...] 2003 r. , a wiec na podstawie art. 41a pkt 1 usr w brzmieniu obowiązującym w tej dacie, co wynika z treści kontrolowanego postanowienia, to organ zważyć powinien, iż decyzja ta nie mogła obejmować należności, których termin przedawnienia upłynął przed tą datą, a w przeciwnym wypadku byłaby wobec tych należności bezskuteczna. Decyzja taka mogła spowodować jedynie zawieszenie biegu terminu przedawnienia w stosunku do należności, których termin ten jeszcze nie upłynął, a to stosownie do art. 70 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej (Dz.U. 1997 r. Nr 137, poz. 926 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r. Z akt nie wynika również, by przed tą data wobec skarżących prowadzone było postępowanie egzekucyjne i dokonywana jakakolwiek czynność egzekucyjna obejmująca sporne należności, co mogłoby spowodować przerwanie biegu przedawnienia (art. 30 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, a następnie art. 70 § 3 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2003 r.). Brak merytorycznego rozpoznania zarzutów przez wierzyciela powoduje, że wydane przez niego postanowienie w istocie nie zawiera stanowiska w zakresie zgłoszonych zarzutów w kontekście przepisów prawa materialnego, a tym samym wydane zostało z istotnych naruszeniem art. 34 § 1 upea, co powoduje konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego również postanowień organu egzekucyjnego i odwoławczego, jako opartych na tym postanowieniu o wiążącym charakterze. Z tych względów, na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 223 § 2 ppsa, orzeczono jak w sentencji.