I SA/Lu 617/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 28 października 2015r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi O. O. S.A. w U. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I kwartał 2013 r. w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy i zwolnienie jej od kosztów sądowych. Wartość przedmiotu zaskarżenia została określona na kwotę [...]zł. W uzasadnieniu tego wniosku powołała się na brak środków i majątku, pozwalających na poniesienie kosztów sądowych. Jej wniosek o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu został oddalony właśnie z powodu braku środków na pokrycie kosztów takiego postępowania. W stosunku do skarżącej prowadzonych jest ponad 100 postępowań egzekucyjnych. Aktualne jej zobowiązania to kwota blisko [...] zł. Wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, a środki trwałe w 2013 r. miały wartość rzędu [...] zł. Spółka zasadniczo wykazywała, że znalazła się w tak trudnej sytuacji przede wszystkim z racji niesprzyjających realiów rynkowych, a dodatkowo wyniknęły istotne problemy we współpracy z kontrahentami z przyczyn zupełnie od niej niezależnych. Referendarz sądowy - postanowieniem z dnia 15 lipca 2015 r. - odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, a w złożonym sprzeciwie skarżąca podtrzymała twierdzenie, że w powyższej sytuacji materialnej nie dysponuje środkami na pokrycie wpisu od skargi. W odpowiedzi na wezwanie sądowe, skarżąca przedstawiła deklaracje VAT za II kwartał 2015 r., raporty kasowe za czerwiec i lipiec 2015 r. Z kolei, odnosząc się do obowiązku złożenia księgi podatkowej w odpisie za czas od stycznia 2015 r. do chwili obecnej, celem wykazania uzyskanych przychodów i ponoszonych wydatków, skarżąca wyjaśniła, że prowadzi księgę rachunkową, a więc nie może przedstawić sądowi księgi podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Wynikającą z przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm. - dalej p.p.s.a.), w szczególności z jej art. 199, zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Celem instytucji prawa pomocy jest zaś zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna uniemożliwia poniesienie takich kosztów. Zgodnie z art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W tym miejscu zauważyć należy, że skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skoro skarżąca jest osobą prawną, która wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przypomnieć trzeba, że art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, iż osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powołanego przepisu wynika, że osoba prawna żądająca przyznania prawa pomocy (w zakresie częściowym) obowiązana jest wykazać, że nie ma środków na pokrycie niektórych kosztów postępowania oraz że ocena zasadności wniosku pozostawiona została uznaniu sądu. Ponadto wymaga podkreślenia, że przez pojęcie "środki" należy rozumieć wszelkie środki finansowe, nie tylko gromadzone na rachunkach bankowych, ale także ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym oraz wysokość kapitału zakładowego. Rzeczywiste możliwości płatnicze skarżącej nie mogą więc być oceniane przez pryzmat np. wyłącznie kwoty wolnych środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Jednocześnie nie można pomijać jaki skarżąca uzyskiwała przychód i jakie miała realne, obiektywne możliwości, aby z tych zasobów majątkowych wygospodarować środki, pozwalające w nieodległej przyszłości na prowadzenie postępowań sądowych i na wywiązanie się z obowiązku zapłaty kosztów sądowych. Należy mieć na względzie, że ponoszenie kosztów sądowych jest ustawowym obowiązkiem strony skarżącej i do obowiązku ponoszenia tej daniny publicznej należy w pełni stosować zasady powszechności i równości, a wszelkie odstępstwa od tych zasad muszą mieć obiektywne uzasadnienie w sytuacji majątkowej skarżącej oraz w sposobie jej postępowania. W okolicznościach rozpatrywanego wniosku wymaga odnotowania, że zgodnie z deklaracjami VAT, w I i II kwartale 2015 r. skarżąca dokonała nabycia towarów i usług odpowiednio za kwotę [...]zł i [...] zł oraz dokonała dostaw towarów i usług odpowiednio o wartości [...] zł i [...] zł. Z kolei stosownie do raportów kasowych w czerwcu 2015 r. wpłynęły przychody rzędu [...] zł, w lipcu [...] zł. Przychody skarżącej za 2014 r. to kwota rzędu [...] zł, przy czym koszty uzyskania przychodu kształtowały się na poziomie [...] zł. Dowolne jest stanowisko skarżącej, że księga rachunkowa nie jest księgą podatkową, bowiem skarżąca zupełnie pomija treść art. 3 pkt 4 ustawy Ordynacja podatkowa (Dz.U.2015.613), w myśl którego księgą podatkową jest księga rachunkowa, przychodów i rozchodów, ewidencje i rejestry, jakie mają obowiązek prowadzić podatnicy. Zatem wezwanie do przedłożenia stosownej części księgi podatkowej w odpisie - zgodnie z obowiązującym stanem prawnym - należało odnieść także do księgi rachunkowej, jaką prowadzi skarżąca. Niezłożenie tego dokumentu nie znajduje zatem żadnego uzasadnienia i w tych okolicznościach należy przyjąć, że skarżąca w istocie odmawia udokumentowania rzeczywistej, aktualnej sytuacji materialnej w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W powyższych okolicznościach - zdaniem sądu - nie ma żadnych podstaw do tego, aby przyznać skarżącej prawo pomocy i zwolnić ją od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Po pierwsze, ponosząc wydatki na zakupy w ramach działalności gospodarczej, skarżąca zupełnie pomijała obowiązek ponoszenia kosztów sądowych związanych z nin. sprawą. W 2014 r. skarżąca już przecież wiedziała, że jest w sporze z organem podatkowym, który może zakończyć się sprawą w sądzie. Podkreślić należy, że skarżąca, jako podmiot gospodarczy, planując wydatki, powinna uwzględnić także potrzebę gromadzenia środków na koszty związane z udziałem w ewentualnych postępowaniach sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia takich kosztów. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami jakie wynikają z prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka funkcjonowania w obrocie gospodarczym. Wobec tego, w świetle tej fragmentarycznej dokumentacji, jaka została sądowi przedstawiona, racjonalnie oceniając sytuację materialną skarżącej, nie można zasadnie przyjąć, że uzyskane przez nią kwoty obiektywnie nie pozwalały na zgromadzenie niezbędnych środków w celu uiszczenia wpisu od skargi w tej sprawie. Nie można podzielić zapatrywania skarżącej, aby obowiązek ponoszenia kosztów sądowych miał jej nie dotyczyć dlatego, że swoje przychody przeznaczyła na inne cele, bez uwzględnienia, że prowadzone postępowanie podatkowe może w realnej perspektywie spowodować konieczność wystąpienia na drogę sądową, co wiąże się z kosztami. Takie postępowanie skarżącej, w ocenie sądu, nie uzasadnia przerzucenia ciężaru kosztów sądowych na współobywateli, a tym samym uprzywilejowanego traktowania skarżącej, która przy ponoszonych wydatkach, co do zasady, pomija obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, by następnie twierdzić, że nie może ich aktualnie ponieść, bo nie ma do dyspozycji ani środków finansowych, ani majątku. Prawo pomocy należy postrzegać w kategoriach przywileju przyznawanego stronie skarżącej. Jednak brak środków z powodu dokonywania wydatków w związku z działalnością gospodarczą (por. deklaracje VAT, o których wyżej) nie jest argumentem, przemawiającym za przyznaniem tego przywileju. Przedsiębiorca w przedstawionej wyżej sytuacji nie jest uprawniony do korzystania z wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy. Dla oceny przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym, częściowym zakresie nie jest bez znaczenia jakim mieniem i środkami skarżąca dysponowała wcześniej i jak nimi rozporządzała wiedząc, że pozostaje w sporze z organem, który może znaleźć finał przed sądem. Skarżąca pomija, że z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy istotny jest, z jednej strony, brak środków, na którym wyłącznie koncentruje się skarżąca. Z drugiej strony ważne jest wykazanie, że pomimo podjęcia niezbędnych działań, skarżąca w sposób obiektywny nie była w stanie zgromadzić środków koniecznych na poczet wymaganych kosztów sądowych, co z kolei skarżąca pozostawia poza zakresem swojej uwagi. Skarżąca pomija, że w istocie dysponowała środkami pozwalającymi na zapłatę wpisu od skargi, przy czym przeznaczyła je na inne cele, związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. W takiej sytuacji nie ma żadnych podstaw do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Po drugie, prawo pomocy może być przyznane w sposób zasadny tylko wówczas, kiedy wnioskujący rzetelnie i wyczerpująco przedstawia swoją sytuację majątkową, finansową. Tymczasem w okolicznościach analizowanej sprawy tak się nie stało, skoro skarżąca - wezwana do przedłożenia odpisów stosownej części księgi podatkowej - odpowiedziała, że nie przedstawi takiego dokumentu, bo prowadzi księgę rachunkową, a nie podatkową. Tej treści stanowisko skarżącej należy postrzegać jako odmowę przedstawienia istotnych dokumentów, bez których nie sposób prawidłowo, rzetelnie ocenić jaka jest jej rzeczywista kondycja finansowa. Bez takiej oceny wykluczone jest przyznanie prawa pomocy. Byłoby to sprzeczne nie tylko z ww. regulacjami p.p.s.a., ale również z konstytucyjnymi zasadami porządku prawnego, w myśl których w demokratycznym państwie prawnym wszyscy na równych zasadach ponoszą daniny publiczne, do których należą m.in. należności z tytułu kosztów sądowych. Wobec tego przyznanie prawa pomocy nie może być dowolne, w tym znaczeniu, że pozbawione uzasadnienia w rzeczywistej i udokumentowanej sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej, przy czym obowiązek takiego udokumentowania spoczywa wyłącznie na skarżącej. Z tych powodów, wobec braku przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art.260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.