I SA/Lu 612/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2011 r. p o s t a n a w i a 1. umorzyć postępowanie sądowe w zakresie wniosku M. W. o zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Wyrokiem z dnia [...] stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 612/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2011 r. Po otrzymaniu powyższego wyroku wraz z uzasadnieniem skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z córką oraz dwoma synami. Źródło utrzymania rodziny stanowi jego wynagrodzenie za pracę w kwocie [...]zł netto oraz pomoc siostry w kwocie [...]zł i byłej żony. Majątek wnioskodawcy stanowi natomiast 1/3 prawa własności domu o pow. 70 m2 oraz gruntów rolnych o pow. ok. 6 ha, które są wydzierżawiane. Wnioskodawca nie posiada przy tym żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani innych wartościowych przedmiotów. Ma natomiast znaczne zadłużenie z tytułu niezapłaconych alimentów, niespłaconych kredytów i pożyczek. Wobec uznania, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") wezwano skarżącego do złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji materialnej, w tym m.in. do złożenia: wyciągów i wykazów z rachunków bankowych, dokumentu wskazującego wysokość wynagrodzenia za pracę, zeznań podatkowych za rok 2015, zaświadczenia informującego o wszystkich osobach zameldowanych pod adresem zamieszkania skarżącego, oświadczenia w przedmiocie posiadanych pojazdów mechanicznych i wysokości dochodu uzyskiwanego z tytułu wydzierżawienia posiadanych gruntów oraz dokumentów wskazujących wysokość stałych miesięcznych kosztów postępowania, zakreślając na powyższe siedem dni od dnia otrzymania wezwania. Przedmiotowe wezwanie zostało skutecznie doręczone wnioskodawcy w dniu 28 kwietnia 2016 r., jednakże do dnia dzisiejszego pozostało bez odpowiedzi. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z regulacją z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie jednak z art. 239 pkt 4 p.p.s.a. strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (prawo pomocy) w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W niniejszej sprawie takim zwolnieniem skarżący został objęty. Prawomocnym postanowieniem z dnia 29 lipca 2015 r., referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Orzeczenie to oznacza, że skarżący został w niniejszym postępowaniu sądowym zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Co więcej przyznane tym postanowieniem prawo pomocy nie zostało dotychczas cofnięte ani zmienione, a tym samym skarżący korzysta ze zwolnienia od kosztów przez cały tok postępowania sądowoadministracyjnego, aż do jego prawomocnego zakończenia. Nie jest zatem konieczne zwracanie się z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy przykładowo po wydaniu przez Sąd orzeczenia kończącego postępowanie w pierwszej instancji, na co wskazuje działanie skarżącego. Jak wyjaśniono wyżej, prawo pomocy obejmuje swym zakresem cały tok postępowania (również postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym). Konkludują, referendarz sądowy nie może wydać ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów w sytuacji gdy prawo pomocy w takim zakresie zostało już stronie udzielone prawomocnym postanowieniem. W takim przypadku pozostaje jedynie uznanie postępowania w przedmiocie prawa pomocy w tym zakresie za bezprzedmiotowe. Takie postępowanie podlega zaś umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (pkt 1 sentencji). W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadzało się do zbadania podstaw ustanowienia pełnomocnika z urzędu, tj. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W tym natomiast zakresie ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe wykazanie, że poniesienie pełnych kosztów postępowania nastąpi z uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. W razie jednak, gdyby oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składane wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierało danych wystarczających do oceny, bądź też jego treść nasuwała wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, sąd (lub referendarz sądowy) zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (lub referendarza sądowego) wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że sąd (lub referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. To bowiem strona ma przekonać rozpatrującego wniosek, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Prawo pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie. Oczywistym wobec tego jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy konieczna jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Strona jest zaś obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wyjaśnił w pełni swojej sytuacji finansowej i majątkowej, gdyż wbrew wezwaniu nie przedłożył żądanych dokumentów oraz oświadczeń w tym w szczególności dotyczących wysokości dochodu. Nie przedstawił również żadnych dokumentów dotyczących posiadanego majątku oraz wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem jak również wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Konkludując, zawartych we wniosku oświadczeń skarżącego nie sposób uznać za wystarczające, albowiem ich ogólnikowość nie pozwala na weryfikację ich wiarygodności. Brak zaś odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia sytuacji finansowej i materialnej strony, oznacza, że skarżący nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku, w związku z czym stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi zaś wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w pkt 2 sentencji.