I SA/Lu 613/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) WSA Andrzej Niezgoda Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., sygn. [...] Sygn. akt I SA/Lu [...] UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku W. J., utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] sierpnia 2020 roku odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres maj 2020 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że płatnik wnioskiem z 15 kwietnia 2020r. zwrócił się o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek za marzec - maj 2020 r. W wyniku analizy konta płatnika Zakład ustalił, że nie dopełnił on obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. w ustawowym terminie do 30 czerwca 2020r. Uniemożliwiło to – zdaniem organu - zweryfikowanie uprawnień do zwolnienia z obowiązku opłaty składek za ten miesiąc. Skarżący wskazał, że dokumenty rozliczeniowe za maj 2020 r. zostały złożone w dniu 15 czerwca 2020 r. z błędnym identyfikatorem 01.06.2020, zamiast 01.05.2020. Po zauważeniu błędu w dniu 29 lipca 2020 r płatnik złożył dokumenty z poprawnym identyfikatorem. Zdaniem organu, powyższa okoliczność nie wpływa jednak na rozstrzygnięcie, bowiem zgodnie z art. 31 zq pkt 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., dalej: ustawa o COVID-19) warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych za miesiące marzec, kwiecień, maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. chyba, że płatnik zwolniony jest z obowiązku ich składania. Płatnik składek, opłacający składki za siebie i pracowników, nie był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za maj 2020 r., nie spełnił więc warunku określonego w art. 47 ust 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ wskazał, że dokumenty rozliczeniowe za maj 2020 r. płatnik złożył 29 lipca 2020 r., deklarację rozliczeniową złożoną w dniu 15 czerwca 2020 r. zadeklarował z kolei na czerwiec 2020 r. Jeśli nawet deklarację złożoną w dniu 15 czerwca 2020 r. pomyłkowo oznaczono na czerwiec 2020 r, to nie złożono w ustawowym terminie do 15 lipca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych za czerwiec 2020 r. A zatem – zdaniem organu – płatnik nie spełnił warunku decydującego o przyznaniu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek za okres maj 2020r. tj. złożenia deklaracji do 30 czerwca 2020 r. W. J. złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w której wskazał, że deklarację za maj 2020r. złożył w dniu15 czerwca 2020, ale oznaczył ją pomyłkowo jako deklarację za czerwiec 2020 r. Deklaracja złożona 15 czerwca 2020 r. opatrzona została pomyłkowym numerem 01.06.2020 (powinno być 01.05.2020), mimo że miesiąc czerwiec jeszcze trwał i nieznane były ewentualne wysokości składek na ubezpieczenie za ten okres. Skarżący wyjaśnił, że nie mógł złożyć już potem prawidłowej deklaracji za czerwiec w ustawowym terminie do 15 lipca 2020, bowiem program PŁATNIK już ją identyfikował w systemie, a numer 01.06.2020 był już zajęty. Nie można też było złożyć skutecznie korekty tej deklaracji, ograniczonej wyłącznie do zmiany jej numeracji. W tych realiach skarżący wykorzystał wolny numer 1.05.2020 i złożył jeszcze raz deklarację za ten miesiąc, po to by w systemie nie istniały braki. Zdaniem skarżącego, tylko takie techniczne możliwości dawał program PŁATNIK. Skarżący dopełnił zatem warunku złożenia deklaracji do 30 czerwca 2020r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko prezentowane w decyzji. Podkreślił, że ustawa o COVID-19 nie przewiduje wyjątków od określonego na dzień 30 czerwca 2020 r. ostatecznego terminu na złożenie dokumentów rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, co powoduje, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu z dnia [...] sierpnia 2020 r. (dotknięta tymi samymi wadami) winny zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. W niniejszej sprawie organ odmówił płatnikowi składek zwolnienia z obowiązku ich opłacania za maj 2020 r. ustalając, że na dzień 30 czerwca 2020 r. nie dopełniono warunków formalnych niezbędnych dla zastosowania tej ulgi. Zdaniem organu, płatnik nie złożył bowiem we wskazanym okresie deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. Tymczasem, zdaniem strony, deklaracja ta (jakkolwiek opatrzona wadliwym identyfikatorem) złożona została skutecznie w dniu 15 czerwca 2020 r., przez co wymogi wniosku o zwolnienie zostały dopełnione. Zgodnie z art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Stosownie do art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19, za marzec, kwiecień i maj 2020r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19). Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 4 ustawy COVID-19). Do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s., miały zastosowanie przepisy k.p.a. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Zgodnie zaś z art. 77 § 4 zd. drugie k.p.a., fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z kolei przepis art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. nakazuje, by decyzja administracyjna zawierała m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne. W myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Ponadto odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady przekonywania wynikającej z art. 11 k.p.a. Uzasadnienie decyzji powinno umożliwiać kontrolę poprawności jej rozstrzygnięcia, w tym również przez Sąd, który nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści. W ocenie Sądu, organy w okolicznościach niniejszej sprawy naruszyły wskazane przepisy procesowe w stopniu uzasadniającym przyjęcie, że mogło to mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. W szczególności organy nie dokonały właściwej analizy twierdzeń skarżącego o popełnionej przez niego pomyłce w wypełnieniu deklaracji ZUS DRA za maj 2020 r. (poprzez podanie niewłaściwego identyfikatora) i braku możliwości dokonania jej realnej korekty w programie Płatnik. Organ nie wyjaśnił, z jakich względów deklaracja oznaczona jako dotycząca czerwca 2020 r. została złożona przez płatnika na początku tego miesiąca (w dniu 15 czerwca 2020 r.), podczas gdy właściwym i zasadnym z punktu widzenia treści takiej deklaracji jest jej złożenie dopiero w miesiącu następnym (do dnia 15-go każdego miesiąca). Wynika to wprost z art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998, Nr 137, poz. 887 ze zm.; dalej: u.s.u.s.). Jakkolwiek przyjęty przez skarżącego sposób korekty dostrzeżonej wadliwości w wypełnieniu złożonej deklaracji ZUS DRA nie był obiektywnie właściwy (jeśli nie był on w stanie dokonać sprostowania samego identyfikatora w systemie Płatnik, winien wysłać do ZUS stosowne wyjaśnienie), to jednak analiza konta płatnika powinna zostać przez organ poddana przed rozpoznaniem wniosku właściwej analizie, w ramach której organ winien wyjaśnić przy udziale płatnika ewentualne wątpliwości co do złożonych dokumentów rozliczeniowych. Rozstrzygając o wniosku w sprawie zwolnienia z obowiązku zapłaty składek organ posiadał już zarejestrowane w systemie deklaracje, o których mowa. Skoro z kalendarza działań strony wynika, że jedną z deklaracji (oznaczoną jako deklaracja za czerwiec) złożyła znacznie przed terminem wynikającym z ustawy i przed upływem danego miesiąca, za który należne są składki (a zatem także i przed zaistnieniem zdarzeń, które mogły mieć wpływ na treść deklaracji), drugą zaś (oznaczoną jako deklarację za maj) – ze znacznym uchybieniem terminu, organ powinien w ramach swoich obowiązków procesowych poprzedzających rozstrzygnięcie sprawy zwrócić się do strony o złożenie stosownych wyjaśnień. Zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a., informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest zobowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Takich działań organu w sprawie jednak zabrakło. Przyjął on w ramach rozstrzygnięcia niezwykle formalistyczne stanowisko co do terminu złożenia deklaracji, pomimo że kłóciło się ono z zasadami logiki i doświadczenia. Nie wyjaśnił obiektywnie istniejących wątpliwości z udziałem skarżącego, do czego obliguje m.in. art. 9 k.p.a. To, że deklaracja ZUS DRA za czerwiec 2020 r. nie została złożona terminowo (tj. nie wpłynęła do 15 lipca), pozostaje bez znaczenia dla sprawy. Istotne jest bowiem to, kiedy rzeczywiście złożono deklarację właściwą dla miesiąca maja 2020r. Jeśli więc płatnik twierdzi, że jego rzeczywistą intencją (wspartą brzmieniem art. 47 ust. 1 u.s.u.s. kształtującym terminy składania deklaracji) było złożenie w dniu 15 czerwca 2020 r. ZUS DRA za maj 2020 r., zaś dokument złożony 29 lipca 2020 r. dotyczy czerwca 2020 r., organ winien kwestię tę należycie wyjaśnić i uwzględnić w ramach rozstrzygnięcia wniosku o zwolnienie. Stanowisko prezentowane w decyzji w istocie zmierza do pominięcia celu ustawy o COVID-19, którym jest przyznanie wsparcia przedsiębiorcom, prowadzącym w okresach wskazanych w jej przepisach działalność gospodarczą i w związku z tym obciążanym składkami na ubezpieczenie społeczne. Wprowadzone przez ustawodawcę warunki formalne zwolnień nie są celem samym w sobie, ale służą weryfikacji zasadniczych warunków, które musi spełnić beneficjent pomocy (status przedsiębiorcy i obciążenie składkami w okresie wskazanym w przepisie). Organ winien zatem cel ten uwzględnić i dążyć do wyjaśnienia tych zasadniczych kwestii, nawet jeśli płatnik popełnił błędy formalne w zakresie deklarowania składek i wypełnienia dokumentacji. Takie działanie wyjaśniające powinno być podjęte jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., skoro jasno widać było, że płatnik niejako pominął w obowiązku składania deklaracji jeden z kolejnych miesięcy, a przed zakończeniem okresu rozliczeniowego (zaledwie w połowie miesiąca) złożył ZUS DRA za czerwiec. Jakkolwiek wskazane przepisy u.s.u.s. obejmują terminy końcowe (graniczne) dla prawidłowego wywiązania się z obowiązku złożenia ZUS DRA, to jednak z pola widzenia nie można tracić tego, że – zgodnie z logiką - najwcześniejszym miarodajnym terminem dla złożenia tej dokumentacji jest pierwszy dzień miesiąca kolejnego – dopiero wówczas znane są przecież wszystkie te okoliczności, które w danym miesiącu wpływają na wysokość świadczeń. Zastosowanie takiego formalizmu w działaniu organu jest w ocenie Sądu nie do pogodzenia zarówno z zasadami prowadzenia postępowania, o których mowa powyżej, jak i celem ustawy o COVID-19. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższą ocenę sprawy oraz wykona ciążące na nim obowiązki związane z należytym wyjaśnieniem sprawy w kontekście warunków przyznania zwolnienia z obowiązku opłacania składki za maj 2020 r. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku.